"Con nghịch quá!", "Đừng hỏi nhiều nữa!", "Sao cứ thích tháo tung mọi thứ ra thế?"... Đây có lẽ là những câu nói quen thuộc trong nhiều gia đình có con nhỏ.
Thực tế, không phải hành vi nào khiến cha mẹ đau đầu cũng là một "thói quen xấu" cần loại bỏ ngay. Theo các chuyên gia về phát triển trẻ em, nhiều biểu hiện tưởng như nghịch ngợm, bướng bỉnh lại là dấu hiệu cho thấy trẻ đang tò mò, ham học hỏi và phát triển tốt về nhận thức. Điều quan trọng là cha mẹ phân biệt được đâu là hành vi nguy hiểm cần uốn nắn và đâu là biểu hiện tự nhiên của quá trình lớn lên.
1. Luôn hỏi "Vì sao?" đến mức người lớn phát mệt
Nhiều trẻ từ 3-7 tuổi bước vào giai đoạn đặt câu hỏi liên tục. "Tại sao trời mưa?", "Tại sao cá sống dưới nước?", "Tại sao mẹ phải đi làm?", "Nếu mặt trời biến mất thì sao?"... Không ít cha mẹ cảm thấy phiền vì ngày nào cũng phải trả lời hàng chục câu hỏi.
Thế nhưng, dưới góc độ tâm lý học, đây là dấu hiệu cho thấy não bộ của trẻ đang tích cực kết nối thông tin và xây dựng tư duy logic. Mỗi câu hỏi đều là cách trẻ cố gắng hiểu thế giới xung quanh. Thay vì gạt đi bằng câu "Con hỏi nhiều quá", cha mẹ có thể cùng con tìm câu trả lời hoặc gợi mở để con tự suy nghĩ.
2. Thích tháo lắp đồ vật trong nhà
Điều khiển tivi, bút bi, ô tô đồ chơi, đồng hồ... chỉ cần cầm được là trẻ muốn tháo ra xem bên trong có gì. Nhiều phụ huynh cho rằng con quá nghịch và liên tục mắng vì làm hỏng đồ. Tuy nhiên, với trẻ, đó là cách học rất tự nhiên. Các em muốn biết một món đồ hoạt động như thế nào, gồm những bộ phận gì và vì sao chúng chuyển động.
Nếu được định hướng đúng bằng các bộ đồ chơi lắp ghép, STEM hoặc các hoạt động khám phá an toàn, sự tò mò này có thể trở thành nền tảng cho khả năng tư duy kỹ thuật và giải quyết vấn đề sau này.
3. Không chịu ngồi yên một chỗ
Có những đứa trẻ luôn chạy nhảy, leo trèo, khám phá mọi ngóc ngách trong nhà. Cha mẹ nhiều khi chỉ mong con "ngồi yên 5 phút" nhưng dường như điều đó là bất khả thi. Nếu trẻ vẫn tập trung tốt khi tham gia các hoạt động mình yêu thích, biết lắng nghe khi cần và phát triển bình thường thì việc hiếu động không hẳn là điều đáng lo.
Vận động giúp trẻ phát triển khả năng phối hợp cơ thể, cân bằng, phản xạ và cả sự tự tin khi khám phá môi trường. Điều cha mẹ cần làm là tạo không gian an toàn để con vận động thay vì chỉ tìm cách ngăn cản.
4. Thích tự làm mọi việc dù làm rất chậm
"Tự con mặc áo"; "Để con rót nước"; "Con tự buộc dây giày"... Dù mất gấp nhiều lần thời gian người lớn làm hộ, nhiều trẻ vẫn nhất quyết muốn tự mình thực hiện. Không ít cha mẹ sốt ruột nên giành làm luôn. Trong khi đó, các chuyên gia cho rằng nhu cầu tự lập là dấu mốc quan trọng trong quá trình phát triển.
Mỗi lần tự hoàn thành một việc, trẻ đều rèn luyện khả năng lập kế hoạch, phối hợp tay mắt, tính kiên trì và cảm giác mình có năng lực.
5. Hay tranh luận và thích phản biện
Đến tuổi tiểu học, nhiều trẻ bắt đầu không còn ngoan ngoãn "vâng dạ" với mọi điều người lớn nói.
Các em sẽ hỏi lại: "Tại sao con phải làm vậy?"; "Con nghĩ cách này cũng đúng mà". Điều này đôi khi khiến cha mẹ nghĩ con đang cãi lời. Thực tế, nếu trẻ vẫn giữ thái độ tôn trọng, việc biết đặt câu hỏi và bảo vệ quan điểm là biểu hiện của tư duy độc lập. Điều quan trọng là cha mẹ hướng dẫn con cách tranh luận lịch sự, biết lắng nghe người khác thay vì yêu cầu con chỉ biết nghe lời.
Nhiều hành vi khiến người lớn khó chịu thực chất chỉ là một phần của quá trình trưởng thành. Điều trẻ cần không phải là những lời quát mắng liên tục mà là sự hướng dẫn phù hợp để biến tính tò mò thành khả năng học hỏi, biến sự hiếu động thành năng lượng tích cực và biến tinh thần phản biện thành kỹ năng giao tiếp văn minh.
Tất nhiên, nếu những hành vi trên đi kèm với các dấu hiệu bất thường như ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc học, gây nguy hiểm cho bản thân hoặc người khác, kéo dài bất thường hoặc khiến trẻ không thể thích nghi với cuộc sống hằng ngày, cha mẹ nên trao đổi với giáo viên hoặc chuyên gia để được đánh giá.
Còn trong đa số trường hợp, một đứa trẻ thích khám phá, hay đặt câu hỏi, muốn tự làm và luôn tò mò về thế giới không phải là "đứa trẻ hư". Đó thường là dấu hiệu của một bộ não đang phát triển khỏe mạnh và rất cần được nuôi dưỡng đúng cách.
