Có những vụ việc lừa đảo mà khi nhìn vào danh sách những người thực hiện hành vi, nhiều người sẽ hơi khựng lại. Bởi trong đó có cả sinh viên tốt nghiệp từ các trường đại học thuộc nhóm uy tín.
Họ từng là những cái tên được gia đình và xã hội kỳ vọng, từng được xem như “con nhà người ta”, là lớp nhân lực chất lượng cao trên thị trường lao động. Nhưng bẵng đi một thời gian, sau khi rời giảng đường đại học, họ bỗng xuất hiện trong những vụ việc lừa đảo gây rúng động. Tùy vào kỹ năng, họ có thể đảm nhận những vai trò khác nhau như trực tiếp làm việc với khách hàng để chốt sale, seeding, vận hành hệ thống,... nhưng đều có chung mục đích: lùa càng nhiều con mồi vào bẫy càng tốt.
Câu chuyện rúng động
Câu chuyện xảy ra ở Trung Quốc dưới đây là một ví dụ điển hình.
Tháng 4/2019, Hoàng Mỗ, Trương Mỗ cùng 6 người khác vừa tốt nghiệp, họ đều xuất phát từ những trường đại học có tiếng tăm. Trong giai đoạn tìm việc, họ tiếp cận cơ hội làm việc thông qua các trang tuyển dụng và lời giới thiệu từ người quen. Công việc ban đầu được mô tả khá bình thường, thậm chí mang hơi hướng công nghệ và marketing hiện đại.
Nhưng khi bắt đầu, mọi thứ dần lộ diện khác đi.
Mỗi ngày, nhóm này phải vận hành từ 5 - 8 chiếc điện thoại, đăng nhập hàng loạt tài khoản mạng xã hội khác nhau, tham gia hơn 100 nền tảng trực tuyến. Công việc của họ không phải tạo giá trị sản phẩm hay dịch vụ mà là thực hiện những “kịch bản” có sẵn: chuyển tiếp nội dung trò chuyện, đóng vai người đầu tư thành công, bình luận seeding tích cực và xây dựng niềm tin ảo trên mạng xã hội.
Từ đó, họ dẫn dắt nạn nhân vào các website đầu tư mờ ám - những nền tảng do bên thứ ba thiết kế để phục vụ mục đích lừa đảo.
Điều đáng nói là trong quá trình làm việc, Hoàng Mỗ và các sinh viên khác dần nhận ra bản chất thật sự của công việc. Các “kịch bản” họ được cung cấp không có tính xác thực. Những lời hứa hẹn về đầu tư gần như không dựa trên nền tảng tài chính thực tế. Và quan trọng hơn, họ hiểu rằng hành vi này có thể vi phạm pháp luật.
Thế nhưng, thay vì dừng lại ngay lập tức, họ vẫn tiếp tục. Lý do đơn giản là vì hoa hồng cao, có thu nhập nhanh và cảm giác “có thể kiểm soát được hậu quả”. Chỉ đến giữa tháng 7/2019, khi đường dây lừa đảo tuyên bố giải tán và chuyển ra nước ngoài, họ mới chấm dứt công việc.
Tính đến thời điểm bị phát hiện, hệ thống này đã lừa hơn 500 nạn nhân tại Trung Quốc và nhiều quốc gia Đông Nam Á, với tổng số tiền vượt quá 140 triệu NDT (hơn 544 tỷ đồng, theo tỷ giá hiện tại).
Sau khi cơ quan chức năng vào cuộc và xét xử, các bị cáo bị tuyên phạt từ 3 năm 6 tháng đến 10 năm 9 tháng tù giam, cùng các mức phạt tiền từ 50.000 đến 150.000 NDT (hơn 194 triệu - 583 triệu đồng, theo tỷ giá hiện tại).
Trong phần nhận định, Chánh án chịu trách nhiệm nhấn mạnh bản án không chỉ nhằm xử lý từng cá nhân theo hành vi phạm tội, mà còn có ý nghĩa răn đe đối với loại tội phạm lừa đảo viễn thông đang ngày càng tinh vi, đồng thời bảo vệ trật tự xã hội và giảm thiểu thiệt hại cho người dân.
Ông cũng nhấn mạnh thêm một thông điệp quan trọng rằng sinh viên khi tìm việc cần tỉnh táo hơn, lựa chọn kênh tuyển dụng chính thống và không để lợi ích trước mắt che mờ ranh giới pháp lý.
