Trên nền tảng đánh giá sách Douban, một trong những cộng đồng review sách lớn nhất Trung Quốc, có một độc giả từng để lại bình luận về một tác phẩm như sau: "Đọc mà giữa chừng quên mất đây là nhà văn nước ngoài vì mọi thứ chân thật và đáng suy ngẫm quá".
Cuốn sách được người dùng này nhắc tới thực ra không hề xa lạ với độc giả Việt Nam, bởi đó chính là tuyển tập truyện ngắn của Nam Cao, một trong những cây bút hiện thực xuất sắc nhất văn học Việt Nam giai đoạn trước 1945.
Nam Cao tên thật là Trần Hữu Tri, sinh năm 1915 (giấy khai sinh ghi năm 1917), bắt đầu sáng tác từ năm 1936, từng tham gia Hội Văn hóa cứu quốc và các hoạt động cách mạng rồi hy sinh năm 1951. Năm 1996, Nam Cao được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật.
Năm 2021, nhiều truyện ngắn của Nam Cao được chuyển ngữ sang tiếng Trung và tổng hợp thành cuốn sách "南高小说选" (Tuyển tập truyện ngắn của Nam Cao) do Nhà xuất bản Trung Quốc Ngôn Thực phát hành. Sách gồm 15 truyện ngắn tiêu biểu như Chí Phèo, Lão Hạc, Đôi Mắt, Một Bữa No..., cùng phần phụ lục là các trang nhật ký Nam Cao viết khi tham gia kháng chiến. Sau 5 năm phát hành, sách đạt 8,2/10 điểm đánh giá, một con số không nhỏ với một tác phẩm dịch từ ngôn ngữ ít phổ biến tại thị trường sách Trung Quốc.
Ngòi bút khiến độc giả Trung Quốc phải dừng lại đọc từng câu
Điều được nhắc tới nhiều nhất trong các bình luận không chỉ là câu chuyện mà là cách Nam Cao kể chuyện.
"Văn phong của ông rất mạnh mẽ, thường mượn lời đánh giá của người xung quanh, những đoạn đối thoại vu vơ hay dòng suy nghĩ miên man của nhân vật, để khắc họa một người đàn ông trung niên tuyệt vọng vừa lập thể vừa sống động, tránh được lối miêu tả tẻ nhạt và chủ quan", một độc giả phân tích khá kỹ về mặt kỹ thuật viết của Nam Cao. Người này còn dành lời khen riêng cho khả năng tiết chế của Nam Cao, khi ông khắc họa tầng lớp dưới đáy xã hội vừa sâu sắc vừa kiềm chế, không lãng mạn hóa đau khổ, cũng không khiến người đọc ngộp thở.
Chất thơ trong câu chữ cũng là điều khiến nhiều người phải chú ý. "Có rất nhiều câu văn đắt giá, tác giả rất giỏi ví von. Anh Lộ, nhân vật trong Tư Cách Mõ, được ví tốt bụng như đất đai. Người vợ cứ như con cá, lúc nào cũng đang mang thai. Yêu ghét cũng như suy nghĩ của con người, không thể nào cưỡng ép bằng ngoại lực. Mỗi lần hạ quyết tâm, trái tim lại như một người đàn bà ghen tuông, muốn nhảy vọt ra khỏi lồng ngực", một bình luận viết. Có người chỉ gói gọn cảm nhận trong một câu ngắn nhưng không kém phần chắc nịch: "Văn phong tinh luyện mà không thiếu sự châm biếm hài hước, nhân vật được xây dựng sống động chân thực".
Không ít độc giả Trung Quốc cho biết họ liên tưởng ngay tới Lỗ Tấn khi đọc truyện của Nam Cao. Theo phân tích của một độc giả, Nam Cao đặt Chí Phèo vào lúc say rượu để nhân vật quay về trạng thái nguyên thủy nhất, nơi tính người và tính lưu manh cùng tồn tại song song, một cách xây dựng nhân vật khiến người này liên tưởng ngay tới cách Lỗ Tấn khắc họa nhiều nhân vật của ông.
Có người lại hào sảng nhận xét Nam Cao thời kỳ đầu có thể coi là Dostoevsky của Việt Nam, bởi ông là người miêu tả góc tối và những mảnh đời dưới đáy xã hội đầy thiên tài, gợi nhớ ngay đến tác phẩm Bút Ký Dưới Hầm.
Những số phận ám ảnh không dứt ra được
Bên cạnh những phân tích về bút pháp, không ít độc giả còn thể hiện sự xúc động thuần túy trước số phận các nhân vật được khắc họa trong truyện của Nam Cao. Một người kể lại rằng đây là cuốn văn học Việt Nam thứ hai mình đọc, ban đầu chỉ mua để đủ đơn hàng miễn phí vận chuyển nhưng lại bất ngờ cuốn hút bởi những câu chuyện về đời sống người dân Việt Nam một thời đã qua.
Phần phụ lục cũng nhận được không ít lời khen riêng, khi nhiều người cho rằng Nhật Ký Ở Rừng là đoạn hay nhất tuyển tập, bởi ở đó thấp thoáng bóng dáng của một dân tộc toàn dân kháng chiến, mang sắc thái khác hẳn không khí u uất, bế tắc bao trùm phần lớn các truyện ngắn phía trước.
Nhiều người cũng bày tỏ sự ngạc nhiên khi biết phần lớn truyện trong tập được viết cách đây gần một thế kỷ, nhưng đọc lại vẫn không hề lỗi thời. Với không ít độc giả Trung Quốc, đó là minh chứng cho sức sống bền bỉ của một ngòi bút biết viết về những điều rất nhỏ, một bữa ăn, một ánh mắt, một quyết định, nhưng lại chạm đến những cảm xúc rất lớn của con người, bất kể thời đại hay biên giới nào.
Theo Douban
Thiên An
