Nằm kẹp giữa biên giới đầy cát và đá của Ai Cập và Sudan, Bir Tawil chỉ là một dải đất nhỏ bé, có diện tích tương đương một nửa tiểu bang Rhode Island của Mỹ. Nhìn trên bản đồ, nó chẳng có gì đặc biệt nổi bật và thường được mô tả như một vùng đất vô chủ đúng nghĩa nhất trên thế giới, ngoại trừ Nam Cực.
Không có đường giao thông, không chính phủ quản lý, không luật pháp, không sóng điện thoại và thường bị mặc định là một vùng hoang mạc chết chóc không một bóng người. Tuy nhiên, thực tế đằng sau dải đất cằn cỗi này lại chứa đựng những bất ngờ thú vị.
Dù bị cả hai quốc gia láng giềng chối bỏ về mặt hành chính, Bir Tawil chưa bao giờ là một khoảng trống không người. Nhà nghiên cứu Dean Karalekas từ Đại học Lancashire, người đã thám hiểm vùng đất này vào năm 2020, khẳng định rằng các bộ tộc du mục bản địa, đặc biệt là người Ababda, đã sinh sống tại đây từ thời kỳ Đế quốc La Mã.
Hơn thế nữa, sức hút từ những mỏ vàng lâu đời đã biến nơi đây thành một đại công trường tấp nập. Hoạt động khai thác diễn ra nhộn nhịp từ quy mô nhỏ lẻ bằng máy dò kim loại cầm tay cho đến các hoạt động khai quật công nghiệp quy mô lớn.
Kéo theo đó là sự xuất hiện của những khu dân cư tạm bợ bằng tôn cũ, với đầy đủ các dịch vụ từ nhà hàng, cửa hiệu, dịch vụ đổi tiền, cho đến những nhóm bảo vệ người Bedouin tuần tra nghiêm ngặt. Ngoài ra, ẩn sâu trong lòng sa mạc khắc nghiệt này là các thung lũng (wadi) có khả năng duy trì sự sống mạnh mẽ khi mùa mưa đến.
Sự vô chủ kỳ lạ của Bir Tawil đã biến nó thành mục tiêu của những ảo tưởng bá quyền kỳ quặc. Đã có ít nhất chín cá nhân tự xưng là chủ nhân của vùng đất này. Nổi tiếng nhất là vụ việc một nông dân người Mỹ tên Jeremiah Heaton lặn lội tới đây vào năm 2014 để cắm cờ và tự xưng là Vua, nhằm thực hiện mong ước trở thành công chúa của cô con gái nhỏ.
Dù câu chuyện từng gây sốt trên truyền thông như một minh chứng cho tình phụ tử, nhưng đối với những người bản địa Ababda, đó chỉ là một hành động lố bịch và mang tính xúc phạm sâu sắc đối với lãnh thổ mà tổ tiên họ đã gìn giữ. Phần lớn những kẻ tự xưng vương khác thậm chí còn chưa từng đặt chân đến vùng đất này, vô hình trung biến lịch sử đẫm máu của Bir Tawil thành một trò đùa trên mạng Internet.
Để hiểu nguyên nhân sâu xa của tình trạng vô chủ này, chúng ta phải lật lại những sai lầm trong quá khứ do thực dân Anh để lại. Nút thắt của vấn đề nằm ở việc người Anh đã tuỳ tiện vẽ ra tới hai đường biên giới khác nhau chia cắt Ai Cập và Sudan.
Đầu tiên là đường biên giới chính trị thẳng tắp được vạch ra vào năm 1899 sau Chiến tranh Mahdist. Tuy nhiên, chỉ ba năm sau, vào năm 1902, họ lại vẽ thêm một đường "ranh giới hành chính" uốn lượn khác nhằm phù hợp hơn với sự phân bố của các bộ lạc địa phương. Sự chồng chéo này đã tạo ra hai khu vực tranh chấp: Tam giác Hala'ib rộng lớn, giàu tài nguyên nằm giáp biển và Bir Tawil nhỏ bé, khô cằn nằm sâu trong đất liền.
Vấn đề nảy sinh khi cả Ai Cập và Sudan giành lại độc lập và bắt đầu tranh giành quyền lợi. Đương nhiên, cả hai quốc gia đều khao khát sở hữu Tam giác Hala'ib màu mỡ và quyết liệt chối bỏ Bir Tawil. Trớ trêu thay, theo bản đồ biên giới, nếu một quốc gia tuyên bố nhận Bir Tawil, họ sẽ mặc nhiên thừa nhận đường biên giới khiến họ mất đi Hala'ib vào tay đối thủ.
Do đó, để bảo vệ yêu sách đối với Hala'ib, cả hai nước đều buộc phải từ bỏ quyền sở hữu Bir Tawil. Cuộc giằng co chính trị vô tiền khoáng hậu này đã biến Bir Tawil thành mảnh đất duy nhất trên Trái đất (nếu không tính Nam Cực) bị chính quyền các nước chối bỏ.
Dù bị gạt ra bên lề của bản đồ địa chính trị thế giới, Bir Tawil vẫn không phải là một vùng đất chết. Nó vẫn đang tồn tại như một minh chứng sống động cho những hệ luỵ dai dẳng của chủ nghĩa thực dân, đồng thời là ngôi nhà không thể thay thế của những cư dân bản địa, những người vẫn đang kiên cường bám trụ trên mảnh đất bị thế giới bỏ quên.
Tham khảo: Iflscience
Đức Khương
