Ngày 23/01/2026, các nhà khoa học thuộc Trung tâm Nhiệt đới Việt – Nga đã công bố phát hiện và mô tả một loài rết mới cho khoa học tại các vùng núi cao Tây Bắc Việt Nam. Phát hiện này không chỉ bổ sung dữ liệu quan trọng cho khu hệ rết Việt Nam mà còn tiếp tục khẳng định vai trò của Trung tâm trong nghiên cứu đa dạng sinh học nhiệt đới.
Trong khuôn khổ các nhiệm vụ nghiên cứu về sinh thái và đa dạng sinh học, nhóm nghiên cứu của Trung tâm Nhiệt đới Việt – Nga, phối hợp với các đơn vị khoa học trong nước, đã mô tả một loài rết lớn mới mang tên Rhysida vietnga. Loài rết này được phát hiện tại Vườn quốc gia Hoàng Liên (tỉnh Lào Cai) và Khu bảo tồn thiên nhiên Tà Xùa (tỉnh Sơn La) – những khu vực rừng núi có mức độ đa dạng sinh học cao nhưng vẫn còn nhiều khoảng trống nghiên cứu.
Kết quả nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí khoa học quốc tế uy tín Zoosystematics and Evolution năm 2025.
Theo mô tả khoa học, Rhysida vietnga sp. nov. là loài rết có kích thước trung bình, thân dài và mảnh, thích nghi với điều kiện sinh cảnh rừng núi. Điểm nổi bật nhất của loài này nằm ở cấu trúc hình thái đặc trưng trên các đốt cơ thể.
Cụ thể, các đốt lưng từ phần giữa đến cuối thân mang từ năm đến bảy gờ dọc phát triển rõ, kèm theo nhiều gai nhỏ phân bố dày, đặc biệt rõ nét ở các đốt phía sau. Các tấm lưng không có rãnh dọc giữa, trong khi các tấm bụng chỉ có rãnh giữa rất ngắn hoặc không rõ ràng. Chân cuối của loài rết này dài và mảnh, với số lượng cũng như cách sắp xếp gai đặc trưng trên các đốt – đây là những dấu hiệu quan trọng để phân biệt với các loài cùng giống đã được ghi nhận trước đó.
Tổ hợp các đặc điểm hình thái này cho phép các nhà khoa học nhận dạng và phân biệt rõ ràng Rhysida vietnga với các loài rết khác thuộc giống Rhysida ở Việt Nam cũng như khu vực Đông Nam Á, qua đó khẳng định đây là một đơn vị phân loại độc lập.
Tên loài Rhysida vietnga được đặt nhằm ghi nhận và tôn vinh những đóng góp lâu dài, có ý nghĩa khoa học của Trung tâm Nhiệt đới Việt – Nga trong lĩnh vực nghiên cứu sinh thái, đa dạng sinh học và bảo tồn thiên nhiên tại Việt Nam. Trong nhiều năm qua, Trung tâm đã thực hiện hàng loạt chương trình khảo sát thực địa, nghiên cứu chuyên sâu và lưu giữ mẫu vật, phục vụ công tác khoa học cũng như quản lý bảo tồn.
Hoàn thiện bức tranh khu hệ rết Việt Nam
Không dừng lại ở việc mô tả loài mới, nhóm tác giả còn tiến hành rà soát và hệ thống hóa toàn bộ các loài thuộc hai giống Alluropus và Rhysida (họ Scolopendridae) đã được ghi nhận tại Việt Nam. Kết quả cho thấy, khu hệ rết của hai giống này hiện gồm bốn loài hợp lệ, bao gồm: Alluropus calcaratus, Rhysida longipes, Rhysida immarginata và Rhysida vietnga sp. nov.
Nghiên cứu cũng làm rõ tình trạng phân loại và đồng danh của một số tên loài từng được sử dụng trong các tài liệu trước đây, đồng thời cập nhật và mở rộng phạm vi phân bố của các loài dựa trên nguồn mẫu vật mới thu thập được.
Bên cạnh đó, khóa định loại các loài thuộc hai giống Alluropus và Rhysida ở Việt Nam đã được xây dựng, cung cấp công cụ khoa học quan trọng cho việc nhận dạng loài, nghiên cứu sinh học – sinh thái và giám sát đa dạng sinh học trong tương lai.
Theo các nhà khoa học, kết quả nghiên cứu cho thấy tiềm năng đa dạng rết ở Việt Nam vẫn còn rất lớn, đặc biệt tại các sinh cảnh rừng núi, nơi vẫn chưa được khảo sát đầy đủ.
*Tài liệu tham khảo: Viện Sinh thái nhiệt đới
Ngọc Minh
