Các nhà khoa học Việt Nam đã phân lập được Vernoamyosit E – một hợp chất mới từ cây lá đắng (Vernonia amygdalina), đồng thời ghi nhận khả năng ức chế hai enzyme liên quan đến quá trình tiêu hóa carbohydrate là α-amylase và α-glucosidase.
Hợp chất mới này góp phần tạo cơ sở khoa học cho các nghiên cứu ứng dụng nhằm tạo ra các sản phẩm có tác dụng phòng và điều trị bệnh đái tháo đường dựa trên nguồn dược liệu có sẵn có trong nước, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam thông tin năm 2021.
Cây lá đắng (Vernonia amygdalina) từ lâu được sử dụng trong y học dân gian tại một số quốc gia với nhiều mục đích khác nhau, trong đó có hỗ trợ kiểm soát đường huyết.
Tại Việt Nam, PGS.TS Phạm Việt Cường cùng các cộng sự tại Viện Nghiên cứu khoa học Miền Trung đã tiến hành nghiên cứu cây lá đắng theo hướng này.
Các nghiên cứu đã phân lập và xác định cấu trúc của 6 hợp chất thuộc nhóm C29-steroid. Trong số đó, Vernoamyosit E, còn được ký hiệu là VA7, được xác định là một hợp chất mới.
Theo kết quả của đề tài, ngoài Vernoamyosit E còn có hai hợp chất lần đầu được phân lập từ tự nhiên là vernomyosit C và vernomyosit C1, cùng ba hợp chất đã biết gồm vernoniacum B, vernonioside B1 và vernonioside B2.
Việc phát hiện một hợp chất mới không chỉ có ý nghĩa về mặt hóa học mà còn giúp xác định thêm những thành phần có khả năng tạo nên hoạt tính sinh học của cây lá đắng.
Vì sao α-amylase và α-glucosidase được quan tâm?
Trong nghiên cứu về cây lá đắng, các nhà khoa học đã tiến hành sàng lọc hoạt tính của dịch chiết và các hợp chất phân lập được dựa trên khả năng ức chế α-amylase và α-glucosidase.
Đáng chú ý, Vernoamyosit E (VA7) thể hiện hoạt tính ức chế α-glucosidase mạnh.
Những kết quả này cũng đã được công bố trong nghiên cứu trên tạp chí Natural Product Research, với tiêu đề về hoạt tính ức chế α-amylase và α-glucosidase của một steroid saponin mới dạng stigmastane từ lá Vernonia amygdalina. Công trình được liệt kê trong danh mục công bố khoa học của Viện Nghiên cứu khoa học Miền Trung (năm 2021).
Ở cấp độ dịch chiết, nghiên cứu cũng ghi nhận cao methanol từ lá cây có khả năng ức chế α-amylase và α-glucosidase trong các thử nghiệm in vitro.
Trong mô hình động vật thực nghiệm, cao chiết methanol với liều 400 mg/kg thể trọng/ngày được ghi nhận làm giảm đường huyết ở chuột. Đây là kết quả tiền lâm sàng, có giá trị định hướng nghiên cứu.
Đã được cấp bằng độc quyền sáng chế
Nghiên cứu không dừng ở việc phát hiện hoạt chất mà còn được bảo hộ dưới dạng sáng chế. Bản mô tả sáng chế của Cục Sở hữu trí tuệ ghi nhận sáng chế số 1-0028503, với tên "Hợp chất Vernoamyosit E và phương pháp chiết hợp chất này từ cây lá đắng Vernonia amygdalina".
Sáng chế do Viện Nghiên cứu khoa học Miền Trung đứng tên, với các tác giả gồm Phạm Việt Cường, Hoàng Lê Tuấn Anh, Lê Cảnh Việt Cường, Nguyễn Hải Đăng và Lê Thị Liên. Bằng được công bố ngày 25/6/2021. Nội dung sáng chế xác định Vernoamyosit E có hoạt tính ức chế α-amylase và α-glucosidase trong thử nghiệm so sánh với chất chuẩn acarbose.
Dù vậy, việc phân lập được một hợp chất mới từ nguồn cây dược liệu có khả năng trồng trong nước, xác định được cấu trúc hóa học và ghi nhận hoạt tính sinh học trong nghiên cứu tiền lâm sàng đã mở thêm một hướng nghiên cứu đáng chú ý đối với việc khai thác nguồn tài nguyên dược liệu Việt Nam.
Nguồn tham khảo: Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam; Cục Sở hữu trí tuệ; Viện Nghiên cứu khoa học Miền Trung.
Ngọc Minh
