Ngày 13/11/2026, Giáo sư logic học Jan von Plato tại Đại học Helsinki (Phần Lan) công bố việc sử dụng mô hình trí tuệ nhân tạo Claude để giải mã thành công toàn bộ 1.009 trang sổ tay của nhà toán học Kurt Gödel.
Trong lịch sử khoa học thế kỷ 20, Kurt Gödel được tôn vinh là một trong những bộ óc nguyên bản vĩ đại nhất nhân loại khi công bố hai "Định lý Bất toàn" vào năm 1931 - công trình làm thay đổi tận gốc rễ nền tảng toán học và đặt viên gạch đầu tiên cho kỷ nguyên máy tính kỹ thuật số ngày nay. Sau thập niên 1930, ông Gödel rất ít khi xuất bản bài báo mới, nhưng khi qua đời lại để lại hàng chục nghìn trang bản thảo chưa từng công bố, nổi bật nhất là 16 cuốn sổ tay cá nhân dày 1.009 trang được ông viết dày đặc vào đầu những năm 1940.
Tại sao kho tàng tri thức vô giá này lại nằm im suốt hơn 80 năm qua mà không ai đọc trọn vẹn được? Lý do là toàn bộ 1.009 trang sổ tay của ông Gödel đều được viết bằng hệ thống chữ tốc ký tiếng Đức mang tên Gabelsberger. Chữ tốc ký là kiểu chữ viết tắt bằng các nét ngoằn ngoèo siêu ngắn để ghi chép cho kịp tốc độ suy nghĩ; khổ nỗi hệ thống tốc ký Gabelsberger vốn đã lỗi thời và biến mất từ thế kỷ trước, khiến gần như không còn ai trên thế giới đọc thông thạo kiểu chữ này kết hợp với ký hiệu toán học phức tạp.
Từ năm 2017, Giáo sư Jan von Plato đã dẫn đầu một dự án chuyên biệt tại Đại học Helsinki để giải mã 16 cuốn sổ tay này. Thế nhưng suốt 9 năm trời ròng rã, tiến độ dịch thuật thủ công diễn ra chậm chạp đến mức tuyệt vọng: các nhà khoa học chỉ dịch được trung bình khoảng 1 trang mỗi tuần.
Chuyển biến bất ngờ xảy đến khi Giáo sư von Plato quyết định đưa bản chụp các trang sổ tay tốc ký này cho mô hình trí tuệ nhân tạo Claude của hãng Anthropic học quy luật nét chữ. Chỉ trong vỏn vẹn vài ngày làm việc, AI Claude đã chuyển ngữ hoàn chỉnh toàn bộ 1.009 trang bản thảo cổ, qua đó phát hiện ra hàng trăm định lý toán học đã được chứng minh hoàn chỉnh mà thiên tài Kurt Gödel từng cất giấu trong sổ tay.
Vân Anh
