Đã qua rồi cái thời định nghĩa "bất lịch sự" chỉ gói gọn trong việc ăn nói cộc lốc hay chen ngang hàng lối. Ngày nay, chỉ cần một cú nhấp chuột, một cú phớt lờ hay một cái gạt tay vô tình, người ta đã có thể đẩy nhau vào những tình huống gượng gạo đến "sốc nhiệt".
Bạn nghĩ mình là một công dân toàn cầu văn minh, tinh tế và luôn sống tử tế? Hãy cẩn thận. Rất có thể bạn đang là "hung thủ" khiến bạn bè uất ức trong nhóm chat chỉ vì thói quen đọc xong để đấy, khiến nhân viên thu ngân thở dài cay đắng vì đôi tai nghe chưa chịu tháo, hay biến đám cưới người khác thành cái studio quay clip TikTok bất đắc dĩ mà không hề hay biết.
Thế giới mạng biến đổi nhanh đến mức các bộ quy tắc ứng xử truyền thống đành chắp tay chịu thua. Cùng kiểm tra xem bản thân đã vô tình "dính" phải bao nhiêu điểm trong danh sách 15 "kiểu bất lịch sự mới" dưới đây - để biết đường mà chấn chỉnh trước khi bị bạn bè âm thầm "cho ra đảo" nhé!
1. Nhờ A.I viết tin nhắn hoặc soạn email chân thành gửi bạn bè và người thân
Tại sao một tin nhắn xuất phát từ trái tim lại phải đi qua một thuật toán vô hồn? Thật ra, việc dùng AI để viết lời tâm sự thực ra không hẳn là sự dối lừa. Đó có thể là nét diễn tả bất lực của những kẻ "bối rối ngôn từ" - những người vô cùng trân trọng mối quan hệ nhưng lại bất lực trong việc tự gọt giũa cảm xúc. Họ thà cậy nhờ một chú robot viết hộ 87.4% sự hoàn hảo, còn hơn là để đối phương nhận về một dòng tin nhắn vụng về, nhạt nhẽo.
2. Rời nhóm chat (WhatsApp, Zalo) không báo trước
Rút lui im lặng khỏi một nhóm chat chung thường bị coi là hành vi gây hẫng hẫng và thiếu tôn trọng những người ở lại. Tác giả Olivia Petter nhận định: "Hành động này chỉ chấp nhận được nếu ai đó trong nhóm làm điều gì đó cực kỳ tồi tệ - chẳng hạn như ngủ với người yêu cũ gần đây của bạn."
3. Ghosting
Chủ động rủ người khác đi chơi rồi mất hút, hoặc đi tham gia các sự kiện độc thân khi bản thân chưa sẵn sàng về mặt cảm xúc là một "tội lỗi" lớn trong hẹn hò hiện đại. “Nếu bạn chỉ muốn tìm kiếm sự thỏa mãn cho cái tôi của mình, hãy đăng một bức ảnh quyến rũ (thirst trap) lên Instagram thì hơn.”
4. Đặt tin nhắn "Ngoài giờ làm việc" (Out-of-Office)
Đặt các thông báo tự động mang giọng điệu xa cách như "Tôi chỉ trả lời email trong khung giờ này" hoặc "Tôi cực kỳ bận nên đừng mong phản hồi nhanh" khiến người nhận cảm thấy bị xem nhẹ. Các chuyên gia cho rằng email là công cụ giao tiếp công việc hai chiều, đừng biến nó thành nơi để diễn vai "người bận rộn quan trọng".
5. Biến sự kiện của người khác thành cơ hội "sống ảo"
Việc tận dụng đám cưới hay tiệc riêng tư của bạn bè làm tư liệu quay clip câu tương tác đang trở thành một thói quen thiếu tinh tế. Theo nhà tổ chức đám cưới Sarah Haywood, lịch sự tối thiểu của một khách mời là ghi nhớ vai trò của mình: đến để chứng kiến, ủng hộ và mang lại sự ấm áp cho chủ nhân buổi tiệc, chứ không phải để hành xử như một thành viên thuộc đội sản xuất nội dung.
6. Bật loa ngoài điện thoại ở nơi công cộng
Mở âm thanh điện thoại to tiếng, bật loa xem TikTok ầm ĩ trên xe buýt, quán cà phê, nhà hàng, phòng chờ hay xe taxi là hành vi đứng đầu danh sách gây ức chế. Bạn đang ưu tiên sự thoải mái của bản thân hơn tất cả những người xung quanh - và đó chính là định nghĩa chuẩn xác nhất của sự bất lịch sự.
