Cuộc đua chinh phục Mặt Trăng đang mở ra một mặt trận cạnh tranh mới giữa hai tỷ phú Elon Musk và Jeff Bezos.
Theo kế hoạch được NASA công bố vào cuối tháng 5/2026, cơ quan này hướng tới xây dựng cơ sở hạ tầng ban đầu trên Mặt Trăng từ nay đến năm 2032.
Chương trình bao gồm các chuyến bay thăm dò, vận chuyển thiết bị, phát triển phương tiện tự hành và xây dựng hệ thống hỗ trợ sự sống. Mục tiêu dài hạn là giúp con người có thể sinh sống, làm việc và tiến hành nghiên cứu khoa học trên bề mặt vệ tinh tự nhiên của Trái Đất.
Musk và Bezos đặt cược vào những con tàu Mặt Trăng
Elon Musk đang phát triển Starship, hệ thống tên lửa và tàu vũ trụ cỡ lớn của SpaceX. Phiên bản dành cho các nhiệm vụ Mặt Trăng được thiết kế để vận chuyển phi hành gia và hàng hóa từ quỹ đạo xuống bề mặt vệ tinh này. SpaceX cũng theo đuổi khả năng tái sử dụng phương tiện nhằm giảm chi phí cho các chuyến bay không gian trong tương lai.
Tuy nhiên, Starship vẫn phải vượt qua nhiều thử nghiệm trước khi có thể đảm nhận những nhiệm vụ đưa người lên Mặt Trăng.
Một trong những thách thức quan trọng là công nghệ tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo Trái Đất. Do lượng nhiên liệu cần thiết cho hành trình lớn, tàu có thể phải nhận nhiên liệu từ các phương tiện khác trước khi khởi hành tới Mặt Trăng. Quy trình này đòi hỏi khả năng kết nối, chuyển nhiên liệu và vận hành an toàn trong môi trường không trọng lực.
Trong khi đó, Jeff Bezos phát triển các tàu đổ bộ thuộc dòng Blue Moon thông qua Blue Origin. Những phương tiện này được thiết kế để đưa hàng hóa và thiết bị khoa học xuống bề mặt Mặt Trăng, hỗ trợ việc xây dựng cơ sở hạ tầng trong các giai đoạn tiếp theo.
Một trong những phương tiện được chú ý là Blue Moon Mark 1, còn được gọi là Endurance. Theo kế hoạch được công bố tại thời điểm cuối tháng 5/2026, nhiệm vụ đầu tiên của tàu được nhắm tới thời điểm phóng không sớm hơn mùa thu cùng năm. Chuyến bay sẽ giúp kiểm tra công nghệ hạ cánh và vận chuyển thiết bị khoa học lên Mặt Trăng.
Hai công ty theo đuổi những giải pháp kỹ thuật khác nhau nhưng cùng hướng tới mục tiêu đưa phương tiện và hàng hóa lên vệ tinh này. Nếu thành công, họ không chỉ có cơ hội tham gia sâu hơn vào các chương trình của NASA mà còn có thể đặt nền móng cho những dịch vụ vận tải không gian thương mại trong tương lai.
Cuộc đua chưa dễ phân định thắng thua
Dù sở hữu nguồn lực tài chính lớn và đội ngũ kỹ sư đông đảo, cả SpaceX lẫn Blue Origin đều phải đối mặt với áp lực tiến độ.
Theo NASA, chương trình Starship phục vụ các nhiệm vụ Mặt Trăng chậm ít nhất hai năm so với kế hoạch, trong khi Blue Moon chậm ít nhất tám tháng.
Những con số này cho thấy việc phát triển phương tiện có khả năng vận chuyển con người và thiết bị trong môi trường ngoài Trái Đất vẫn phức tạp hơn nhiều so với các mục tiêu ban đầu.
