Giữ bí mật luôn là thế mạnh vượt trội của Nga — thực tế mà ngay cả phía Mỹ cũng phải thừa nhận. Nhờ hoạt động dưới bức màn bảo mật tuyệt đối, Nga không ít lần khiến các đối thủ phải bất ngờ: từ việc thử nghiệm thành công quả bom nguyên tử đầu tiên cho đến sự kiện phóng vệ tinh nhân tạo đầu tiên vào không gian năm 1957.
Tuy nhiên, lịch sử Nga vẫn còn những bí ẩn mà đối phương chưa thể giải mã, để rồi phải ám ảnh cho đến tận ngày nay. Tiêu biểu trong số đó là một hiện tượng quang học kỳ lạ được phía Mỹ gọi bằng cái tên "Mái vòm ánh sáng" (Dome of Light) — công nghệ được cho là cực kỳ bảo mật của Liên Xô mà đến nay vẫn chưa quốc gia nào sở hữu bản sao tương tự.
Lá bài tẩy mang tên "Cobra"
Các bí mật quân sự của Nga từ lâu đã trở thành mối bận tâm hàng đầu của giới tình báo Mỹ trong quá khứ. Washington từng triển khai hàng loạt phương thức trinh sát hiện đại thời bấy giờ: từ trinh sát cơ tầm cao U-2, vệ tinh do thám đến các tàu lặn chuyên dụng phục vụ trục vớt xác tàu ngầm thời Liên Xô bị nạn dưới đáy biển sâu.
Thế nhưng, Mỹ vẫn còn một "lá bài tẩy" chiến lược đặt tại căn cứ Không quân Shemya thuộc quần đảo Aleut: chiếc Boeing RC-135S Cobra Ball. Bản chất đây là biến thể cải tiến từ khung thân Boeing C-135 Stratolifter, tích hợp hàng loạt cảm biến quang học và điện tử tối tân. Nhiệm vụ duy nhất của "Cobra" là theo dõi chặt chẽ mọi đợt phóng tên lửa của Moscow.
Mùa thu năm 1988, phi công Không quân Mỹ Robert Hopkins nhận lệnh thực thi nhiệm vụ này. Từ khoang lái RC-135S Cobra Ball, ông giám sát một đợt phóng tên lửa trong khuôn khổ Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Tấn công Chiến lược năm 1987 ký giữa Mỹ và Liên Xô. Theo thỏa thuận, hai bên cam kết tiêu hủy một số loại đạn dược bằng cách phóng chúng đến các tọa độ chỉ định trên biển.
Đối tượng giám sát lần này là tên lửa đạn đạo tầm trung RSD-10 do Liên Xô thực hiện. Hopkins cùng cơ phụ lập tức căn chỉnh thiết bị, sẵn sàng thu thập các thông số viễn trắc và tốc độ của mục tiêu.
"Bức tường" ánh sáng quét qua bầu trời
Thế nhưng, một sự cố bất thường ngoài kịch bản đã diễn ra.
"Khi đang xác định quỹ đạo bay, chúng tôi đột ngột phát hiện một quầng sáng trông như bức tường màu trắng sữa mờ ảo. Nó di chuyển từ lãnh thổ Liên Xô ra hướng bắc Thái Bình Dương, bao phủ trọn vẹn không gian từ mặt đất lên đến tận kịch tầm nhìn qua kính chắn gió máy bay.
Bức tường này di chuyển với tốc độ cực nhanh — vượt xa vận tốc của bất kỳ phi cơ nào — và lao thẳng về phía chúng tôi. Nó cắt ngang đường bay rồi tiếp tục lao về hướng đông, để lại phía sau một bầu trời đêm tối thẫm và khoảng không hun hút," ông Hopkins hồi tưởng trong cuộc phỏng vấn với tờ TWZ vào năm 2019.
Giới chuyên gia Mỹ gọi hiện tượng này là "Mái vòm ánh sáng". Hopkins và phi công phụ còn chứng kiến hiện tượng kỳ quái này thêm một lần nữa, cũng ngay sau đợt phóng tên lửa SS-20. Ban đầu, kíp lái nghi ngờ đây chỉ là ảo giác hoặc một dạng "cực quang lạ chưa từng thấy."
Tuy nhiên, các nhà khoa học mặc áo blouse trong quân đội Mỹ lại không chấp nhận cách giải thích mang tính cảm quan đó. Hàng loạt giả thuyết đã được đặt ra, nhưng không một phương án nào đạt đến độ thuyết phục tuyệt đối.
Vận tốc 10.000 km/h
Phòng Công nghệ Nước ngoài (FTD) thuộc Không quân Mỹ — đơn vị tình báo tinh nhuệ chuyên nghiên cứu công nghệ quân sự đối phương — đã trực tiếp vào cuộc giải mã. Kết quả phân tích thu được nhiều số liệu kinh ngạc.
