Tôi từng nghĩ nếu một ngày bị sa thải, điều khiến tôi sợ nhất sẽ là… tiền. Tiền nhà, tiền ăn, đủ thứ hóa đơn nằm chờ cuối tháng. Nhưng khi chuyện đó thực sự xảy ra, cảm giác lớn nhất lại không phải hoảng loạn vì mất thu nhập. Tôi vẫn còn một khoản tiết kiệm, vẫn có thể xoay xở vài tháng.
Thứ làm tôi trằn trọc nhiều đêm hơn lại là những điều rất khó gọi tên, những khoảng trống không ai nói trước cho tôi biết. Bị sa thải không chỉ là mất việc, mà là mất đi vài phần quen thuộc của chính mình.
1. Mất cảm giác mình “có ích”
Trước đây, mỗi sáng thức dậy, dù lười cỡ nào tôi vẫn có một lý do rõ ràng để ra khỏi giường: tôi có việc cần làm, có người đang chờ phần việc của tôi, có deadline nếu tôi chậm trễ thì cả nhóm sẽ bị ảnh hưởng. Cảm giác mình “có ích” len lỏi trong những điều rất nhỏ như một email cảm ơn từ đồng nghiệp, một cái gật đầu của sếp khi tôi xử lý xong việc khó, hay đơn giản là cuối ngày nhìn danh sách công việc đã được tick hết.
Ngày đầu tiên sau khi nghỉ việc, tôi vẫn dậy sớm theo thói quen. Nhưng rồi tôi nhận ra không có cuộc họp nào, không ai nhắn hỏi tiến độ, cũng chẳng có việc gì thực sự cần tôi xử lý. Điện thoại im lặng một cách lạ lẫm. Cảm giác đó không thoải mái như tôi tưởng, mà ngược lại, nó khiến tôi thấy bản thân như đang đứng ngoài guồng quay của thế giới. Tôi bắt đầu tự hỏi: nếu không có công việc này, tôi còn lại gì? Tôi giỏi ở đâu? Giá trị của tôi nằm ở chỗ nào, ngoài cái chức danh trên email?
Hóa ra bấy lâu nay tôi đã gắn cảm giác có giá trị của bản thân quá chặt với công việc. Khi công việc biến mất, tôi cũng thấy mình… nhỏ lại. Điều đó buồn hơn cả chuyện tài khoản ngân hàng giảm dần từng tháng.
2. Mất những mối quan hệ tưởng là bền chặt
Trước khi nghỉ việc, tôi có một nhóm đồng nghiệp khá thân. Trưa nào cũng ăn chung, cuối tuần còn rủ nhau đi cà phê, than thở đủ chuyện từ công việc đến cuộc sống. Tôi từng nghĩ dù có nghỉ ở đây, chúng tôi vẫn sẽ giữ liên lạc đều đặn.
Nhưng sau vài tuần, tôi nhận ra các cuộc trò chuyện dần thưa đi. Không phải vì ai xấu, chỉ là nhịp sống khác nhau. Họ vẫn quay cuồng với dự án, họp hành, deadline. Còn tôi ở một guồng khác – guồng của nộp CV, đi phỏng vấn, những ngày ở nhà nhiều hơn ra ngoài. Những câu chuyện chung ít dần, những tin nhắn cũng ngắn lại. Có hôm mở mạng xã hội, thấy cả nhóm đi ăn với nhau mà tôi không hề biết, tôi mới thấm thía: hóa ra có những mối quan hệ gắn với một không gian và một hoàn cảnh cụ thể. Khi tôi rời khỏi môi trường đó, tôi cũng tự nhiên bị tách ra.
Điều này không làm tôi giận ai, nhưng nó khiến tôi buồn. Tôi nhận ra lâu nay mình đã vô thức xem công ty như một phần lớn của đời sống xã hội của mình. Khi mất việc, tôi không chỉ mất đồng nghiệp, mà còn mất luôn một vòng tròn quen thuộc, nơi mỗi ngày tôi đều có người để nói chuyện, để chia sẻ những điều rất vụn vặt.
Cảm giác cô lập đến chậm nhưng rõ, nhất là vào những buổi chiều tôi cầm điện thoại lên rồi lại đặt xuống, không biết nhắn cho ai chỉ để than “hôm nay mệt ghê”.
3. Mất định hướng quen thuộc về tương lai
Khi còn đi làm, tôi luôn có một “con đường” khá rõ ràng trong đầu: cố gắng thêm một năm để lên vị trí cao hơn, học thêm kỹ năng này để chuyển sang bộ phận kia, hoặc ít nhất cũng tích lũy thêm kinh nghiệm để CV đẹp hơn. Dù không phải lúc nào cũng vui, nhưng tôi biết mình đang đi đâu đó.
Bị sa thải giống như đang đi trên một con đường có biển chỉ dẫn rõ ràng thì bỗng nhiên bị đẩy ra một cánh đồng trống. Không còn lịch trình quen thuộc, không còn kế hoạch thăng tiến cụ thể. Mọi thứ trở nên mơ hồ: tôi có nên tiếp tục ngành cũ không? Hay đây là lúc thử một hướng khác? Nếu rẽ hướng mà sai thì sao? Nếu quay lại đường cũ mà vẫn thất bại thì sao?
Chính sự mông lung này làm tôi mệt hơn cả việc sửa CV hay đi phỏng vấn. Nó khiến tôi phải đối diện với những câu hỏi lớn về bản thân mà trước đây tôi luôn trì hoãn bằng câu “để sau tính”. Bây giờ không còn “sau” nào nữa, tôi buộc phải ngồi xuống và suy nghĩ nghiêm túc về việc mình thực sự muốn gì, giỏi gì và chấp nhận đánh đổi điều gì.
Nhìn lại, tôi mới hiểu vì sao nỗi buồn khi bị sa thải không nằm nhiều ở tiền bạc. Tiền có thể kiếm lại, chậm một chút nhưng vẫn có cách. Còn cảm giác mình có ích, những mối quan hệ hằng ngày và con đường quen thuộc của tương lai – khi mất đi, nó làm tôi chênh vênh thật sự. Nhưng cũng chính từ khoảng trống đó, tôi bắt đầu học cách xây lại cảm giác giá trị từ bên trong, chủ động giữ những mối quan hệ quan trọng và tự vẽ lại hướng đi cho mình, thay vì chỉ bước theo lối mòn cũ.
Ngọc Linh
