Loài chim cổ đại bất ngờ "tái sinh" ngoạn mục
Trong tự nhiên, "tuyệt chủng" thường đồng nghĩa với dấu chấm hết. Thế nhưng tại đảo san hô vòng Aldabra thuộc Seychelles, Ấn Độ Dương, các nhà khoa học lại phát hiện một trường hợp khiến khái niệm ấy trở nên bất ngờ hơn nhiều. Nghiên cứu công bố trên Zoological Journal of the Linnean Society cho thấy gà nước Aldabra, tên khoa học Dryolimnas cuvieri aldabranus, từng tồn tại trên hòn đảo này trước khi một đợt nước biển dâng lớn nhấn chìm toàn bộ Aldabra, xóa sổ hệ động vật trên cạn ở đây. Sự kiện đó xảy ra vào khoảng 136.000 năm trước.
Từng biến mất khi cả hòn đảo chìm xuống biển, loài chim nhỏ bé này nay lại hiện diện ở chính nơi cũ, tạo nên một câu chuyện tiến hóa hiếm đến mức giới nghiên cứu phải đặc biệt chú ý. (Ảnh: CNN)
Điều gây kinh ngạc là sau khi Aldabra trồi lên khỏi mặt biển, một nhánh chim cùng tổ tiên lại tiếp tục đặt chân tới hòn đảo này và dần tiến hóa theo đúng "con đường cũ": từ một loài chim có thể bay trở thành loài chim không biết bay. Chính vì thế, câu chuyện này thường được mô tả như màn "sống dậy" của một loài chim cổ đại, dù về mặt khoa học, đây không phải sự hồi sinh thật sự, mà là một quá trình tiến hóa lặp lại cực hiếm.
Theo nhóm tác giả, Aldabra rail hiện là loài chim không biết bay cuối cùng còn tồn tại ở Ấn Độ Dương. Việc tìm thấy hóa thạch ở hai giai đoạn hoàn toàn khác nhau, trước và sau thời kỳ đảo bị nhấn chìm, đã tạo ra bằng chứng rất mạnh cho thấy cùng một kiểu thích nghi đã lặp lại nhiều lần ở chính nơi này.
Bí mật nằm ở một quá trình tiến hóa hiếm gặp bậc nhất
Các nhà khoa học gọi hiện tượng đó là "tiến hóa lặp lại". Hiểu đơn giản, đây là khi một tổ tiên giống nhau, ở những thời điểm khác nhau, lại tiến hóa ra các đặc điểm gần như tương tự nếu gặp cùng điều kiện môi trường. Trong trường hợp của Aldabra, tổ tiên của loài chim này được cho là gà nước họng trắng ở Madagascar, một loài chim có thể bay và có xu hướng phát tán mạnh khi quần thể bùng nổ. Một số đàn đã bay tới các đảo ngoài khơi, trong đó có Aldabra.
Theo nhóm tác giả, Aldabra rail hiện là loài chim không biết bay cuối cùng còn tồn tại ở Ấn Độ Dương. (Ảnh: CNN)
Aldabra là một đảo san hô vòng biệt lập, hình thành khoảng 400.000 năm trước. Tại đây, môi trường sống gần như không có nhiều thú săn mồi trên cạn, nên áp lực phải bay để chạy trốn dần biến mất. Qua thời gian, những con chim tới đảo đã thích nghi với đời sống mặt đất, phần cánh thoái hóa dần và cuối cùng trở thành chim không biết bay. Khi Aldabra chìm xuống biển, quần thể này bị quét sạch. Nhưng sau khi đảo nổi lên, một đợt di cư khác từ Madagascar lại lặp lại gần như y hệt quá trình ấy.
Đại học Portsmouth cho biết đây là lần đầu tiên hiện tượng tiến hóa lặp lại được ghi nhận rõ ràng ở họ gà nước, đồng thời cũng là một trong những trường hợp đáng chú ý nhất từng được biết đến ở chim. Nói cách khác, loài chim ngày nay không phải chính là quần thể cũ "đội mồ sống dậy", mà là hậu duệ của một dòng tổ tiên tương tự, đã tiến hóa lại theo đúng một kịch bản cũ trên cùng một hòn đảo. Chính điểm giao thoa giữa cảm giác huyền bí và lời giải thích khoa học ấy đã khiến câu chuyện trở nên đặc biệt cuốn hút.
Một loài chim nhỏ, nhưng kể câu chuyện rất lớn của tự nhiên
Phát hiện này không chỉ gây tò mò vì yếu tố "sống lại", mà còn cho thấy thiên nhiên đôi khi vận hành theo những cách vừa nghiêm ngặt vừa kỳ lạ. Khi môi trường tạo ra cùng một áp lực chọn lọc, sự sống có thể nhiều lần đi tới những kết quả rất giống nhau. Với Aldabra, các mẫu hóa thạch không chỉ kể lại lịch sử của một loài chim, mà còn ghi lại cả chu kỳ tuyệt chủng, tái chiếm lãnh thổ và tiến hóa của sự sống trên đảo biệt lập.
Qua thời gian, những con chim tới đảo đã thích nghi với đời sống mặt đất, phần cánh thoái hóa dần và cuối cùng trở thành chim không biết bay. (Ảnh: CNN)
Ngày nay, gà nước Aldabra vẫn còn tồn tại, nhưng không vì thế mà hoàn toàn an toàn. Một nghiên cứu bảo tồn cho thấy sau khi 18 cá thể được tái thả lên đảo Picard vào năm 1999, quần thể tại đây đã tăng lên gần 3.000 cá thể sau 12 năm. Toàn bộ quần thể trên Aldabra được ước tính vào khoảng 10.000 cặp sinh sản. Tuy nhiên, loài chim này vẫn bị giới hạn trong phạm vi sống nhỏ, và có thể chịu rủi ro lớn nếu xuất hiện thú săn mồi ngoại lai, mầm bệnh mới hoặc tác động từ mực nước biển dâng.
Bởi vậy, điều khiến câu chuyện của loài chim này trở nên đáng nhớ không chỉ là chi tiết "136.000 năm sau lại xuất hiện", mà còn nằm ở thông điệp sâu hơn: trong tự nhiên, có những thứ tưởng đã biến mất vĩnh viễn, nhưng bằng một con đường khác, sự sống vẫn có thể âm thầm quay lại. Và chính màn trở lại lặng lẽ ấy đã khiến gà nước Aldabra trở thành một trong những hiện tượng tiến hóa kỳ lạ nhất từng được ghi nhận.
Nguyệt Phạm (Theo OUP, Port, UOP)
