Nếu hỏi đâu là ngôi làng có màn "lột xác" ngoạn mục nhất của du lịch Việt Nam trong những năm gần đây, Tân Hóa chắc chắn là cái tên rất đáng nhắc đến.
Ít ai nghĩ rằng vùng đất từng năm nào cũng oằn mình chống lũ, nhiều thời điểm nước dâng ngập gần hết nhà cửa, giờ đây lại trở thành điểm đến được du khách quốc tế tìm đến để trải nghiệm cuộc sống bản địa, khám phá hang động và hòa mình vào thiên nhiên. Tháng 10/2023, Tân Hóa đã trở thành làng du lịch đầu tiên của Việt Nam được Tổ chức Du lịch Thế giới (UN Tourism, trước đây là UNWTO) trao danh hiệu "Làng du lịch tốt nhất thế giới" nhờ mô hình phát triển du lịch cộng đồng thích ứng với thời tiết - một câu chuyện được xem là hình mẫu của du lịch bền vững.
Từ "rốn lũ" thành điểm đến được cả thế giới biết đến
Tân Hóa nằm giữa thung lũng đá vôi thuộc phía tây bắc tỉnh Quảng Bình (cũ), cách khu du lịch Phong Nha khoảng 70 km. Bốn bề là những dãy núi đá vôi hùng vĩ, chính giữa là dòng Rào Nan uốn lượn bồi đắp cho những cánh đồng nhỏ bình yên. Cảnh sắc nơi đây đẹp theo kiểu mộc mạc, không quá phô trương nhưng đủ khiến nhiều người phải chậm lại để ngắm nhìn.
Thế nhưng, vẻ đẹp ấy cũng đi kèm một thử thách rất lớn. Do địa hình nằm lọt giữa các dãy núi, Tân Hóa từ lâu được xem là một trong những "rốn lũ" của miền Trung. Mỗi mùa mưa, nước từ thượng nguồn đổ về khiến cả làng gần như chìm trong biển nước.
Hệ thống nghỉ dưỡng được xây dựng từ các nhà phao ở xã Tân Hóa
Thay vì tìm cách rời bỏ quê hương, người dân nơi đây chọn cách thích nghi. Hàng trăm ngôi nhà phao ra đời. Mỗi căn được đặt trên hệ thống thùng phuy rỗng, cố định bằng bốn cột lớn. Khi nước lũ dâng, cả căn nhà sẽ nổi lên theo mực nước nhưng vẫn đứng yên tại chỗ. Chính mô hình tưởng như rất giản dị này lại trở thành điểm nhấn khiến UN Tourism đánh giá cao, bởi nó vừa bảo đảm cuộc sống cho người dân, vừa được phát triển thành sản phẩm du lịch độc đáo gắn với câu chuyện "sống chung với lũ".
Ngày nay, trong làng có hàng trăm căn nhà phao. Với nhiều du khách quốc tế, đây không chỉ là một công trình thích ứng thiên tai mà còn là minh chứng cho sự sáng tạo và sức sống bền bỉ của cộng đồng địa phương.
"Cửa ngõ" bước vào thiên đường hang động Tú Làn
Nếu nhà phao là điều khiến du khách tò mò thì hệ thống hang động Tú Làn chính là lý do khiến nhiều người quyết định ở lại lâu hơn.
Khoảng gần 10 năm trở lại đây, Tân Hóa nổi lên như điểm khởi đầu của các tour khám phá Tú Làn, hang Tiên, hang Tổ Mộ và nhiều hang động nguyên sơ khác. Đây cũng là khu vực được giới mê trekking đánh giá là một trong những cung khám phá hấp dẫn nhất Việt Nam.
Khác với việc chỉ đứng ngắm hang động, đến Tân Hóa, du khách sẽ thực sự trở thành một phần của hành trình. Họ phải băng rừng, lội suối, bơi qua sông ngầm, vượt những đoạn địa hình gồ ghề trước khi bước vào không gian rộng lớn với những khối thạch nhũ hàng triệu năm tuổi. Tùy lịch trình, các tour kéo dài từ một ngày đến bốn ngày, kết hợp cắm trại giữa rừng nguyên sinh và ngủ trong những thung lũng biệt lập.
Không phải ngẫu nhiên mà vùng đất này từng được các đoàn làm phim quốc tế lựa chọn làm bối cảnh. Những dãy núi đá vôi, cánh rừng nguyên sinh và hệ thống hang động của Tân Hóa từng xuất hiện trong các bộ phim như Kong: Skull Island, Người bất tử hay Truyền thuyết về Quán Tiên, góp phần đưa hình ảnh nơi đây đến với khán giả toàn cầu.
Chèo thuyền trên sông Rào Nan
Không chỉ có hang động, cả ngôi làng đều là một trải nghiệm
Điều thú vị là đến Tân Hóa, nhiều người lại dành nhiều thời gian ở trong làng hơn là đi hang.
Buổi sáng, du khách có thể đạp xe trên những con đường nhỏ xuyên qua cánh đồng, ngắm những dãy núi đá vôi phủ sương, tìm hiểu cách người dân vận hành những ngôi nhà phao mỗi mùa nước nổi. Người dân trong làng hầu hết là người Nguồn - cộng đồng vẫn còn lưu giữ ngôn ngữ, phong tục và nhiều nét văn hóa truyền thống riêng.
Những ai thích cảm giác mạnh có thể lái xe địa hình ATV băng qua rừng lim, vượt suối và những cung đường đất đỏ. Một đoạn đường trong hành trình còn được nhiều người ví như bước vào khung cảnh của Kong: Skull Island.
Khi chiều xuống, trải nghiệm được nhiều du khách yêu thích nhất lại là bữa cơm tại nhà dân. Không phải cao lương mỹ vị, đó chỉ là những món ăn rất quen thuộc như cá kho, rau rừng, gà, cơm nóng... nhưng chính không khí quây quần cùng gia đình địa phương mới là điều khiến nhiều người nhớ mãi.
Hiện nay, Tân Hóa đã phát triển hệ thống homestay, nhà hàng và các dịch vụ du lịch cộng đồng khá hoàn chỉnh. Các homestay đều được đầu tư đầy đủ tiện nghi, giúp du khách có thể lưu trú nhiều ngày để khám phá trọn vẹn vùng đất này.
Ẩm thực ở làng Tân Hóa
Du lịch thay đổi cả một ngôi làng
Danh hiệu "Làng du lịch tốt nhất thế giới" không chỉ mang ý nghĩa quảng bá hình ảnh. Nhờ phát triển du lịch cộng đồng, hàng trăm người dân Tân Hóa đã có việc làm ổn định với các công việc như hướng dẫn viên, porter, đầu bếp, chủ homestay hay cung cấp thực phẩm cho các tour khám phá. Thay vì chỉ phụ thuộc vào nương rẫy như trước, nhiều hộ gia đình hiện có thêm nguồn thu nhập bền vững ngay trên chính mảnh đất quê hương.
Có lẽ điều đáng quý nhất ở Tân Hóa không nằm ở những giải thưởng quốc tế hay những khung cảnh đẹp như phim, mà ở cách một ngôi làng từng được biết đến vì thiên tai đã biến chính nghịch cảnh thành lợi thế để phát triển. Từ "rốn lũ" của miền Trung, Tân Hóa hôm nay đã trở thành điểm đến mà nhiều du khách tìm đến không chỉ để ngắm cảnh, mà còn để nghe câu chuyện về một cộng đồng biết thích nghi, gìn giữ bản sắc và làm du lịch theo cách rất riêng của mình.
Bích Ngọc
