Theo The Guardian, quả thận được chỉnh sửa gen từ một con lợn tên Wilma đã giúp Tim Andrews, người đàn ông 66 tuổi mắc bệnh suy thận giai đoạn cuối, duy trì sự sống mà không cần chạy thận nhân tạo trong 271 ngày.
Sau thời gian này, quả thận lợn được thay thế bằng thận người từ một người hiến đã qua đời. Đây là lần đầu tiên trên thế giới ghi nhận một ca ghép thận lợn đóng vai trò “cầu nối” thành công, giúp bệnh nhân chuyển tiếp sang ghép thận người.
Cột mốc mới của ghép tạng khác loài
Ông Tim Andrews, sống tại New Hampshire (Hoa Kỳ), mắc bệnh thận giai đoạn cuối do tiểu đường tuýp 2. Tình trạng bệnh nghiêm trọng khiến cơ hội nhận được thận người của ông trong vòng 5 năm chỉ ở mức 9%, trong khi nguy cơ tử vong hoặc bị loại khỏi danh sách chờ lên tới hơn 40%.
Trong bối cảnh đó, ghép thận khác loài (xenotransplantation), đã trở thành một hướng nghiên cứu được kỳ vọng có thể giải quyết phần nào cuộc khủng hoảng thiếu hụt nội tạng.
Nhìn chung, ghép thận người vẫn mang lại khả năng sống sót và chất lượng cuộc sống tốt nhất cho bệnh nhân mắc bệnh thận giai đoạn cuối, nhưng nhu cầu trên toàn cầu đang vượt xa nguồn cung.
Các bác sĩ phẫu thuật tại Mỹ đã cấy ghép cho ông Andrews một quả thận lấy từ Wilma, một con lợn giống nhỏ Yucatan. Trước khi được sử dụng, con lợn đã trải qua 69 lần chỉnh sửa hệ gen, cùng một số thay đổi nhằm né tránh những loại virus có thể gây rủi ro cho con người. Trong khi các chỉnh sửa khác giúp cơ quan nội tạng tương thích tốt hơn với cơ thể người và giảm nguy cơ bị hệ miễn dịch đào thải.
Ca phẫu thuật được thực hiện vào tháng 1 năm 2025. Theo nhóm nghiên cứu tại một hệ thống y tế học thuật tích hợp phi lợi nhuận ở Massachusetts (Hoa Kỳ), có tên Mass General Brigham, ông Andrews đã sống thành công với quả thận biến đổi gen trong 271 ngày trước khi nhận được thận từ một người hiến tặng là con người.
Tính theo thời gian thực tế, quả thận lợn đã giúp ông không phải chạy thận nhân tạo trong khoảng chín tháng, mức dài nhất từng được ghi nhận đối với một ca ghép thận lợn ở người sống.
Quan trọng hơn, đây là lần đầu tiên một quả thận lợn được sử dụng như một giải pháp “cầu nối” tạm thời để đưa bệnh nhân tới ca ghép thận người.
Chi tiết về trường hợp này được công bố trên tạp chí y học The Lancet. Nhóm nghiên cứu cho biết đây là thời gian sống sót không cần chạy thận nhân tạo lâu nhất sau ghép thận lợn ở người sống, đồng thời là ca chuyển đổi đầu tiên trên thế giới từ ghép thận khác loài sang ghép thận người.
Trước đó, ca ghép thận lợn đầu tiên cho người sống vào năm 2024 đã kết thúc sau 52 ngày, khi bệnh nhân qua đời vì các vấn đề về tim không liên quan.
Theo The Lancet, chưa có nghiên cứu trước đó nào ghi nhận mô ghép khác loài có thể tồn tại quá hai tháng ở người.
Vì vậy, kết quả kéo dài chín tháng của Andrews không chỉ là một con số kỷ lục, mà còn cho thấy tiềm năng thực tế của phương pháp này trong việc hỗ trợ bệnh nhân vượt qua thời gian chờ đợi đầy rủi ro.
Ông Andrews mô tả ca ghép thận lợn là một “phép màu”. Ông chia sẻ: “Tôi đã sống, và tôi đã không có cảm giác đó trong một thời gian dài.”
Sau ca phẫu thuật, ông có thể trở lại với những hoạt động đời thường như nấu ăn, hút bụi và đi dạo dài cùng thú cưng.
“Cầu nối” trong cuộc khủng hoảng thiếu nội tạng
Sau khoảng sáu tháng, các mạch máu trong quả thận lợn bắt đầu xuất hiện tổn thương. Tình trạng này tiến triển thành suy cơ quan, khiến các bác sĩ phải cắt bỏ quả thận sau chín tháng kể từ thời điểm cấy ghép.
Ông Andrews sau đó đã phải quay lại quá trình chạy thận nhân tạo trong vài tháng. Theo Tạp chí The Lancet, ông tiếp tục nhận được một quả thận từ người hiến đã qua đời. Quả thận người hoạt động tốt trong suốt sáu tháng theo dõi tiếp theo, cho thấy quá trình chuyển tiếp từ cơ quan lợn biến đổi gen sang nội tạng người đã diễn ra thuận lợi.
