Người cha không nói "hãy xây dựng CV thật đẹp". Không nói "nhảy việc để tăng lương nhanh". Không nói "đừng bỏ trứng vào một giỏ".
Ron Vachris nghe theo lời khuyên đó, nhận việc lái xe nâng hàng bán thời gian tại Price Club - tiền thân của Costco - trong khi học dở dang tại một trường cao đẳng cộng đồng. Ông không bao giờ quay lại hoàn thành tấm bằng. Bốn mươi năm sau, ông ngồi vào ghế CEO của Costco - tập đoàn bán lẻ trị giá 275 tỷ USD, một trong những doanh nghiệp được ngưỡng mộ nhất thế giới.
Trong thời đại mà LinkedIn đầy những người tự hào "3 năm 5 công ty" và nhảy việc được coi là bằng chứng của tư duy cầu tiến - câu chuyện của Ron Vachris là một phản đề lặng lẽ nhưng cực kỳ đáng suy ngẫm.
Thứ Ron Vachris tìm thấy ở Costco
Câu hỏi tự nhiên nhất khi nghe câu chuyện của Vachris là: điều gì ở Costco khiến ông ở lại đủ lâu để trở thành CEO?
Câu trả lời của chính ông đơn giản đến bất ngờ: ông bị ấn tượng bởi văn hóa công ty ngay từ những ngày đầu làm việc bán thời gian. Không phải vì lương cao - lúc đó ông chỉ là công nhân kho. Mà vì cách Costco đối xử với người của mình.
Nhà đồng sáng lập Jim Sinegal đặt ra tiêu chí từ những ngày đầu: "Không ai có thể nói chúng tôi kiếm tiền trên lưng nhân viên, vì chúng tôi sẽ trả mức lương cao nhất trong toàn ngành bán lẻ". Triết lý đó không thay đổi dưới thời Vachris. Tỷ lệ nghỉ việc hàng năm của Costco chỉ khoảng 7% - trong khi mức trung bình ngành bán lẻ là 60 đến 70%.
Vachris nói thẳng quan điểm của mình: "Nhân viên là lợi thế cạnh tranh số một của chúng tôi". Trong một ngành mà lao động thường được xem là chi phí cần cắt giảm, đó là một tuyên bố mang tính lập trường, không chỉ là PR.
Đây chính là thứ mà lời khuyên của cha Vachris muốn nói đến: không phải tìm công ty trả lương cao nhất, không phải tìm công ty tăng trưởng nhanh nhất - mà tìm công ty tin vào những điều bạn tin. Khi tìm được nơi đó, gắn bó không còn là sự hy sinh. Nó trở thành lựa chọn tự nhiên nhất.
Không phải trung thành mù quáng - mà là đào sâu thay vì trải rộng
Nhiều người có lẽ dễ hiểu nhầm triết lý của Vachris là sự gắn bó thụ động - ở lại vì ngại thay đổi, vì quen việc, vì sợ rủi ro. Nhưng nhìn vào hành trình thực tế của ông, đó là điều ngược lại hoàn toàn.
Trong bốn thập kỷ, Vachris đi qua gần như mọi bộ phận của Costco: từ vận hành kho hàng, quản lý vùng, phát triển bất động sản, đến merchandising toàn cầu - trước khi trở thành COO năm 2022 và CEO năm 2024. Ông không đứng yên ở một vị trí. Ông đào sâu vào từng tầng của tổ chức, tích lũy thứ mà không trường kinh doanh nào dạy được: sự hiểu biết từ bên trong ra ngoài về cách một doanh nghiệp thực sự vận hành.
Khi được điều sang bất động sản - lĩnh vực ông chưa có kinh nghiệm - ông nhận lời. Khi được điều sang merchandising - cũng chưa quen - ông nhận lời. Không phải vì ông tự tin mình đã biết, mà vì ông tin vào công ty đủ để học từ đầu.
Đây là điểm mấu chốt trong triết lý của Vachris mà dễ bị bỏ qua: đừng đuổi theo chức danh không có nghĩa là không có tham vọng. Nó có nghĩa là đặt sự phát triển thực sự lên trên danh nghĩa trên giấy tờ. Và hai thứ đó, trong nhiều giai đoạn của sự nghiệp, không đi cùng nhau.
Cái giá của việc nhảy liên tục mà ít người nhắc đến
Có một thứ mà người nhảy việc liên tục hiếm khi tích lũy được: ngữ cảnh.
