Nga đang trở thành một trong những quốc gia hưởng lợi lớn nhất trong những ngày đầu của cuộc đối đầu quân sự lớn nhất của Mỹ trong nhiều thập kỷ qua. Nguyên nhân là do các cuộc tập kích tên lửa từ Iran đang bào mòn kho dự trữ tên lửa đánh chặn Patriot mà Ukraine đang cực kỳ khao khát để bảo vệ lãnh thổ, theo WSJ.
Tiêu hao đạn được
Ngay cả trước khi chiến dịch tại Iran nổ ra, những điểm nghẽn trong sản xuất hệ thống Patriot do Mỹ chế tạo đã khiến nguồn dự trữ của Ukraine cạn kiệt, đồng thời đẩy các đồng minh châu Âu vào danh sách chờ đợi kéo dài nhiều năm.
Những thiếu hụt này đã tạo điều kiện cho Nga xuyên thủng các lỗ hổng trong hệ thống phòng không của Ukraine, gây tổn hại đến hạ tầng năng lượng và đẩy nhiều thành phố của nước này vào tình trạng mất điện diện rộng.
Trong những ngày đầu của cuộc chiến, Mỹ và các quốc gia vùng Vịnh đã phải phóng hàng trăm tên lửa đánh chặn để đẩy lùi các đợt mưa tên lửa và máy bay không người lái từ Iran.
Các chuyên gia ước tính rằng, dưới các đợt tấn công dồn dập, các quốc gia vùng Vịnh chỉ còn đủ tên lửa đánh chặn cho vài ngày. Điều này có thể buộc Washington phải rút bớt nguồn lực từ kho dự trữ ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và các khu vực khác, làm suy yếu vị thế tiền phương của Mỹ trên toàn cầu.
Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, cho biết hôm thứ Tư rằng Iran đã phóng hơn 500 tên lửa hành trình và 2.000 UAV kể từ khi bắt đầu chiến dịch. Tuy nhiên, ông khẳng định Mỹ vẫn có đủ đạn dược cho các hoạt động tại Iran.
Dù vậy, những con số thực tế lại vẽ nên một bức tranh khác. Toàn bộ sản lượng năm 2025 của Lockheed Martin cho loại tên lửa đánh chặn tiên tiến nhất của Mỹ, PAC-3, chỉ dừng lại ở mức hơn 600 quả. Thông thường, cần ít nhất hai tên lửa Patriot để tiêu diệt một tên lửa hành trình duy nhất – và thường phải cần đến quả thứ ba hoặc nhiều hơn nếu hai quả đầu thất bại. Việc sản xuất một quả tên lửa đánh chặn trị giá hàng triệu USD bị hạn chế và có thể mất nhiều tháng, với các linh kiện được huy động từ khắp nước Mỹ và xa xôi như Tây Ban Nha.
"Đối với chúng tôi, đây là vấn đề sống còn," Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky phát biểu về nhu cầu tên lửa đánh chặn. Hôm đầu tuần, ông chia sẻ với báo giới rằng ông đã liên lạc với các đối tác châu Âu đang tài trợ vũ khí cho Ukraine để hỏi liệu cuộc xung đột tại Iran có gây thêm hạn chế đối với việc bàn giao khí tài hay không.
Đại tá Pavlo Yelizarov, Phó Tư lệnh Không quân Ukraine, nhận định mối đe dọa lớn nhất đối với nước này là các cuộc tấn công bằng tên lửa hành trình của Nga, và giải pháp duy nhất là hệ thống Patriot. Theo tình báo Ukraine và phương Tây, Nga hiện có khả năng sản xuất khoảng 80 tên lửa hành trình mỗi tháng.
Không quân Ukraine ước tính họ cần ít nhất 60 tên lửa đánh chặn PAC-3 mỗi tháng chỉ để theo kịp tốc độ tấn công của Nga.
Vào tháng 2, Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius đã hối thúc các đối tác NATO tại châu Âu viện trợ tên lửa để đáp ứng yêu cầu đó, sau lời kêu gọi khẩn thiết từ người đồng cấp Ukraine, Mykhailo Fedorov. Tuy nhiên, một dấu hiệu cho thấy kho dự trữ của NATO đã cạn kiệt đến mức nào là hiện mới chỉ có 5 quả tên lửa được cam kết chắc chắn – đến từ Đức.
Theo các nhà đàm phán châu Âu và Ukraine, tình trạng thiếu hụt tên lửa đánh chặn có thể đe dọa các cuộc đàm phán hòa bình, bởi các cam kết an ninh phương Tây dành cho Ukraine bao gồm việc tăng cường năng lực phòng không cho Kyiv.
