Sự hiện diện quân sự của Mỹ tại Trung Đông từ lâu được Washington lý giải như một yếu tố răn đe nhằm bảo vệ lợi ích chiến lược và ổn định khu vực. Tuy nhiên, những diễn biến trong xung đột gần đây với Iran đang làm dấy lên câu hỏi liệu mạng lưới căn cứ này có thực sự mang lại lợi thế chiến lược hay lại trở thành một điểm yếu.
Theo một số nhà phân tích, các căn cứ quân sự của Mỹ tại Trung Đông không chỉ đóng vai trò hậu cần và triển khai lực lượng, mà trong nhiều trường hợp còn trở thành mục tiêu trực tiếp của các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái.
Các căn cứ trở thành mục tiêu
Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, nhiều căn cứ quân sự của Mỹ tại Trung Đông đã phải đối mặt với các cuộc tấn công từ những lực lượng được cho là có liên hệ với Iran. Trong khoảng hơn một năm sau cuộc tấn công của Hamas vào Israel tháng 10/2023, các cơ sở quân sự và binh sĩ Mỹ trong khu vực được cho là đã hứng chịu khoảng 170 cuộc tấn công.
Một trong những vụ việc nghiêm trọng xảy ra vào đầu năm 2024 khi một tiền đồn quân sự của Mỹ tại đông bắc Jordan bị tấn công, khiến ba binh sĩ Mỹ thiệt mạng.
Sau khi xung đột với Iran bùng phát vào cuối tháng 2, các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái tiếp tục nhằm vào nhiều địa điểm quân sự của Mỹ trong khu vực. Một số báo cáo cho biết ít nhất 17 cơ sở quân sự của Mỹ đã bị hư hại ở các mức độ khác nhau trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột.
Ngoài ra, một số hệ thống radar và thiết bị phòng thủ tên lửa của Mỹ tại Jordan, Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất cũng được cho là đã bị tấn công.
Dấu hiệu cho thấy mức độ dễ bị tổn thương
Ngay trước khi xung đột bùng phát, Lầu Năm Góc đã thực hiện các biện pháp nhằm giảm thiểu rủi ro đối với lực lượng của mình. Một số nhân viên tại trụ sở tiền phương của Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ở căn cứ không quân Al Udeid tại Qatar đã được sơ tán.
Tương tự, trụ sở của Hạm đội 5 Hải quân Mỹ tại Bahrain cũng giảm số lượng nhân sự xuống mức tối thiểu cần thiết cho nhiệm vụ. Những động thái này cho thấy Washington nhận thức rõ nguy cơ mà các căn cứ trong khu vực có thể phải đối mặt nếu xảy ra xung đột lớn.
Một số nhà phân tích cho rằng sự hiện diện của các căn cứ này cũng có thể khiến các quốc gia sở tại trở thành mục tiêu trong các cuộc tấn công, từ đó làm gia tăng nguy cơ lan rộng của xung đột.
Tranh luận về vai trò của các căn cứ
Theo quan điểm của một số chuyên gia, việc duy trì mạng lưới căn cứ quân sự quy mô lớn tại Trung Đông có thể khiến Mỹ phải đối mặt với những rủi ro không cần thiết.
Lập luận được đưa ra là nếu Mỹ không duy trì sự hiện diện quân sự lớn như vậy trong khu vực, các đối thủ có thể sẽ có ít mục tiêu để tấn công hơn, qua đó giảm nguy cơ leo thang.
Ngoài ra, việc giảm bớt lực lượng tại Trung Đông cũng có thể cho phép Washington phân bổ nguồn lực sang các khu vực chiến lược khác, đặc biệt là khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Một số nhà phân tích cũng cho rằng sự hiện diện quân sự mạnh mẽ của Mỹ có thể khiến các quốc gia trong khu vực phụ thuộc quá nhiều vào Washington trong vấn đề an ninh, thay vì tự phát triển năng lực phòng thủ của riêng mình.
Câu hỏi về lợi ích chiến lược
Những tranh luận này đặt ra câu hỏi rộng hơn về lợi ích chiến lược của Mỹ tại Trung Đông. Trong khi khu vực vẫn giữ vai trò quan trọng đối với thị trường năng lượng toàn cầu, một số ý kiến cho rằng các thách thức an ninh tại đây chủ yếu mang tính khu vực và không phải lúc nào cũng liên quan trực tiếp đến an ninh quốc gia của Mỹ.
Ngoài ra, nhiều vấn đề của Trung Đông - từ xung đột sắc tộc đến bất ổn chính trị, được cho là khó có thể giải quyết chỉ bằng sự hiện diện quân sự.
Trong bối cảnh đó, một số chuyên gia cho rằng Washington có thể cân nhắc giảm quy mô hiện diện quân sự tại Trung Đông sau khi các cuộc xung đột hiện tại kết thúc, đồng thời khuyến khích các quốc gia trong khu vực đóng vai trò lớn hơn trong việc đảm bảo an ninh của chính họ.
Tuy nhiên, đây vẫn là một vấn đề gây tranh luận mạnh mẽ trong giới hoạch định chính sách, bởi bất kỳ thay đổi nào đối với mạng lưới căn cứ quân sự của Mỹ tại Trung Đông đều có thể ảnh hưởng đáng kể đến cán cân an ninh của toàn khu vực.
Quang Hưng (Theo National Interest)
