Vụ việc đang làm dấy lên cuộc tranh luận về kiểu “bắt nạt bằng máy quay” tại Trung Quốc.
Nhân vật trong vụ việc là cụ Xue, 92 tuổi, một người bán bánh trên đường phố Thành Đô, tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc. Sau khi con trai qua đời vì bệnh, cụ vẫn tiếp tục lao động để tự trang trải cuộc sống. Sự kiên trì của người phụ nữ lớn tuổi từng khiến nhiều người dân địa phương cảm phục và ủng hộ.
Theo truyền thông địa phương, vào những giai đoạn đông khách, cụ Xue có thể làm việc tới 15 giờ mỗi ngày. Doanh thu trong một số tháng được cho là vượt 20.000 nhân dân tệ. Quầy bánh của cụ vì thế dần trở nên nổi tiếng, đồng thời thu hút sự chú ý của những người làm nội dung trên mạng xã hội.
Tuy nhiên, hình ảnh của cụ Xue không hoàn toàn nhận được phản hồi tích cực. Từ năm 2019, một số khách hàng từng phàn nàn rằng cụ có thái độ nóng nảy, tính giá cao và điều kiện vệ sinh tại quầy hàng chưa bảo đảm. Cụ Xue cũng thừa nhận cách ứng xử với khách hàng của mình có thể cần được cải thiện.
Cụ cho biết mình không sở hữu điện thoại thông minh và không hiểu mạng xã hội hoạt động như thế nào. Chính khoảng cách này khiến cụ gần như không biết hình ảnh của mình đã bị ghi lại, cắt ghép và lan truyền ra sao trên internet.
Cố tình khiêu khích để ghi lại phản ứng tức giận
Nhận thấy hình ảnh một cụ bà lớn tuổi, tính tình nóng nảy có thể trở thành nội dung thu hút lượt xem, một số vlogger bắt đầu kéo đến quầy bánh của cụ Xue.
Thay vì mua hàng hoặc tìm hiểu câu chuyện của cụ, những người này bị cáo buộc cố tình tạo ra tình huống đối đầu. Họ đứng quanh quầy, liên tục giơ máy quay dù cụ tỏ rõ sự khó chịu. Một số người còn buông lời trêu chọc, huýt sáo hoặc thổi những vòng khói vào mặt cụ để kích động phản ứng.
Khi cụ Xue nổi giận, những khoảnh khắc ấy lập tức trở thành “nguyên liệu” cho các video trên mạng xã hội. Các đoạn ghi hình được cắt ghép, thêm nhạc và đặt những tiêu đề như “bà già độc ác” hay “ác nhân bán bánh”, khiến người xem có cảm giác cụ vô cớ quát mắng khách hàng.
Một số video thu hút hàng nghìn lượt thích. Trong khi người đăng có thêm tương tác, cụ Xue lại trở thành đối tượng bị chế giễu và chỉ trích trên mạng.
Nhiều đoạn ghi hình cho thấy cụ liên tục nói: “Đừng quay tôi”, đồng thời đưa tay che mặt và né tránh ống kính. Dù vậy, việc quay phim vẫn tiếp diễn. Thậm chí, chính sự tức giận và bất lực của cụ càng được những người làm nội dung khai thác nhằm tạo ra các cảnh gây tranh cãi.
Vụ việc sau đó khiến nhiều người đặt câu hỏi: Liệu những video ấy phản ánh đúng con người cụ Xue, hay chỉ là sản phẩm của quá trình cố tình khiêu khích rồi cắt ghép có chủ đích?
“Có khuyết điểm không có nghĩa là đáng bị làm nhục”
Trên mạng xã hội Trung Quốc, nhiều người gọi hành vi trên là “bắt nạt bằng máy quay” – thuật ngữ dùng để chỉ việc ghi hình người khác khi chưa được đồng ý, cố tình đẩy họ vào tình huống khó chịu rồi khai thác phản ứng ấy để thu hút lượt xem.
Một tài khoản bình luận rằng cụ Xue có thể tồn tại những khuyết điểm trong cách bán hàng, nhưng điều đó không đồng nghĩa cụ đáng bị xúc phạm. Người này viết: “Họ kích động sự tức giận, kiếm lợi từ việc phô bày nó, rồi gắn cho hành động đó cái tên công lý”.
Một người khác cho rằng cụ đã 92 tuổi nhưng vẫn dựa vào sức lao động của mình để kiếm sống. Nếu không thích thái độ hoặc món ăn của cụ, khách hàng hoàn toàn có thể không mua, thay vì kéo đến quấy rối chỉ để tạo ra những video gây sốc.
Tranh cãi cũng cho thấy quyền lực rất lớn của người cầm máy quay và người dựng video. Chỉ bằng cách lựa chọn một vài khoảnh khắc, loại bỏ nguyên nhân dẫn đến phản ứng rồi gắn thêm một tiêu đề định hướng, người làm nội dung có thể biến người bị khiêu khích thành “kẻ xấu” trong mắt hàng nghìn khán giả.
Ngày 27/8, cơ quan quản lý internet tại Thành Đô thông báo đóng hai tài khoản mạng xã hội với lý do xâm phạm danh tiếng và quyền riêng tư của cụ Xue. Động thái này tiếp tục làm nóng cuộc tranh luận về giới hạn của hoạt động sáng tạo nội dung tại nơi công cộng.
Một số vlogger cho rằng “không có quyền riêng tư ở nơi công cộng”. Tuy nhiên, các chuyên gia pháp lý khẳng định quan điểm này gây hiểu lầm. Việc một người xuất hiện ở nơi nhiều người có thể nhìn thấy không có nghĩa họ từ bỏ quyền đối với hình ảnh, danh dự và đời tư của mình.
Theo các luật sư, pháp luật Trung Quốc có quy định bảo vệ những quyền này. Dù vậy, nạn nhân của hành vi “bắt nạt bằng máy quay” thường gặp nhiều khó khăn khi muốn đòi lại công bằng, từ việc thu thập chứng cứ, hạn chế về hiểu biết pháp luật đến chi phí kiện tụng.
Vụ việc của cụ Xue không phải trường hợp duy nhất. Tháng 11 năm ngoái, một phụ nữ lớn tuổi thuộc dân tộc Di mặc trang phục truyền thống cũng bị nhiều du khách quay phim trên tàu dù bà thể hiện rõ sự không thoải mái. Ở một số quốc gia khTQác, trào lưu giả vờ nhờ người lạ quay video rồi bất ngờ lật camera để ghi lại biểu cảm bối rối của họ cũng từng bị chỉ trích.
Từ câu chuyện của cụ Xue, dư luận cho rằng ranh giới giữa ghi lại đời sống và khai thác người khác để câu view cần được nhìn nhận nghiêm túc hơn. Một chiếc máy quay không tự động trao cho người cầm nó quyền quấy rối, khiêu khích hay biến người không đồng ý xuất hiện thành nhân vật tiêu khiển trên mạng xã hội.
Nguồn: South China Morning Post
Minh Ngọc
