Anime khoa học viễn tưởng từ lâu không chỉ là sân chơi của trí tưởng tượng, mà còn là nơi các nhà sáng tạo đưa ra những giả thuyết táo bạo về tương lai của nhân loại. Điều đáng kinh ngạc là có những tác phẩm ra đời cách đây hàng chục năm nhưng lại dự đoán chính xác nhiều vấn đề đang diễn ra trong thế giới hiện đại, từ trí tuệ nhân tạo (AI), danh tính số cho đến sự phụ thuộc ngày càng lớn vào Internet.
Dưới đây là ba anime sci-fi kinh điển được đánh giá là đi trước thời đại, với những dự đoán khiến người xem ngày nay phải giật mình vì quá giống thực tế.
1. Akira – Lời cảnh báo về công nghệ mất kiểm soát và sự hỗn loạn của xã hội
Ra mắt năm 1988, Akira vẫn được xem là một trong những tượng đài của anime khoa học viễn tưởng. Không chỉ gây ấn tượng bởi chất lượng hoạt họa vượt thời đại, bộ phim còn khiến khán giả kinh ngạc với cách nhìn về tương lai của xã hội.
Lấy bối cảnh Neo Tokyo được tái thiết sau một vụ nổ thảm khốc, Akira khắc họa một thành phố hiện đại nhưng đầy bất ổn: khoảng cách giàu nghèo gia tăng, thanh niên mất phương hướng, biểu tình diễn ra liên tục và chính phủ tiến hành các thí nghiệm bí mật vượt ngoài tầm kiểm soát.
Dù năng lực siêu tâm linh trong phim vẫn chỉ là yếu tố hư cấu, thông điệp cốt lõi của Akira lại ngày càng trở nên gần gũi. Bộ phim cảnh báo rằng con người luôn có xu hướng khai thác những công nghệ mà bản thân chưa thực sự hiểu rõ, điều rất giống với các cuộc tranh luận hiện nay xoay quanh AI, công nghệ sinh học hay chỉnh sửa gene.
Thay vì dự đoán những phát minh cụ thể, Akira tập trung vào hậu quả xã hội mà sự phát triển công nghệ quá nhanh có thể mang lại. Sau gần 40 năm, thông điệp ấy vẫn còn nguyên giá trị.
2. Ghost in the Shell – Dự đoán kỷ nguyên AI và danh tính số
Khi Ghost in the Shell ra mắt năm 1995, khái niệm trí tuệ nhân tạo hay thế giới mạng vẫn còn khá xa lạ với phần lớn công chúng. Tuy nhiên, bộ phim đã hình dung một tương lai nơi công nghệ không còn là công cụ hỗ trợ mà trở thành một phần của chính con người.
Nhân vật chính Motoko Kusanagi là một đặc vụ sở hữu cơ thể gần như hoàn toàn là máy móc. Trong hành trình truy tìm tội phạm mạng, cô liên tục đặt câu hỏi về ý thức, bản ngã và ranh giới giữa con người với AI.
Điều khiến Ghost in the Shell trở nên đặc biệt là cách bộ phim dự đoán những vấn đề đang nóng hơn bao giờ hết: danh tính số, dữ liệu cá nhân, trí tuệ nhân tạo có khả năng tự nhận thức và nguy cơ con người bị thao túng thông tin.
Những ký ức bị chỉnh sửa, danh tính bị đánh cắp hay các nội dung giả mạo trong phim khiến nhiều người liên tưởng đến deepfake, tấn công mạng và AI tạo sinh của thời đại ngày nay.
Không ít chuyên gia còn nhận định Ghost in the Shell là một trong những tác phẩm có ảnh hưởng lớn nhất đến cách thế giới nhìn nhận về AI và tương lai của công nghệ.
3. Serial Experiments Lain – Internet và mạng xã hội đã được dự báo từ năm 1998
Nếu Ghost in the Shell đặt câu hỏi về AI thì Serial Experiments Lain lại đi trước thời đại trong việc hình dung một xã hội bị Internet chi phối.
Phát hành năm 1998, bộ anime kể về Lain Iwakura, một nữ sinh trung học dần bị cuốn vào "Wired" – mạng lưới toàn cầu có nhiều điểm tương đồng với Internet hiện đại.
Thông qua Wired, Lain bắt đầu xây dựng nhiều phiên bản khác nhau của bản thân, mỗi phiên bản lại tồn tại trong những hoàn cảnh và cộng đồng riêng.
Ý tưởng này nghe có vẻ bình thường ở thời điểm hiện tại, nhưng vào cuối thập niên 1990, khi smartphone và mạng xã hội còn chưa xuất hiện, đây thực sự là một dự đoán táo bạo.
Serial Experiments Lain đã đặt ra hàng loạt câu hỏi mà con người vẫn đang tìm lời giải: liệu con người trên Internet có phải là con người thật? Các mối quan hệ trực tuyến có giá trị như ngoài đời? Danh tính số có thể thay thế danh tính thực hay không?
Bầu không khí u ám cùng cách kể chuyện đầy tính triết học của bộ phim càng khiến những chủ đề ấy trở nên ám ảnh hơn khi nhìn lại trong bối cảnh hiện nay.
Ảnh: CBR
Bảo Lâm
