Mới đây, UBND tỉnh Lào Cai vừa ban hành Quyết định số 780/QĐ-UBND, chính thức chuyển hạng Khu bảo tồn thiên nhiên Bát Xát thành Vườn quốc gia Bát Xát. Với quyết định này, Việt Nam nâng tổng số vườn quốc gia lên 36.
Vườn quốc gia Bát Xát nằm trên địa bàn ba xã Mường Hum, Dền Sáng và Y Tý, với tổng diện tích hơn 18.510 ha. Khu vực này sở hữu hệ sinh thái rừng tự nhiên còn tương đối nguyên vẹn, đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ môi trường sinh thái và nguồn nước đầu nguồn.
Theo quy hoạch, vườn được chia thành ba phân khu chức năng rõ rệt. Trong đó, phân khu bảo vệ nghiêm ngặt chiếm diện tích lớn nhất với hơn 14.600 ha, nơi lưu giữ những giá trị cốt lõi về đa dạng sinh học. Phân khu phục hồi sinh thái rộng khoảng 3.400 ha, tập trung khôi phục các hệ sinh thái bị tác động. Phần còn lại là phân khu dịch vụ - hành chính hơn 380 ha, phục vụ hoạt động quản lý, nghiên cứu và phát triển du lịch sinh thái.
Theo UBND tỉnh Lào Cai, việc nâng hạng nhằm bảo vệ tính nguyên vẹn của hệ sinh thái rừng, bảo tồn nguồn gen quý hiếm, đồng thời tăng cường chức năng phòng hộ đầu nguồn, điều tiết nguồn nước và giảm thiểu rủi ro thiên tai. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, vai trò của các khu rừng đặc dụng như Bát Xát càng trở nên quan trọng.
Không chỉ dừng ở mục tiêu bảo tồn, Vườn quốc gia Bát Xát còn được định hướng trở thành trung tâm nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường và phát triển du lịch sinh thái. Đây được xem là hướng đi giúp khai thác hợp lý tiềm năng tự nhiên, đồng thời tạo thêm sinh kế cho cộng đồng dân cư vùng đệm.
Các chương trình trọng điểm sẽ được triển khai trong thời gian tới bao gồm bảo vệ rừng, phục hồi hệ sinh thái, phát triển du lịch sinh thái và hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Ban quản lý vườn quốc gia cũng sẽ được thành lập trên cơ sở kế thừa bộ máy hiện có, nhằm đảm bảo hoạt động hiệu quả và phù hợp với quy định pháp luật.
Theo Luật Lâm nghiệp 2017, hệ thống rừng đặc dụng của Việt Nam gồm nhiều loại hình khác nhau như khu dự trữ thiên nhiên, khu bảo tồn loài - sinh cảnh, khu bảo vệ cảnh quan và rừng nghiên cứu, thực nghiệm khoa học. Trong đó, vườn quốc gia được xem là loại hình có giá trị bảo tồn cao nhất, thường đại diện cho các hệ sinh thái tiêu biểu cấp quốc gia hoặc quốc tế.
Việc Bát Xát được nâng hạng không chỉ mang ý nghĩa về mặt con số, mà còn phản ánh nỗ lực của Việt Nam trong việc thực hiện Quy hoạch lâm nghiệp quốc gia giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050. Theo quy hoạch này, nhiều khu bảo tồn thiên nhiên sẽ tiếp tục được xem xét nâng cấp thành vườn quốc gia, hướng tới mục tiêu nâng tổng số lên 41 trong những năm tới.
Trước Bát Xát, Vườn quốc gia Xuân Liên (Thanh Hóa) đã được nâng hạng vào tháng 4/2025. Việc liên tiếp có thêm các vườn quốc gia mới cho thấy định hướng nhất quán trong bảo tồn tài nguyên rừng, đồng thời mở ra cơ hội phát triển kinh tế xanh, du lịch sinh thái và nghiên cứu khoa học.
Sự "lên hạng" của Bát Xát vì thế không chỉ là câu chuyện của riêng một khu rừng vùng biên, mà còn là lát cắt tiêu biểu cho chiến lược phát triển bền vững của Việt Nam trong giai đoạn mới.
Ngọc Minh
