Đánh thức "kho báu năng lượng" ở dòng nước Đà Giang
Giữa núi rừng Tây Bắc Bộ, nơi dòng nước từng chỉ được biết đến với vai trò làm quay tuabin thủy điện, một "kho báu" khác đang được đánh thức - không nằm dưới lòng đất, mà trải rộng ngay trên mặt nước của hồ thủy điện dung tích 30,7 triệu m3, lấy nước từ dòng Nậm Mức - phụ lưu của dòng Đà Giang.
Đó là Dự án Điện mặt trời Trung Thu, công trình vừa chính thức khởi công ngày 28/8/2026 tại phường Mường Lay, tỉnh Điện Biên, biến mặt hồ thủy điện thành một "cánh đồng năng lượng" hấp thụ ánh nắng suốt hàng nghìn giờ mỗi năm.
Ảnh minh họa về hồ thủy điện Trung Thu do AI thực hiện.
Về quy mô, Dự án Điện mặt trời Trung Thu có công suất thiết kế 72 MW, dự kiến tạo ra khoảng 106 triệu kWh điện sạch mỗi năm - một con số không hề nhỏ nếu so với chính "người anh em" là Nhà máy Thủy điện Trung Thu (công suất 29,6 MW, sản lượng khoảng 124,1 triệu kWh/năm).
[Sở dĩ, công suất thiết kế của Điện mặt trời Trung Thu cao gấp 2,4 lần thủy điện, nhưng vì chỉ hoạt động hiệu quả một phần thời gian trong ngày khi có mặt trời, nên tổng sản lượng cả năm lại thấp hơn một nhà máy thủy điện nhỏ hơn nhưng chạy liên tục gần như suốt ngày đêm].
Theo kế hoạch, Dự án sẽ bắt đầu phát điện thương mại ngay từ tháng 12/2026 - chỉ khoảng 4 tháng sau khởi công, một tốc độ triển khai khá nhanh đối với dự án năng lượng quy mô lớn - và hoàn thành toàn bộ trong quý I/2027.
Vì sao hồ thủy điện Trung Thu là mảnh đất lành cho "mỏ vàng nắng"?
Không phải hồ nước nào cũng phù hợp để trở thành nơi đặt điện mặt trời nổi, và "túi nước khổng lồ" Trung Thu hội tụ khá đầy đủ những điều kiện lý tưởng.
Thứ nhất, đây là hồ chứa của Nhà máy Thủy điện Trung Thu với dung tích lòng hồ lớn, đạt khoảng 30,7 triệu m3, tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai các tấm pin năng lượng mặt trời.
Thứ hai, hồ thủy điện nằm tại tỉnh Điện Biên, nơi có nguồn ánh nắng quanh năm dồi dào: Số giờ nắng tại tỉnh đạt khoảng 1.800 - 2.100 giờ nắng/năm; bức xạ mặt trời trung bình năm đạt khoảng 4,1–4,9 kWh/m²/ngày.
Thứ ba, diện tích mặt nước tương đối ổn định quanh năm nhờ chức năng điều tiết của thủy điện, mực nước ít biến động đột ngột như các hồ tự nhiên.
Đây chính là yếu tố kỹ thuật quan trọng nhất, vì hệ thống pin nổi cần một mặt nước tương đối "tĩnh lặng" và ổn định để tránh hư hại do sóng hay dao động mực nước quá lớn.
Thứ tư, việc dự án được xây ngay trên hồ thủy điện hiện hữu còn mang lại một lợi thế "ăn sẵn" cực lớn: Hạ tầng đấu nối, trạm biến áp và đường dây truyền tải đã có sẵn từ nhà máy thủy điện, giúp tiết kiệm đáng kể chi phí và thời gian xây dựng hạ tầng truyền tải mới.
Làn sóng điện mặt trời nổi tại Việt Nam và thế giới
Nhìn rộng ra cả nước, Trung Thu không phải là dự án điện mặt trời nổi đầu tiên hay duy nhất của Việt Nam.
Dự án tiên phong tại hồ Đa Mi (Bình Thuận) đã vận hành từ tháng 5/2019 với công suất 47,5 MW. Sau đó là một loạt các dự án quy mô lớn hơn nhiều tiếp nối như Điện mặt trời nổi trên hồ thủy điện Sơn La (công suất 800 MW, tổng vốn khoảng 17.000 tỷ đồng, vừa động thổ giữa năm 2026);
Hay Điện mặt trời nổi hồ Đồng Nai 2 (gần 5.000 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành cuối 2027), đang được xúc tiến trên hồ Sông Ba Hạ (công suất 240 MW).
Hình ảnh Nhà máy Thủy điện Sơn La mở cửa xả đáy khi nhìn từ trên cao. Ảnh: Trường Sơn/Báo Lao Động
Cùng với Trung Thu, những công trình này cho thấy một làn sóng rõ rệt: Việt Nam đang tận dụng hàng loạt hồ thủy điện sẵn có trên cả nước để nhân đôi công năng khai thác năng lượng - vừa thủy điện, vừa điện mặt trời trên cùng một mặt nước.
Trên bình diện thế giới, điện mặt trời nổi cũng đang là xu hướng được nhiều quốc gia theo đuổi.
Trung Quốc hiện dẫn đầu với dự án Floating Solar tại tỉnh Sơn Đông có công suất lên tới khoảng 320 MW, được xem là một trong những công trình lớn nhất thuộc loại này trên thế giới.
Ảnh minh họa về điện mặt trời nổi trên thế giới. Nguồn: Laketricity
Nhật Bản cũng là quốc gia tiên phong từ sớm, đưa vào vận hành nhà máy điện mặt trời nổi trên biển từ năm 2013, đủ cung cấp điện cho khoảng 22.000 hộ gia đình, và tiếp tục nhân rộng mô hình này sau đó.
Israel là nước khởi xướng công nghệ pin nổi module siêu nhẹ từ năm 2011, mở đường cho việc thương mại hóa giải pháp này trên quy mô lớn.
Nhìn chung, xu hướng toàn cầu đang dịch chuyển theo một logic rất thực tế, khi quỹ đất ngày càng khan hiếm và cạnh tranh với nông nghiệp, nhà ở, thì mặt nước - vốn chiếm hơn 70% diện tích bề mặt Trái Đất nhưng gần như bị bỏ ngỏ trong bài toán năng lượng - đang trở thành "mỏ kho báu mới" để khai thác.
Với đường bờ biển hơn 3.200 km cùng hệ thống sông hồ dày đặc, đặc biệt là hàng loạt hồ thủy điện đang vận hành trải dài từ Bắc vào Nam, Việt Nam đang đứng trước cơ hội không nhỏ để trở thành một trong những quốc gia đi đầu khu vực trong việc biến những "mỏ vàng nắng" âm thầm trên mặt nước thành nguồn năng lượng thực sự cho tương lai.
Tham khảo thông tin từ Báo Điện Biên Phủ
Trang Ly