Một trong những điểm đáng chú ý là không có kháng thể mới nào chống lại mô người được phát hiện. Điều này cho thấy quả thận lợn không làm gia tăng độ khó trong việc vận hành thành công ca ghép thận người sau đó.
Bên cạnh đó, không có virus lợn hay mầm bệnh nào khác có nguồn gốc từ lợn được phát hiện tại bất kỳ thời điểm nào.
Đối với các nhà nghiên cứu, ý nghĩa của ca ghép không chỉ nằm ở việc kéo dài thời gian sống của một bệnh nhân, mà còn ở khả năng định hình một mô hình điều trị mới.
Thay vì phải phụ thuộc hoàn toàn vào thời gian chờ đợi thận người, bệnh nhân có thể được ghép một quả thận lợn biến đổi gen để duy trì chức năng cơ thể, tránh hoặc trì hoãn chạy thận nhân tạo, trước khi chuyển sang ghép thận người khi có nội tạng phù hợp.
Tiến sĩ Leonardo Riella, thuộc Trung tâm Khoa học Cấy ghép và Phân khoa Thận học tại Mass General Brigham, nhận định: “Tình trạng thiếu hụt nội tạng là cuộc khủng hoảng lớn nhất mà chúng ta đang phải đối mặt trong lĩnh vực cấy ghép hiện nay. Chúng tôi biết rằng phương pháp điều trị tốt nhất cho bệnh nhân mắc bệnh thận giai đoạn cuối đã tiến triển thành suy thận là cấy ghép, nhưng chúng ta đơn giản là không có đủ nội tạng người để cấy ghép một cách kịp thời.”
Ông nói thêm: “Tầm nhìn của chúng tôi là việc cấy ghép khác loài có thể giúp giải quyết khoảng trống này, ban đầu đóng vai trò là cầu nối giúp bệnh nhân thoát khỏi việc chạy thận trong lúc chờ đợi thận từ người hiến tặng, và về lâu dài, khi chúng tôi thiết lập được tính an toàn và độ bền vững lâu dài, có thể trở thành một liệu pháp đích thực sự”.
Tuyên bố này cho thấy các nhà nghiên cứu vẫn nhìn nhận ghép thận lợn theo hai giai đoạn. Trong ngắn hạn, mục tiêu là tạo ra một giải pháp hỗ trợ tạm thời cho những bệnh nhân có nguy cơ cao trong danh sách chờ.
Về dài hạn, nếu tính an toàn và độ bền của cơ quan ghép được chứng minh, phương pháp này có thể phát triển thành một liệu pháp điều trị độc lập.
Kết quả đáng khích lệ nhưng chưa phải lời giải cuối cùng
Dù mang lại kết quả tích cực, nhóm nghiên cứu nhấn mạnh rằng đây vẫn là trường hợp của một bệnh nhân đơn lẻ, không có nhóm đối chứng. Kết quả cũng phản ánh quá trình lựa chọn bệnh nhân cẩn thận cùng sự chăm sóc chuyên khoa cường độ cao, những điều có thể không phải nơi nào cũng có sẵn.
Việc quả thận bắt đầu suy giảm chức năng sau khoảng sáu tháng cũng cho thấy những giới hạn mà công nghệ hiện tại cần tiếp tục giải quyết. Dù cơ quan ghép đã duy trì hoạt động đủ lâu để đưa ông Andrews tới một ca ghép thận người thành công, thời gian này vẫn chưa thể được xem là bằng chứng cho khả năng thay thế lâu dài nội tạng người.
Các thử nghiệm lâm sàng tiếp theo, tương tự nghiên cứu mà ông Andrews đã tham gia, sẽ là cần thiết để đánh giá mức độ an toàn, hiệu quả và khả năng lặp lại của phương pháp.
Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu cho rằng thành công này đã mở ra cánh cửa cho việc sử dụng thận lợn biến đổi gen như một “cầu nối” đối với những người đang phải đối mặt với thời gian chờ đợi kéo dài để được ghép thận người.
Tiến sĩ Riella nhấn mạnh vai trò của những bệnh nhân tham gia các nghiên cứu giai đoạn đầu: “Các bệnh nhân mới thực sự là những người tiên phong ở đây. Bằng cách bước lên phía trước và sẵn sàng tham gia vào các nghiên cứu giai đoạn đầu này, họ đang thúc đẩy nền khoa học tiến lên. Nếu không có lòng tin và sự can đảm của họ, chúng tôi sẽ không thể làm được những gì mình đang làm”.
Như vậy, trường hợp của ông Tim Andrews vì thế không đồng nghĩa với việc ghép tạng khác loài đã giải quyết được cuộc khủng hoảng thiếu nội tạng. Nhưng với 271 ngày sống không cần chạy thận nhân tạo, không phát hiện virus lợn hay mầm bệnh có nguồn gốc từ lợn, cùng một ca ghép thận người tiếp nối thành công, kết quả này đã cung cấp bằng chứng quan trọng cho một hướng đi từng được xem là đầy thách thức, đó là sử dụng nội tạng động vật được chỉnh sửa gen để thu hẹp khoảng cách giữa nhu cầu ghép tạng và nguồn cung khan hiếm.
* Nguồn: The Guardian.
Quỳnh Nga
