Sau 15 năm gần như một mình chăm sóc cháu gái, một phụ nữ ở Thượng Hải, Trung Quốc, đã đưa chính con trai mình ra tòa, yêu cầu thanh toán hơn 360.000 nhân dân tệ (khoảng 1,3 tỉ đồng) cho chi phí chăm sóc đứa trẻ.
Cụ thể, mới đây, một tòa án ở Thượng Hải công bố thông tin về vụ án được xét xử từ năm ngoái, trong đó bà Xu, ngoài 60 tuổi, khởi kiện con trai họ Liang.
Sau khi ly hôn chồng, bà Xu sống cùng con trai. Năm 2014, Liang ly hôn khi con gái mới 4 tuổi. Từ đó, bà Xu gần như đảm nhận phần lớn việc chăm sóc và nuôi dưỡng cháu. Theo Xinmin Evening News, bà chi trả các khoản sinh hoạt, viện phí và học phí cho cháu gái.
Trong đơn kiện, bà Xu cho rằng con trai thiếu “trách nhiệm với gia đình” và không hoàn thành nghĩa vụ của một người cha. Ngược lại, Liang nói anh đã cố gắng chu cấp cho con trong khả năng của mình, nhưng khi đó chỉ có thu nhập khoảng 3.000 nhân dân tệ (hơn 11 triệu đồng) mỗi tháng.
Mâu thuẫn trở nên gay gắt sau khi Liang tái hôn và chuyển ra ngoài sống cùng vợ mới, để con gái tiếp tục ở với bà Xu. Sau 15 năm chăm cháu, người phụ nữ này cho biết áp lực tài chính khiến bà không thể tiếp tục gánh vác và quyết định yêu cầu con trai bồi hoàn chi phí.
Vụ kiện trở thành một ví dụ điển hình cho cuộc tranh luận ngày càng phổ biến tại Trung Quốc về việc có nên tính đến “trả chi phí ông bà trông cháu”.
Vụ kiện không phải trường hợp duy nhất tại Trung Quốc. Trong một vụ việc khác được một tòa án ở Bắc Kinh công bố, ông bà đã chi trả các khoản sinh hoạt cho cháu gái từ khi đứa trẻ mới 1 tuổi. Sau đó, họ khởi kiện con trai và con dâu, yêu cầu thanh toán 320.000 nhân dân tệ (1,2 tỷ đồng) tiền chăm sóc trẻ.
Một số trường hợp khác cho thấy gánh nặng mà việc chăm cháu có thể ảnh hưởng tới người cao tuổi. Tháng 8 vừa qua, một phụ nữ 59 tuổi ở tỉnh Hồ Nam, miền Nam Trung Quốc, được chẩn đoán mắc chứng lo âu sau khi giảm 20kg trong 6 tháng hỗ trợ con trai chăm sóc con nhỏ.
Những câu chuyện này khiến dư luận đặt câu hỏi: Việc ông bà chăm sóc cháu nên được xem là trách nhiệm trong gia đình, hay cần được nhìn nhận như một dạng lao động chăm sóc không hưởng lương?
Từ “giúp con” đến tranh luận về trách nhiệm
Trong các gia đình Trung Quốc truyền thống, việc các thế hệ hỗ trợ lẫn nhau từ lâu được coi là điều tự nhiên. Những giá trị chịu ảnh hưởng của Nho giáo cũng đề cao trách nhiệm và nghĩa vụ giữa các thế hệ.
Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa và sự thay đổi trong lối sống đang làm những mối quan hệ này biến chuyển đáng kể.
Khi lao động từ nông thôn lên thành phố làm việc, ông bà ngày càng trở thành người trực tiếp chăm sóc những đứa trẻ ở lại quê nhà. Tại các đô thị, sự gia tăng của các hộ gia đình có cả hai vợ chồng cùng đi làm, trong khi dịch vụ chăm sóc trẻ còn hạn chế, cũng khiến nhiều ông bà phải đảm nhận vai trò này.
Nếu trước đây việc ông bà chăm cháu thường được xem là biểu hiện tự nhiên của sự hy sinh dành cho con cháu, ngày càng nhiều người bắt đầu nhìn nhận đây là một dạng lao động chăm sóc có giá trị.
Zhang Liyong, một chuyên gia công tác xã hội ở tỉnh Hồ Bắc, nhận định với SCMP rằng mức sống, chế độ lương hưu được cải thiện cùng sự thay đổi trong quan niệm về cuộc sống sau khi nghỉ hưu đang khiến người cao tuổi có những kỳ vọng khác trước.
“Bồi hoàn có thể được thực hiện dưới nhiều hình thức”, ông Zhang nói. Theo ông, các thành viên trong gia đình có thể cùng chia sẻ chi phí sinh hoạt, tăng cường trao đổi thẳng thắn; trong khi xã hội cần mở rộng hơn nữa các dịch vụ chăm sóc trẻ em công cộng.
Các chuyên gia pháp lý nhấn mạnh những tranh chấp về “tiền công ông bà trông cháu” không nhằm biến quan hệ gia đình thành một giao dịch thương mại, mà chủ yếu để xác định rõ trách nhiệm giữa các thành viên.
Liu Gui’e, luật sư tại Công ty Luật Shentong ở Thượng Hải, nói với truyền thông Trung Quốc, trong đó có Nanfeng Chuang, rằng cha mẹ vẫn là những người chịu trách nhiệm chính trong việc nuôi dưỡng con cái. Ông bà chỉ nên đứng ra chăm sóc khi cha mẹ không có khả năng thực hiện trách nhiệm này.
Một số ý kiến trên mạng cho rằng những vụ kiện như vậy còn phản ánh những hạn chế sâu xa hơn của hệ thống chăm sóc trẻ em tại Trung Quốc.
“Nếu Trung Quốc muốn khuyến khích người dân sinh thêm con, nước này cần một hệ thống chăm sóc trẻ tốt hơn, các dịch vụ dễ tiếp cận và những chính sách hỗ trợ thiết thực, thay vì để thế hệ lớn tuổi phải gánh phần trách nhiệm đó”, một người dùng mạng bình luận.
Giả Hủ
Theo SCMP
