Trong nhiều năm, Biển Azov được xem là "sân sau" an toàn của Nga.
Kể từ khi phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022 và kiểm soát toàn bộ bờ biển phía bắc Biển Azov, Moscow gần như biến vùng biển này thành một tuyến đường thủy nội địa, vừa phục vụ hoạt động quân sự vừa đảm bảo lưu thông hàng hóa từ miền nam nước Nga ra Biển Đen rồi tới các thị trường quốc tế.
Tuy nhiên, lợi thế đó đang dần bị thách thức.
Theo CNN, sau hàng loạt cuộc tập kích bằng UAV của Ukraine, Nga trong tuần này đã phải tạm dừng lưu thông qua hai cửa ngõ chiến lược của Biển Azov, khiến hoạt động kết nối với Biển Đen bị gián đoạn.
Những cuộc tấn công liên tiếp buộc Nga đóng kênh Don-Azov - tuyến nối Biển Azov với hệ thống sông ngòi nội địa - và hạn chế lưu thông qua eo biển Kerch, cửa ngõ duy nhất nối Biển Azov với Biển Đen. Ảnh vệ tinh và dữ liệu theo dõi tàu thuyền cho thấy nhiều tàu phải neo chờ ở cả hai đầu tuyến đường biển này.
Ukraine: Mục tiêu không phải đánh chìm tàu Nga
Theo Thiếu tướng Robert Brovdi, Tư lệnh Lực lượng Hệ thống Không người lái của Ukraine, chỉ trong 9 ngày, lực lượng Ukraine đã tấn công 116 tàu hoạt động trên Biển Azov.
Reuters dẫn lời ông Brovdi cho biết số tàu bị nhắm tới gồm 5 tàu chở dầu, 5 tàu chở hàng rời và một tàu kéo.
Điều đáng chú ý là mục tiêu của chiến dịch không phải đánh chìm các con tàu.
Theo ông Brovdi, Ukraine chủ đích làm hư hại để các tàu mất khả năng hoạt động và phải trôi dạt, từ đó làm tê liệt "đội tàu trung chuyển" gồm các tàu chở dầu cỡ nhỏ và trung bình của Nga. Đây là lực lượng đảm nhiệm vận chuyển dầu từ các cảng kết nối với kênh Volga-Don và Biển Azov ra các tàu chở dầu cỡ lớn đang neo ngoài Biển Đen.
Nếu chuỗi trung chuyển này bị gián đoạn, việc cung cấp nhiên liệu cho Crimea sẽ trở nên khó khăn hơn, buộc Nga phải phụ thuộc nhiều hơn vào vận tải đường bộ và đường sắt - những tuyến vốn thường xuyên trở thành mục tiêu tấn công của Ukraine.
CNN cho biết chưa thể xác minh độc lập tuyên bố về 116 tàu bị tập kích, song các video do phía Ukraine công bố cho thấy một số đòn đánh đã đánh trúng mục tiêu.
Không chỉ là cuộc chiến trên biển
Theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) có trụ sở tại Mỹ, các cuộc tập kích ở Biển Azov đánh dấu "một giai đoạn mới" trong nỗ lực cô lập bán đảo Crimea khỏi mạng lưới hậu cần của Nga, đồng thời làm gián đoạn các tuyến vận tải trên biển, đặc biệt là hoạt động vận chuyển nhiên liệu và ngũ cốc.
Thiếu tá Evhen Karas, chỉ huy Trung đoàn Hệ thống Không người lái Độc lập số 413 của Ukraine, cho biết Nga đã biến Crimea thành một căn cứ quân sự lớn để hỗ trợ các lực lượng đang tham chiến.
"Chúng tôi đang cắt đứt toàn bộ hệ thống hậu cần của họ", ông nói với CNN.
Theo ông Karas, việc Ukraine có thể tiến hành các cuộc tấn công tầm xa với chi phí thấp đã trở thành "một vấn đề mà người Nga chưa thể giải quyết".
"Chúng tôi sẽ tiếp tục gia tăng sức ép, vươn tới những mục tiêu xa nhất có thể. Đây mới chỉ là sự khởi đầu", ông nói.
Huyết mạch của xuất khẩu ngũ cốc Nga
Không chỉ mang ý nghĩa quân sự, Biển Azov còn là một mắt xích quan trọng đối với nền kinh tế Nga.
Nga hiện là nước xuất khẩu lúa mì lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 20% lượng lúa mì xuất khẩu toàn cầu. Theo chuyên gia thị trường nông sản Biển Đen Andrey Sizov, khoảng một phần tư lượng lúa mì xuất khẩu của Nga được vận chuyển qua Biển Azov.
Reuters dẫn lời ba nguồn tin trong ngành cho biết hoạt động hàng hải tại Biển Azov vẫn bị hạn chế vì lý do an ninh sau các cuộc tấn công của Ukraine.
Các tàu có thể di chuyển bên trong Biển Azov nhưng không thể ra vào qua eo biển Kerch hoặc kênh Azov-Don. Dù chính quyền Nga chưa chính thức công bố các biện pháp hạn chế này, các nguồn tin trong ngành xác nhận việc kiểm soát đã được áp dụng từ cuối tuần trước.
Một nguồn tin cho biết nhiều tàu chở ngũ cốc đã trúng đòn tấn công trong hai ngày 13 và 14/7, thậm chí bốc cháy.
"Chỉ vài ngày nữa sẽ không còn chiếc tàu nào nguyên vẹn trên Biển Azov, chỉ còn những con tàu bị hư hại", nguồn tin nói với Reuters.
Lo ngại về gián đoạn nguồn cung đã khiến giá lúa mì kỳ hạn trên sàn Euronext có thời điểm tăng tới 4%, lên mức cao nhất trong sáu tuần.
Theo ông Sizov, nếu tình trạng này kéo dài trong mùa cao điểm xuất khẩu, việc chuyển toàn bộ lưu lượng sang các cảng khác trên Biển Đen sẽ rất khó khả thi do năng lực tiếp nhận có hạn.
Tuyến đường thủy có ý nghĩa lâu dài
Biển Azov là vùng biển nằm giữa Nga và Ukraine. Hai nước từng ký thỏa thuận năm 2003 về việc cùng sử dụng vùng biển này. Theo CNN, sau năm 2014 và đặc biệt từ năm 2022, Nga dần kiểm soát toàn bộ khu vực ven Biển Azov.
Dù có diện tích không lớn, Biển Azov là một mắt xích trong hệ thống sông ngòi và kênh đào nội địa của Nga, phục vụ vận chuyển dầu mỏ, ngũ cốc, thép và nhiều loại hàng hóa khác từ miền nam nước Nga ra Biển Đen trước khi xuất khẩu sang các thị trường quốc tế.
Trong bối cảnh các cuộc tập kích bằng UAV tiếp diễn, hoạt động hàng hải tại Biển Azov đang thu hút sự quan tâm do vai trò của tuyến đường này đối với vận tải thương mại và hậu cần trong khu vực.
An An (Theo CNN, Reuters)
