5 tỷ sao biển bỗng dưng chết hàng loạt: Điều gì đang xảy ra dưới đáy biển Bắc Mỹ?

5 tỷ sao biển bỗng chết hàng loạt

Từ năm 2013, các nhà khoa học dọc bờ biển Thái Bình Dương của Bắc Mỹ liên tục ghi nhận hiện tượng sao biển chết hàng loạt với tốc độ chưa từng thấy. Theo thống kê tổng hợp từ nhiều nhóm nghiên cứu, hơn 5 tỷ cá thể sao biển, thuộc trên 20 loài khác nhau, đã biến mất trong hơn 10 năm qua.

Thông tin này được công bố trong các nghiên cứu đăng trên tạp chí Science Advances và Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), đồng thời được nhiều cơ quan báo chí khoa học lớn như National Geographic và The New York Times dẫn lại khi đánh giá đây là một trong những đợt suy giảm động vật không xương sống nghiêm trọng nhất trong lịch sử hiện đại.

Hiện tượng này được các nhà khoa học gọi là sea star wasting disease (tạm dịch: hội chứng sao biển teo rữa). Sao biển nhiễm bệnh thường xuất hiện các đốm trắng trên bề mặt cơ thể, mô mềm dần, tay rụng ra và chết chỉ sau vài ngày.

Ban đầu, giới nghiên cứu nghi ngờ nguyên nhân đến từ virus hoặc vi khuẩn gây bệnh. Tuy nhiên, theo nghiên cứu do Đại học Cornell (Mỹ) công bố trên Science Advances năm 2021, mầm bệnh không phải yếu tố duy nhất thậm chí không phải yếu tố quyết định.

Các nhà khoa học phát hiện rằng trong điều kiện nước biển ấm lên bất thường, đặc biệt trong các đợt nắng nóng đại dương (marine heatwave), vi sinh vật phát triển mạnh quanh bề mặt sao biển. Những vi sinh vật này tiêu thụ oxy hòa tan trong nước, khiến lớp nước sát cơ thể sao biển rơi vào tình trạng thiếu oxy nghiêm trọng.

"Sao biển hô hấp trực tiếp qua bề mặt da. Khi oxy bị rút cạn ở lớp nước xung quanh, chúng gần như bị ngạt thở ngay trong môi trường sống của mình", nhóm nghiên cứu giải thích trên Science Advances.

Biến đổi khí hậu là mắt xích then chốt

Theo Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ (NOAA), giai đoạn từ 2013–2016 và các năm sau đó, Thái Bình Dương ghi nhận nhiều đợt nắng nóng đại dương kéo dài, với nhiệt độ nước biển cao hơn trung bình nhiều năm.

NOAA nhận định, sự ấm lên của đại dương do biến đổi khí hậu đã tạo điều kiện lý tưởng để "kích hoạt" hội chứng sao biển teo rữa trên quy mô lớn. Nhận định này cũng được củng cố bởi các nghiên cứu tại Hoa Kỳ và Canada, đăng tải trên PNAS, cho thấy tỉ lệ sao biển chết tăng mạnh trùng khớp với các giai đoạn nước biển ấm bất thường.

Theo National Geographic, sao biển là loài "chủ chốt" trong nhiều hệ sinh thái ven biển. Việc chúng biến mất đã khiến nhím biển vốn là con mồi tự nhiên của sao biển sinh sôi không kiểm soát, tàn phá các rừng tảo bẹ dọc bờ biển phía tây Bắc Mỹ.

Các khảo sát sinh thái do Đại học California và Cơ quan Thủy sản Canada thực hiện cho thấy, ở nhiều khu vực, diện tích rừng tảo bẹ đã suy giảm nghiêm trọng trong giai đoạn sao biển chết hàng loạt, kéo theo sự suy giảm của cá, động vật thân mềm và nhiều loài sinh vật phụ thuộc vào hệ sinh thái này.

Tín hiệu hồi sinh hiếm hoi sau hơn một thập kỷ

Điểm tích cực là trong vài năm gần đây, một số loài sao biển đặc biệt là sao biển hướng dương (sunflower sea star) bắt đầu xuất hiện trở lại tại một số vùng ven biển. Theo báo cáo của NOAA Fisheries và tổ chức bảo tồn Nature Conservancy, mật độ sao biển non đã tăng nhẹ ở vài khu vực, cho thấy khả năng phục hồi tự nhiên vẫn còn.

Tuy vậy, các chuyên gia cảnh báo trên The Guardian và National Geographic rằng sự hồi sinh này rất mong manh. Nếu các đợt nắng nóng đại dương tiếp tục gia tăng về tần suất và cường độ, kịch bản chết hàng loạt hoàn toàn có thể lặp lại.

Theo các nhà khoa học, thảm kịch hơn 5 tỷ sao biển không chỉ là câu chuyện của một loài sinh vật, mà là dấu hiệu cảnh báo rõ ràng về sức khỏe đại dương trong kỷ nguyên biến đổi khí hậu. Những gì xảy ra với sao biển hôm nay có thể là điều sẽ lặp lại với nhiều loài khác trong tương lai, nếu nhiệt độ đại dương tiếp tục tăng ngoài tầm kiểm soát.

Nguyệt Phạm (Theo The Guardian, Nat Geo, NOAA)