Một số "mái vòm" có chiều rộng lên tới 1.900 km, với tâm điểm nằm ở độ cao khoảng 1.000 km so với mặt đất. Hiện tượng này thường kéo dài trong 20 phút, song có những báo cáo ghi nhận thời gian tồn tại lên tới 100 phút. Ranh giới vùng phát sáng có thể lan rộng với tốc độ chóng mặt: 10.000 km/h.
Các nhân chứng mô tả "mái vòm" ban đầu chỉ là một khối cầu màu trắng nhỏ xuất hiện ở đường chân trời, sau đó giãn nở đều ra xung quanh và dâng cao lên, luôn duy trì hình vòm chuẩn xác. Ban đầu nó có màu đục, nhưng càng mở rộng lại càng trở nên trong suốt, đến mức người ta có thể nhìn xuyên qua tâm để thấy các vì sao phía sau.
Theo một báo cáo giải mật năm 1986 của FTD, giới khoa học Mỹ thừa nhận không thể tìm ra một lời giải thích duy nhất nào thỏa mãn được toàn bộ các dữ liệu thực địa mà không tự mâu thuẫn.
Tài liệu này nhấn mạnh: Mọi sự xuất hiện của "Mái vòm ánh sáng" đều gắn liền với các đợt phóng tên lửa RSD-10. Dù vậy, không phải vụ phóng nào cũng kích hoạt hiện tượng này. Có trường hợp vầng sáng xuất hiện trước khi tên lửa rời bệ, nhưng lại có lúc xuất hiện sau. Tính bất ổn định này khiến giới phân tích quân sự Mỹ rơi vào bế tắc.
Đặt cả Nikola Tesla vào tầm ngắm
Để giải thích hiện tượng, FTD cùng giới chuyên gia đã vạch ra nhiều kịch bản, trong đó giả thuyết về "đám mây hóa-phát quang nhân tạo" được đánh giá là chi tiết nhất. Đáng chú ý, người Mỹ không tự nghĩ ra lý thuyết này mà tìm thấy nó trong một công trình nghiên cứu khoa học của Liên Xô xuất bản năm 1983.
Bài viết mô tả tỉ mỉ việc tạo ra một đám mây hình cầu bằng khí ethylene ở độ cao khoảng 141 km. Đám mây này sẽ phát sáng nhờ phản ứng hóa học (hóa-phát quang) nhằm phục vụ mục đích nghiên cứu các tầng khí quyển cao.
Tuy nhiên, các "mái vòm" xuất hiện sau vụ phóng tên lửa lại có quy mô lớn hơn rất nhiều và thời gian tồn tại lâu hơn đáng kể so với mọi thí nghiệm ion hóa từng biết. Do đó, giả thuyết này vẫn thiếu những bằng chứng thực nghiệm vững chắc.
Một luồng ý kiến khác cho rằng đám mây phát sáng không liên quan trực tiếp đến quá trình vận hành của RSD-10. Giới chuyên gia nghi ngờ Liên Xô đã ứng dụng một công nghệ bảo mật nhằm làm mù hoặc gây nhiễu các vệ tinh cảnh báo sớm và hệ thống phòng thủ tên lửa (PRO) của Mỹ, từ đó ngụy trang cho việc phóng các đầu đạn hạt nhân. Dù vậy, kịch bản này cũng chưa đủ luận điểm thuyết phục.
Táo bạo hơn, một giả thuyết mang màu sắc viễn tưởng đã được đưa ra: "Mái vòm ánh sáng" chính là một loại vũ khí bí mật của Liên Xô, được phát triển dựa trên lý thuyết "năng lượng vô hướng" của nhà tài ba Nikola Tesla.
Trong khi đó, giả thuyết đơn giản nhất lại cho rằng hiệu ứng này xuất phát từ công thức nhiên liệu đặc biệt của tên lửa, hoặc do cơ chế vận hành của bệ phóng tạo ra một quầng lóe sáng cực mạnh.
Lời kết
Những năm gần đây, giới quân sự Mỹ bắt đầu đào xới lại hồ sơ về công nghệ bí ẩn này. Mới đây, trang tin khoa học uy tín Popular Mechanics của Mỹ đã đưa ra cảnh báo đầy lo ngại: "Mái vòm ánh sáng" — nếu kết hợp cùng các dòng tên lửa siêu thanh thế hệ mới của Nga hiện đủ sức xuyên thủng lá chắn phòng thủ của Mỹ — có thể trở thành một sự kết hợp mang tính hủy diệt hoàn toàn.
Quốc Vinh (Theo Vsluh)