Vì sao người học cao lại dễ chọn sai đường?
Câu hỏi này không hiếm trong thực tế. Điểm mấu chốt nằm ở chỗ học vấn cao không đồng nghĩa với khả năng miễn nhiễm trước sai trái. Hành vi lừa đảo thường không đến từ một nguyên nhân duy nhất mà là sự kết hợp của môi trường, áp lực và cách con người tự hợp lý hóa hành vi của mình.
Kỹ năng giỏi không đồng nghĩa với đạo đức tốt
Những người học trường top thường có nền tảng tư duy tốt, khả năng phân tích vấn đề, giao tiếp và thuyết phục người khác vượt trội hơn mặt bằng chung. Trong môi trường bình thường, đây là những lợi thế rất lớn giúp họ dễ thành công trong công việc và sự nghiệp.
Tuy nhiên, trong các mô hình lừa đảo hiện đại, chính những kỹ năng đó lại bị “đảo chiều” và sử dụng vào mục đích xây dựng niềm tin giả. Họ không cần lừa người khác bằng sự thiếu hiểu biết, mà ngược lại, bằng cách hiểu rất rõ tâm lý con người và biết cách khiến người khác tin vào điều không có thật.
Khi cái sai trở nên bình thường
Không phải ai cũng bắt đầu công việc với ý định đi lừa đảo. Trên thực tế, phần lớn đều đi vào hệ thống một cách rất bình thường, thông qua các mô tả như công việc marketing, chăm sóc khách hàng hay vận hành hệ thống.
Trong quá trình làm việc, những suy nghĩ như “mình đâu trực tiếp lấy tiền của ai”, “ai cũng đang làm vậy” hay “người ta tham thì mới bị lừa” dần xuất hiện. Những lý giải này khiến ranh giới đúng - sai bị làm mờ đi theo thời gian. Khi đó, hành vi sai trái không còn được nhìn nhận rõ ràng là sai nữa, nó trở thành một phần quen thuộc trong công việc hằng ngày.
Áp lực tài chính và kỳ vọng thành công nhanh
Tốt nghiệp trường top đầu, là niềm tự hào của gia đình và dòng họ thì có nhiều kỳ vọng thành công. Nhưng sau khi ra trường, không phải ai cũng có được mức thu nhập như mong đợi. Trong khi đó, áp lực phải ổn định nhanh, phải thành công sớm lại ngày càng lớn, đặc biệt với những người trẻ vừa bước vào thị trường lao động.
Trong bối cảnh đó, các mô hình lừa đảo thường đưa ra những lời hứa về thu nhập cao trong thời gian ngắn. Điều này tạo ra sự chênh lệch giữa giá trị đạo đức và lợi ích thực tế, khiến nhiều người dễ bị cuốn vào mà không kịp nhìn rõ rủi ro phía sau.
Lừa đảo ngày nay được tổ chức như một doanh nghiệp
Không còn là những nhóm hoạt động tự phát, nhiều đường dây lừa đảo hiện nay được tổ chức một cách rất bài bản, thậm chí đăng ký kinh doanh, có cấu trúc giống như một doanh nghiệp thực thụ.
Bên trong đó có bộ phận tuyển dụng, có người đào tạo kịch bản giao tiếp, có hệ thống chỉ tiêu và KPI rõ ràng, thậm chí có cả sự phân tầng vai trò giữa các vị trí. Chính sự chuyên nghiệp hóa này khiến người mới tham gia đôi khi không nhận ra ngay bản chất thật sự của công việc mình đang làm.
Môi trường mạnh hơn bằng cấp
Bằng cấp chủ yếu phản ánh năng lực học tập và kiến thức chuyên môn, chứ không phải là “bộ lọc” đạo đức. Vì vậy, một người giỏi nếu rơi vào môi trường sai lệch vẫn có thể đi sai hướng, trong khi một người bình thường nhưng ở môi trường lành mạnh lại có thể giữ được nguyên tắc sống rất rõ ràng.
Điều quyết định không chỉ là con người giỏi đến đâu, mà còn là họ đang đứng trong môi trường như thế nào và bị dẫn dắt bởi hệ giá trị nào.
Trang
(Nguồn: SPP)
