Gan là một trong những cơ quan làm việc bền bỉ nhất của cơ thể. Cơ quan này lọc máu, tham gia điều hòa đường huyết, dự trữ năng lượng và giữ vai trò quan trọng trong tiêu hóa.
Tuy nhiên, theo tờ The New York Times, bệnh gan và ung thư gan đang có xu hướng gia tăng trên toàn cầu. Đáng chú ý, nhiều yếu tố nguy cơ lại liên quan trực tiếp đến những thói quen hằng ngày.
Các chuyên gia cho rằng thay đổi chế độ ăn uống và lối sống có thể giúp phòng ngừa, thậm chí cải thiện một số tổn thương gan. Ngược lại, 4 thói quen dưới đây có thể khiến gan phải chịu thêm áp lực.
1. Uống quá nhiều rượu bia
Rượu bia là một trong những yếu tố gây tổn thương gan được biết đến rõ nhất.
Theo bác sĩ Zobair Younossi, chuyên gia về bệnh gan tại Trường Y Đại học Georgetown (Mỹ), uống rượu thường xuyên, rối loạn chuyển hóa hoặc kết hợp cả hai có thể góp phần gây bệnh gan nhiễm mỡ.
Khi đó, chất béo tích tụ trong gan và theo thời gian có thể dẫn đến viêm, hình thành mô sẹo, xơ hóa rồi tiến triển thành xơ gan.
Đặc biệt, rượu bia có thể gây thêm bất lợi ở người vốn đã có các vấn đề chuyển hóa như tiểu đường type 2, tăng huyết áp hoặc tích nhiều mỡ vùng bụng.
Theo bác sĩ Younossi, uống lượng lớn rượu bia trong một lần là kiểu uống gây hại đáng lo ngại nhất.
Với người mắc bệnh gan tiến triển, bác sĩ thường khuyến cáo tránh hoàn toàn đồ uống có cồn. Ngay cả ở người chưa mắc bệnh gan, bác sĩ Mary Rinella, Giám đốc chương trình bệnh gan nhiễm mỡ và chuyển hóa tại Đại học Chicago (Mỹ), cho rằng uống ít vẫn tốt hơn uống nhiều và không uống sẽ giảm thêm một yếu tố nguy cơ.
2. Tiêu thụ quá nhiều đường, đặc biệt là uống nước ngọt
Không chỉ rượu bia, lượng đường dư thừa cũng có thể trở thành gánh nặng cho gan.
Đường là một trong những nguyên liệu cơ thể có thể sử dụng để tạo mỡ. Khi lượng đường đưa vào quá lớn và kéo dài, quá trình chuyển hóa trong gan bị quá tải, thúc đẩy tích tụ chất béo.
Bác sĩ Rinella ví von rằng khi có quá nhiều đường, “cỗ máy sẽ bị quá tải”, khiến tế bào gan chịu thêm áp lực.
Việc thường xuyên tiêu thụ nhiều đường còn liên quan đến tình trạng kháng insulin, từ đó tiếp tục thúc đẩy mỡ tích tụ trong gan.
Shira Zelber-Sagi, chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng và dịch tễ học tại Đại học Haifa (Israel), cho biết có nhiều bằng chứng liên hệ việc tiêu thụ nhiều đường, đặc biệt từ đồ uống có đường, với bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD).
Các loại nước ngọt, nước uống pha nhiều đường và thực phẩm siêu chế biến chứa đường bổ sung vì thế là nhóm cần đặc biệt lưu ý.
Theo chuyên gia Zelber-Sagi, một miếng bánh thỉnh thoảng không phải vấn đề lớn. Điều bà khuyên bệnh nhân tránh là biến đồ uống có đường thành thói quen hằng ngày.
3. Tự ý sử dụng các sản phẩm “thải độc gan”
“Detox gan”, “làm sạch gan” hay những sản phẩm bổ sung được quảng cáo giúp gan khỏe hơn ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo không nên mặc định rằng sản phẩm gắn mác “tự nhiên” sẽ tốt cho gan.
Dawn Anderson, chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng tại Đại học Virginia Commonwealth (Mỹ), cho biết bệnh nhân thường hỏi bà về các liệu trình thải độc và nhiều loại thực phẩm bổ sung. Theo vị chuyên gia này, bằng chứng chứng minh lợi ích cho gan của nhiều sản phẩm dạng này còn hạn chế.
Đáng lo hơn, một số sản phẩm bổ sung có thể chứa thành phần không rõ ràng hoặc hàm lượng quá cao, từ đó tiềm ẩn nguy cơ gây hại thay vì bảo vệ gan.
4. Ít vận động, để cân nặng tăng kéo dài
Lối sống ít vận động, đặc biệt khi đi kèm thừa cân và tích nhiều mỡ vùng bụng, có thể thúc đẩy tình trạng kháng insulin và mỡ tích tụ trong gan.
Ở chiều ngược lại, giảm cân có thể giúp giảm lượng mỡ, tình trạng viêm và tổn thương tại gan.
Theo các chuyên gia, chỉ giảm khoảng 3% trọng lượng cơ thể đã có thể cải thiện một số chỉ số sức khỏe gan. Để tạo tác động rõ hơn đến tình trạng xơ hóa, mức giảm cân thường cần lớn hơn.
Làm gì để bảo vệ gan?
Chuyên gia Zelber-Sagi khuyến nghị duy trì ít nhất 150 phút hoạt động aerobic mỗi tuần, kết hợp tập sức mạnh khoảng 2 lần/tuần. Việc vận động giúp giảm mỡ bụng, cải thiện độ nhạy insulin và hỗ trợ kiểm soát bệnh gan nhiễm mỡ.
Bên cạnh vận động, các chuyên gia khuyến khích chế độ ăn gần với kiểu Địa Trung Hải, ưu tiên rau củ quả, cá, các loại đậu và chất béo có lợi; đồng thời hạn chế chất béo bão hòa và thực phẩm siêu chế biến.
Ngoài thay đổi lối sống, việc khám sức khỏe định kỳ cũng rất quan trọng. Viêm gan B và C vẫn là những nguyên nhân đáng kể gây bệnh gan. Người có tiểu đường type 2, béo phì hoặc các yếu tố nguy cơ chuyển hóa nên trao đổi với bác sĩ về việc đánh giá sức khỏe gan thay vì đợi đến khi xuất hiện triệu chứng.
Lam Chi
Nguồn: The New York Times