Hiểu một tổ chức thực sự - không phải qua báo cáo, không phải qua onboarding, mà qua việc đã từng ở đó khi mọi thứ đổ vỡ, khi một quyết định sai được đưa ra và hậu quả kéo dài hai năm sau - đòi hỏi thời gian không thể rút ngắn được. Người ở lại đủ lâu tích lũy thứ đó. Người nhảy đi khi vừa bắt đầu hiểu thì mang CV đẹp hơn, nhưng mang theo ít hơn.
Vachris từng nói thẳng: "Tôi biết đây là trách nhiệm lớn nhất của mình khi dẫn dắt công ty vào tương lai - đảm bảo rằng những nguyên tắc cốt lõi đó vẫn mạnh mẽ trong 40 năm tới như chúng đã vậy trong 40 năm qua". Ông có thể nói điều đó vì ông đã sống qua 40 năm đó - không phải vì ông đọc về nó trong hồ sơ bàn giao.
Đây là thứ không CEO nào được tuyển từ bên ngoài có thể mang vào ngay từ ngày đầu tiên, dù họ có bằng Harvard hay kinh nghiệm quản lý ở bao nhiêu tập đoàn. Costco đã chỉ có ba CEO trong toàn bộ lịch sử của mình - và cả ba đều trưởng thành từ bên trong. Đó không phải ngẫu nhiên. Đó là triết lý quản trị được thực thi nhất quán trong nhiều thập kỷ.
Khi nào nên ở lại, khi nào nên đi?
Câu chuyện của Vachris không phải lời kêu gọi mọi người ở lại mãi một chỗ. Nó đặt ra một câu hỏi tinh tế hơn: bạn đang rời đi vì nơi này không còn giúp bạn phát triển - hay vì chức danh ở chỗ khác trông đẹp hơn trên LinkedIn?
Hai lý do đó trông giống nhau từ bên ngoài, nhưng bản chất khác nhau hoàn toàn. Lý do đầu là tín hiệu thực sự của sự nghiệp cần thay đổi. Lý do thứ hai - nếu thành thật - thường là lo sợ bị bỏ lại, hoặc cơn nghiện validation ngắn hạn mà mỗi lần nhảy việc thành công đem lại.
Vachris nói về điều này theo cách đơn giản hơn: khi được hỏi điều gì giữ ông ở lại Costco suốt bốn thập kỷ, ông không nói về lương thưởng hay cơ hội thăng tiến. Ông nói về sự rõ ràng trong các ưu tiên: "Tôi khá minh bạch về những ưu tiên của mình - đó là gia đình và sự nghiệp". Với người đang điều hành một trong những nhà bán lẻ lớn nhất thế giới, thông điệp đó nghe đơn giản một cách đáng ngạc nhiên. Nhưng chính sự đơn giản đó là thứ ông tìm thấy ở Costco từ năm 1982 - và chưa bao giờ cần tìm ở chỗ khác.
Không phải ai cũng may mắn tìm được công ty phù hợp ngay từ đầu như Vachris. Nhưng triết lý của ông có thể áp dụng theo cách khác: thay vì hỏi "công ty này cho tôi chức gì tiếp theo?" - hãy hỏi "công ty này còn có thể dạy tôi thứ gì không?".
Khi câu trả lời là không - đó là lúc nên ra đi. Không phải vì CV cần thêm dòng mới. Mà vì sự phát triển thực sự đã chạm trần.
Trong cuộc phỏng vấn với Wall Street Journal, Vachris được hỏi điều gì khiến ông ngạc nhiên nhất khi trở thành CEO. Ông trả lời thẳng: "Đó là một công việc lớn. Khi bạn bước vào ngày đầu tiên với tư cách là người ra quyết định cuối cùng - bạn cảm thấy mọi thứ không còn như trước nữa".
Bốn mươi năm chuẩn bị, và ngày đầu tiên vẫn khác. Đó có lẽ là bằng chứng rõ nhất rằng không có con đường tắt nào đến sự sẵn sàng thực sự - dù bạn có bao nhiêu dòng trên CV.
"Mười năm trước, nếu bạn hỏi tôi có ngồi đây hôm nay không - tôi sẽ nói tôi rất nghi ngờ điều đó". - Ron Vachris, CEO Costco.
Q.L.