Tiến sĩ Bleddyn Bowen, Phó Giáo sư Chính trị Vũ trụ tại Đại học Durham, nhận định lịch trình mà NASA đặt ra có tính tham vọng rất cao. Theo ông, việc triển khai hàng chục nhiệm vụ hạ cánh, đưa phi hành gia trở lại Mặt Trăng và bắt đầu xây dựng cơ sở lưu trú lâu dài trong một khoảng thời gian ngắn là thách thức lớn. Ông cho rằng mốc thời gian thực tế hơn có thể rơi vào khoảng năm 2039.
Với SpaceX, bài toán không chỉ là phát triển một con tàu đủ lớn để vận chuyển hàng hóa. Công ty còn phải chứng minh Starship có thể hoạt động đáng tin cậy qua nhiều giai đoạn của hành trình, từ phóng lên quỹ đạo, tiếp nhiên liệu, bay tới Mặt Trăng cho đến hạ cánh an toàn. Khả năng tái sử dụng phương tiện cũng cần được kiểm chứng qua quá trình thử nghiệm.
Blue Origin cũng phải chứng minh tàu đổ bộ của mình có thể thực hiện các nhiệm vụ đúng yêu cầu. Việc hạ cánh chính xác, vận chuyển thiết bị và hoạt động trong điều kiện nhiệt độ khắc nghiệt là những yêu cầu quan trọng đối với bất kỳ phương tiện nào được sử dụng để xây dựng căn cứ Mặt Trăng.
Bên cạnh đó, một căn cứ có người ở lâu dài cần nhiều hơn những chuyến bay thành công. NASA phải phát triển hệ thống cung cấp năng lượng, liên lạc, bảo vệ phi hành gia và khai thác tài nguyên tại chỗ. Khu vực cực nam Mặt Trăng được quan tâm vì tiềm năng chứa băng nước, nguồn tài nguyên có thể được xử lý để phục vụ sinh hoạt và hỗ trợ sản xuất oxy hoặc nhiên liệu.
Mặt Trăng có thể trở thành thị trường mới của ngành vũ trụ
Ý nghĩa của cuộc cạnh tranh giữa Musk và Bezos không chỉ nằm ở việc ai đưa được tàu lên Mặt Trăng trước. Nếu các phương tiện vận tải hoạt động hiệu quả và chi phí giảm xuống, ngành công nghiệp vũ trụ có thể mở rộng từ các hợp đồng phóng vệ tinh sang vận chuyển hàng hóa, xây dựng cơ sở nghiên cứu và cung cấp dịch vụ cho những hoạt động ngoài Trái Đất.
Trong tương lai, các căn cứ trên Mặt Trăng có thể phục vụ nghiên cứu khoa học, thử nghiệm công nghệ và khảo sát tài nguyên. Hoạt động du lịch không gian cũng là một khả năng được nhắc tới, dù chi phí cao và môi trường khắc nghiệt khiến thị trường này còn cách xa việc trở thành dịch vụ phổ biến.
Tuy nhiên, tiềm năng kinh tế vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố chưa được giải quyết. Việc vận chuyển thiết bị lên Mặt Trăng vẫn tốn kém, trong khi khai thác tài nguyên và duy trì sự sống tại đây đòi hỏi những hệ thống có độ tin cậy cao. Vì vậy, chưa thể khẳng định căn cứ Mặt Trăng sẽ sớm trở thành một thị trường thương mại lớn.
Với NASA, sự tham gia của các doanh nghiệp tư nhân giúp mở rộng năng lực triển khai chương trình và chia sẻ một phần công việc phát triển công nghệ.
Với Musk và Bezos, các hợp đồng trong chương trình Mặt Trăng tạo cơ hội chứng minh năng lực của doanh nghiệp, đồng thời phát triển những công nghệ có thể được sử dụng trong các dự án không gian khác.
Cuộc cạnh tranh giữa hai tỷ phú vì thế không chỉ là màn so tài giữa hai công ty tên lửa. Đây còn là cuộc thử nghiệm đối với mô hình hợp tác giữa chính phủ và doanh nghiệp tư nhân trong lĩnh vực thám hiểm vũ trụ.
Nguồn: Channel4news
Hân Ly
