Mới đây, một người đàn ông 53 tuổi tại Cần Thơ vừa được cấp cứu vì nhồi máu cơ tim cấp trong tình trạng nguy kịch. Điều đáng chú ý, ngoài các yếu tố nguy cơ quen thuộc như: hút thuốc lá, rối loạn lipid máu và thường xuyên thức khuya, bệnh nhân còn duy trì thói quen uống tới 10 ly cà phê mỗi ngày trong thời gian dài.
Khi cà phê vượt khỏi “ngưỡng an toàn”
Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cà phê nếu uống khoảng 2–3 ly mỗi ngày có thể giúp giảm nguy cơ đột quỵ, suy tim nhẹ và một số biến cố tim mạch ở người khỏe mạnh. Tuy nhiên, khi lượng tiêu thụ vượt quá ngưỡng, đặc biệt lên tới 8–10 ly mỗi ngày, lợi ích gần như biến mất, thay vào đó là những rủi ro đáng kể.
Nguyên nhân chính đến từ caffeine – hoạt chất kích thích hệ thần kinh trung ương. Khi vào cơ thể, caffeine kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, làm tăng nhịp tim, tăng huyết áp tạm thời và khiến tim phải hoạt động nhiều hơn. Ở những người đã có bệnh lý nền như xơ vữa động mạch vành, tình trạng này có thể trở thành “giọt nước tràn ly”, kích hoạt cơn đau thắt ngực hoặc nhồi máu cơ tim cấp.
Bác sĩ Hoàng giải thích thêm caffeine hoạt động bằng cách ức chế các thụ thể adenosine – một chất có vai trò làm chậm nhịp tim và giãn mạch, giúp bảo vệ tim khi thiếu oxy. Khi bị chặn bởi caffeine, cơ chế bảo vệ tự nhiên này bị vô hiệu hóa. Đồng thời, cơ thể liên tục giải phóng các hormone kích thích như adrenaline và noradrenaline, tạo nên trạng thái gọi là “bão catecholamine” – tim và mạch máu bị kích thích quá mức trong thời gian dài.
Đáng chú ý, tại Việt Nam, cà phê Robusta - loại phổ biến - có hàm lượng caffeine cao gần gấp đôi so với Arabica.
Một ly cà phê phin có thể chứa từ 100–150 mg caffeine. Nếu uống tới 10 ly mỗi ngày, lượng caffeine nạp vào cơ thể có thể lên tới 1.000–1.500 mg, vượt xa ngưỡng an toàn được khuyến nghị là 400 mg/ngày đối với người trưởng thành khỏe mạnh, bác sĩ Hoàng khuyến cáo.
Bên cạnh caffeine, cà phê pha phin dạng không lọc còn chứa nhiều hợp chất dầu như cafestol và kahweol. Đây là những chất có khả năng làm tăng cholesterol xấu (LDL) trong máu bằng cách cản trở quá trình chuyển hóa cholesterol tại gan.
Bác sĩ Hoàng khuyến cáo: “Việc tiêu thụ nhiều cà phê không lọc có thể khiến cholesterol toàn phần tăng đáng kể theo thời gian, thúc đẩy hình thành các mảng xơ vữa trong lòng động mạch. Những mảng xơ vữa này chính là “quả bom nổ chậm”, có thể vỡ bất cứ lúc nào và gây tắc mạch máu nuôi tim”.
Cơ chế dẫn đến nhồi máu cơ tim
Theo bác sĩ Hoàng, nhồi máu cơ tim thường xảy ra khi dòng máu nuôi tim bị tắc nghẽn đột ngột. Trong trường hợp lạm dụng cà phê, có hai cơ chế chính:
Thứ nhất, caffeine làm tăng huyết áp và nhịp tim, tạo áp lực lớn lên thành mạch. Khi các mảng xơ vữa đã hình thành, áp lực này có thể khiến chúng nứt vỡ. Ngay lập tức, cơ thể phản ứng bằng cách hình thành cục máu đông để “vá” tổn thương, nhưng chính cục máu đông này lại gây tắc hoàn toàn động mạch vành.
Thứ hai, caffeine có thể gây co thắt mạch vành, đặc biệt ở những đoạn mạch đã bị hẹp. Sự co thắt đột ngột này có thể làm gián đoạn dòng máu nuôi tim, dẫn đến nhồi máu ngay cả khi mảng xơ vữa chưa vỡ.
Một số nghiên cứu lâm sàng cũng ghi nhận các trường hợp đột tử hoặc nhồi máu cơ tim xảy ra sau khi tiêu thụ lượng lớn caffeine trong thời gian ngắn.
Các chuyên gia khuyến cáo, người trưởng thành khỏe mạnh không nên tiêu thụ quá 400 mg caffeine mỗi ngày, tương đương khoảng 3–4 ly cà phê tùy loại. Với những người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp hoặc rối loạn lipid máu, mức này nên giảm thấp hơn nữa.
Ngoài ra, nên hạn chế cà phê pha phin không lọc, ưu tiên các phương pháp lọc giấy để giảm lượng chất béo có hại. Tránh uống cà phê vào buổi tối, không dùng cà phê để “chống mệt” khi cơ thể đang thiếu ngủ kéo dài.
Ngọc Minh
