Thời gian gần đây, trên mạng xã hội lan truyền thông tin cho rằng uống matcha thường xuyên có thể gây thiếu máu, thiếu sắt, thậm chí dẫn đến rụng tóc. Điều này khiến không ít người lo lắng, trong bối cảnh matcha vốn được xem là thức uống “lành mạnh”, giàu chất chống oxy hóa như EGCG, có lợi cho sức khỏe.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia dinh dưỡng, vấn đề không nằm ở việc “matcha tốt hay xấu”, mà phụ thuộc vào liều lượng, thời điểm sử dụng và tổng thể chế độ ăn của mỗi người.
Polyphenol trong matcha có thể ảnh hưởng hấp thu sắt
TS.BS Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa Dinh dưỡng – Tiết chế, Bệnh viện 19/8, cho biết trong đánh giá dinh dưỡng, không thể vội vàng “kết tội” một thực phẩm chỉ dựa trên một vài thông tin đơn lẻ.
Matcha là bột trà xanh, chứa nhiều hợp chất sinh học như polyphenol, catechin (trong đó có EGCG), cùng caffeine và L-theanine. Đây là những thành phần tạo nên nhiều lợi ích được ghi nhận của trà xanh.
Tuy nhiên, polyphenol và tannin trong trà cũng có khả năng gắn với sắt trong đường tiêu hóa, đặc biệt là sắt không heme – loại sắt có nhiều trong thực phẩm nguồn gốc thực vật như rau xanh, đậu, ngũ cốc.
“Có cơ sở khoa học cho thấy các đồ uống giàu polyphenol như trà, cà phê, ca cao có thể làm giảm hấp thu sắt không heme nếu dùng cùng bữa ăn. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào lượng polyphenol và cách sử dụng”, bác sĩ Giang cho biết.
Một số nghiên cứu trên người cũng ghi nhận hiện tượng giảm hấp thu sắt khi trà hoặc cà phê được dùng đồng thời với bữa ăn giàu sắt thực vật.
Không thể đồng nhất “giảm hấp thu sắt” với “gây thiếu máu”
Dù vậy, chuyên gia nhấn mạnh cần phân biệt rõ giữa hai khái niệm: giảm hấp thu sắt và gây thiếu máu.
“Giảm hấp thu sắt không đồng nghĩa với việc uống matcha sẽ gây thiếu máu. Ở người khỏe mạnh, chế độ ăn đa dạng, có đủ thịt cá trứng sữa, dự trữ sắt bình thường, nếu uống matcha điều độ và không uống sát bữa ăn thì nguy cơ thiếu máu do matcha là không cao”, bác sĩ Giang phân tích.
Nói cách khác, tác động của matcha chỉ đáng lưu ý trong một số bối cảnh nhất định, chẳng hạn chế độ ăn nghèo sắt, hoặc uống trà ngay trong bữa ăn có nhiều thực phẩm giàu sắt thực vật.
Để giảm nguy cơ ảnh hưởng đến hấp thu sắt, bác sĩ Giang khuyến cáo nên uống matcha cách bữa ăn chính khoảng 1–2 giờ, đặc biệt là những bữa ăn giàu sắt từ thực vật như rau xanh, đậu và ngũ cốc.
Đối với người đang bổ sung sắt dạng viên, không nên uống cùng matcha, trà, cà phê hoặc sữa vì có thể làm giảm hiệu quả hấp thu. Khoảng cách an toàn thường được khuyến nghị là khoảng 2 giờ giữa việc uống sắt và dùng các đồ uống này.
Trong chế độ ăn hàng ngày, nên kết hợp cả hai nguồn sắt:
- Sắt heme (từ thịt, cá, gia cầm, hải sản): hấp thu tốt hơn và ít bị ảnh hưởng bởi các yếu tố ức chế.
- Sắt không heme (từ rau, đậu, ngũ cốc): dễ bị ảnh hưởng hơn nhưng có thể tăng hấp thu nếu kết hợp với vitamin C.
Các thực phẩm giàu vitamin C như cam, bưởi, ổi, chanh và rau quả tươi có vai trò hỗ trợ tăng hấp thu sắt không heme.
“Uống matcha gây rụng tóc” có đúng không?
Liên quan đến thông tin uống matcha gây rụng tóc, bác sĩ Giang cho rằng cần hiểu đúng bản chất.
Thiếu sắt hoặc ferritin thấp có thể liên quan đến một số trường hợp rụng tóc. Tuy nhiên, rụng tóc là triệu chứng không đặc hiệu và có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau như:
- Stress kéo dài
- Thiếu protein, thiếu kẽm
- Rối loạn tuyến giáp
- Thay đổi nội tiết sau sinh
- Bệnh lý da đầu
- Tác dụng phụ của thuốc
- Giảm cân quá nhanh
Một vấn đề đáng lưu ý khác là tâm lý tự ý bổ sung vi chất khi chưa có chẩn đoán rõ ràng.
“Điều đáng lo hơn là nhiều người nghe nói thiếu sắt liền tự mua viên sắt uống kéo dài. Việc này không nên. Sắt là vi chất cần thiết nhưng không phải cứ bổ sung nhiều là tốt”, bác sĩ Giang cảnh báo.
Theo đó, người có biểu hiện nghi ngờ thiếu máu như mệt mỏi kéo dài, chóng mặt, da xanh, rụng tóc bất thường nên đi khám để làm các xét nghiệm cần thiết như công thức máu, ferritin… trước khi quyết định bổ sung.
Các chuyên gia cho rằng matcha không phải là nguyên nhân trực tiếp gây thiếu máu hay rụng tóc. Tuy nhiên, việc sử dụng không đúng thời điểm, đặc biệt là uống cùng bữa ăn giàu sắt thực vật hoặc dùng kèm viên sắt, có thể làm giảm hấp thu sắt.
Với người khỏe mạnh, chế độ ăn cân đối và sử dụng hợp lý, matcha vẫn có thể là một phần của thói quen ăn uống lành mạnh, thay vì trở thành “tác nhân gây hại” như những thông tin lan truyền trên mạng xã hội.
Ngọc Minh