7. Đeo tai nghe khi đang thanh toán tại quầy
Nghiên cứu của tác giả Christine Porath cho thấy các nhân viên thu ngân siêu thị ngày càng gặp nhiều khách hàng vừa đeo tai nghe nói chuyện điện thoại vừa thanh toán. "Họ đang tương tác với con người, nhưng lại không đối xử với người đối diện bằng sự tôn trọng hay phẩm giá tối thiểu."
8. Tự ý lấy người lạ làm content
Các trào lưu phỏng vấn dạo hay quay lén người nơi công cộng để câu view đang gặp phải sự phản ứng gay gắt. Không ai muốn một ngày đẹp trời thấy bản thân xuất hiện trên mạng xã hội chỉ để cư dân mạng phán xét về tư duy, trang phục hay biểu cảm cá nhân. Việc cưỡng ép người lạ tham gia vào các nội dung truyền thông xã hội mà chưa có sự đồng ý của họ không phải là sự năng động hay hài hước, mà là hành vi xâm phạm quyền riêng tư nghiêm trọng.
9. Xem nhẹ quyền riêng tư của trẻ em nơi công cộng và mạng xã hội
Đã đến lúc người lớn cần dừng việc tùy tiện chụp và đăng ảnh con cái của bạn bè lên các nền tảng số. Việc con mình miễn cưỡng bị biến thành nhân vật chính trong các bức ảnh đăng mạng mà không có sự đồng ý khiến đa số phụ huynh cảm thấy bức bối và bị phiền ngoái. Tinh tế thời đại số không chỉ là ứng xử lịch sự với người lớn, mà còn là biết tôn trọng cảm xúc và không gian cá nhân của những đứa trẻ.
10. Biến bạn thân thành "nạn nhân" của những bức ảnh dìm hàng
Tình bạn thân thiết đến mấy cũng có thể rạn nứt chỉ vì thói quen đăng ảnh thiếu cẩn trọng. Hành động lựa chọn một tấm hình bản thân trông vô cùng lung linh nhưng lại "lỡ tay" bỏ qua góc mặt dìm hàng, dở khóc dở cười của người đi cùng là biểu hiện của sự ích kỷ. Ví dụ như đăng 1 tấm hình tập thể chỉ vì mình đẹp, nhưng 5 người còn lại đang nhắm mắt chẳng hạn. Sự lịch sự thời đại mới đòi hỏi bạn phải có sự tinh tế: đừng bao giờ đăng bức ảnh của bạn bè mà nếu đặt vị trí ngược lại, bạn sẽ phát điên lên vì nó.
Đặc biệt, hãy luôn nhớ tắt tiếng các đoạn video ngắn trước khi đăng lên Story hay Reel nếu không muốn biến những bí mật, chuyện phiếm bên bàn ăn của nhóm bạn thành "liveshow" cho cả thiên hạ cùng nghe.
11. Thản nhiên phớt lờ kế hoạch của bạn bè trong nhóm chat
Khi ai đó thả một ý tưởng hay lời rủ rê vào nhóm chat, sự im lặng của mọi người - kể cả là ngần ngừ không muốn từ chối - lại là cách ứng xử tệ nhất. Việc mặc kệ tin nhắn đó rơi vào hư không sẽ trực tiếp hạ thấp vị thế của người phát ngôn và dội gáo nước lạnh vào nỗ lực kết nối của họ. Thà nhận một lời từ chối thẳng thắn hay một cái thả tim, còn hơn bị bạn bè đẩy vào tình thế tự gượng gạo một mình.
12. Dùng tin nhắn thoại để trả lời tin nhắn văn bản
Thói quen ngẫu hứng gửi tin nhắn thoại (voice note) để phản hồi một tin nhắn chữ thực chất là cách ứng xử khá ích kỷ. Hành vi này áp đặt suy nghĩ rằng đối phương luôn rảnh rỗi để dừng mọi việc đang làm chỉ để bật audio lên nghe bạn nói. Ngờ đâu, tin nhắn thoại ngắn thì bị coi là tùy tiện (vì việc gõ vài chữ rõ ràng nhanh và tiện hơn rất nhiều), còn tin nhắn thoại dài lại là một sự "hành hạ" đúng nghĩa: bạn đang bắt người nhận phải tốn thời gian ngồi lắng nghe, căng tai ghi nhớ từng chi tiết nhỏ rồi mới có thể trả lời lại từng ý.
13. Tự ý kéo người khác vào nhóm chat khi chưa hỏi ý kiến
Việc thản nhiên thêm một ai đó vào nhóm chat chung (WhatsApp, Zalo, Messenger...) mà không xin phép trước bị xem là sự xâm phạm quyền riêng tư vô cùng phiền phức. Chỉ bằng một thao tác tiện tay của người tạo nhóm, nạn nhân lập tức bị đẩy vào một "trận lụt" thông báo cùng vô số tin nhắn dồn dập từ những người xa lạ mà họ thậm chí còn chẳng biết là ai.
14. Chậm trễ hoặc không phản hồi lời mời tham dự sự kiện (RSVP)
Việc để người mời phải chờ đợi phản hồi RSVP là một thiếu sót nhỏ nhưng dễ gây điểm trừ trong giao tiếp. Dù nguyên nhân là do quên trong nhịp sống hối hả hay do lịch trình chưa chắc chắn, một câu trả lời rõ ràng và sớm nhất có thể vẫn luôn là cách ứng xử tinh tế, thể hiện sự tôn trọng dành cho người đã dành thời gian mời bạn.
15. Liên tục kiểm tra điện thoại khi đang ăn hoặc đi cà phê cùng bạn bè
Một cái liếc nhìn màn hình tranh thủ, một thói quen chạm tay vào điện thoại theo phản xạ - đôi khi chúng ta vô tình để thế giới ảo chen ngang vào không gian đời thực. Việc liên tục check tin nhắn hay thông báo trong lúc dùng bữa, uống cà phê dễ khiến người ngồi cùng cảm thấy mình không được dành trọn sự chú ý. Tạm thời rời xa chiếc điện thoại để lắng nghe và trò chuyện trọn vẹn chính là cách đơn giản nhất để nuôi dưỡng những kết nối ấm áp.
16. Bất ngờ gọi video (Video call) mà không báo trước
Sự tiện lợi của công nghệ đôi khi biến thành "cơn ác mộng" riêng tư khi ai đó thản nhiên bấm gọi video thay vì nhắn tin hay gọi thoại thông thường. Việc đường đột bắt đối phương phải bật camera mà không có sự chuẩn bị trước đặt họ vào tình thế cực kỳ gượng gạo: không nghe thì bị đánh giá là thiếu lễ phép, mà nghe thì lại lỡ để lộ mặt mộc, trang phục nhếch nhác hay không gian bừa bộn xung quanh.
17. Thản nhiên phát tán tin giả, tin chưa kiểm chứng vào nhóm chat chung
Những dòng tin nhắn đính kèm chữ đỏ chớp nháy với nội dung giật gân kiểu "mẹo chữa bệnh hiểm nghèo" hay "cảnh báo khẩn" đang càn quét các nhóm chat gia đình mỗi ngày. Việc tiện tay chuyển tiếp (forward) những thông tin sai lệch mà không qua kiểm chứng không chỉ gây hoang mang, mà còn đặt con cháu vào thế khó: lên tiếng đính chính thì dễ bị gán mỡ "cãi người lớn", mà giữ im lặng thì lại gián tiếp tiếp tay cho tin giả.
18. Nhắn hàng loạt tin nhắn cụt lủn thay vì nói thẳng vào vấn đề
Việc nhắn từng từ rời rạc như "Alo", "Mày ơi", "Đang làm gì đấy", “Có chuyện này”, “Cần kể”... thành 4-5 thông báo liên tiếp mà không hề có nội dung chính là kiểu giao tiếp cực kỳ gây sốt ruột. Thói quen "thả mồi" này ép người nhận phải mất thời gian phản hồi câu xã giao chỉ để biết rốt cuộc đối phương muốn gì. Hãy văn minh bằng cách gói gọn câu chào và mục đích chính trong cùng một tin nhắn.
19. Lạm dụng tính năng tag, @highlight để "spam" thông báo bán hàng
Mạng xã hội sinh ra tính năng gắn thẻ hay @everyone/@highlight để chia sẻ những thông tin thực sự quan trọng, nhưng lại bị nhiều người biến thành công cụ "oanh tạc" notification của bạn bè. Việc thản nhiên gộp hàng loạt người vào các bài đăng bán hàng, gom tương tác hay quảng cáo vô tội vạ chỉ để bắt tất cả phải nhận thông báo là kiểu ứng xử cực kỳ gây ức chế. Đừng ép danh sách bạn bè phải chú ý đến việc kinh doanh của bạn theo cách cưỡng ép và thiếu tinh tế như vậy.
20. Mượn điện thoại xem một tấm ảnh rồi tự ý "vuốt" sang các ảnh tiếp theo
Đây là hành vi xâm phạm riêng tư điển hình khiến chủ máy rơi vào trạng thái "thót tim". Khi ai đó tin tưởng đưa điện thoại để bạn xem duy nhất một bức ảnh hoặc video, giới hạn dừng lại ngay tại màn hình đó. Hành động tiện tay quẹt sang trái, vuốt sang phải để "ngó sang" các thư mục khác không chỉ là sự hồn nhiên thái quá, mà còn thể hiện thái độ thiếu tinh tế trước ranh giới cá nhân của người khác.
Panchi - Thiết kế: Mai Anh.