Vũ khí không sản xuất kịp
Hệ thống Patriot vốn được coi là "tiêu chuẩn vàng" của phòng không phương Tây trong suốt 4 năm chiến tranh tại Ukraine. Hệ thống tinh vi này rất khó bị tiêu diệt vì các thành phần được bố trí rải rác trên diện tích lớn. Các kíp vận hành Ukraine đã sử dụng Patriot để bắn hạ tên lửa siêu thanh của Nga, đặc biệt là khi chúng giảm tốc trong quá trình lao xuống – một kết quả gây bất ngờ cho các chuyên gia quốc phòng, những người từng hoài nghi khả năng đánh chặn loại tên lửa này của Patriot.
Bất chấp nhu cầu cực lớn, sản lượng Patriot chỉ tăng trưởng khiêm tốn. Hệ thống này do Raytheon sản xuất, còn tên lửa đánh chặn do Lockheed Martin chế tạo. Lockheed đã mở rộng sản lượng lên khoảng 600 tên lửa mỗi năm và cho biết đang nỗ lực nâng công suất lên 2.000 quả vào cuối năm 2030.
Công ty này cho biết có thể sẽ ngừng đặt hàng linh kiện từ một số nhà cung cấp kém hiệu quả hoặc tìm kiếm các doanh nghiệp thay thế có khả năng sản xuất các máy móc phức tạp cần thiết. Việc chế tạo một quả tên lửa có khả năng theo dõi và phá hủy một mục tiêu đang lao tới với tốc độ hàng trăm dặm một giờ là một kỳ tích kỹ thuật mà các chuyên gia ví như "dùng viên đạn để bắn trúng một viên đạn khác". RTX, tập đoàn có đơn vị Raytheon sản xuất bệ phóng, đã không phản hồi yêu cầu bình luận.
Michael Kofman, chuyên gia cao cấp tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế ở Washington, nhận định: "Tốc độ sản xuất hiện tại kết hợp với mức tiêu thụ gần đây không mang lại tín hiệu khả quan cho nhu cầu phòng không ngày càng tăng của Ukraine."
Tổng thống Trump và Ngoại trưởng Marco Rubio đều đã thừa nhận áp lực này trong tuần qua. Ông Rubio chia sẻ với các phóng viên rằng Mỹ chỉ sản xuất khoảng "6 hoặc 7" tên lửa đánh chặn mỗi tháng, trong khi Iran có thể chế tạo hơn 100 tên lửa trong cùng khoảng thời gian đó.
Đức, bên ủng hộ lớn nhất của Ukraine tại châu Âu, đã đặt hàng 8 hệ thống Patriot mới vào năm 2024 với giá khoảng 2 tỷ Euro mỗi hệ thống (tương đương 2,33 tỷ USD), nhưng các quan chức Đức cho biết họ vẫn chưa nhận được dù chỉ là ngày giao hàng dự kiến.
Berlin đã chuyển giao hầu hết các hệ thống đang vận hành cho Ukraine và sườn phía Đông của NATO, khiến chính nước Đức rơi vào tình trạng phòng thủ mỏng manh trước các cuộc tấn công từ trên không.
Theo các quan chức tình báo và quốc phòng, các đối thủ của Mỹ và NATO – bao gồm Trung Quốc, Nga và Iran – đang theo dõi sát sao mức tiêu hao tên lửa đánh chặn. Học thuyết quân sự của các nước này ngày càng nhấn mạnh vào việc sản xuất hàng loạt UAV giá rẻ và tên lửa hành trình nhằm làm quá tải kho dự trữ của phương Tây.
Nico Lange, cựu quan chức quốc phòng cao cấp của Đức, cho rằng Mỹ và châu Âu đã phạm một sai lầm chiến lược lớn khi không mở rộng sản xuất phòng không mặt đất sớm hơn và ở quy mô lớn hơn. "Họ đã có 4 năm để làm điều đó," ông Lange nói. "Giờ đây chúng ta đang ở thế yếu và ai cũng biết điều đó: Chiến lược của Nga, Iran và Trung Quốc đã được định hình lại bởi thực tế rằng chúng ta sản xuất quá ít và quá chậm."
Colby Badhwar, một nhà phân tích an ninh người Canada, lập luận rằng một sai lầm chiến lược của Mỹ và châu Âu là chủ yếu cung cấp cho Ukraine các hệ thống phòng thủ trong khi hạn chế khả năng tấn công tầm xa vào sâu trong lãnh thổ Nga. Giờ đây, Ukraine gần như đã cạn kiệt kho vũ khí phòng thủ mà vẫn chưa thể vô hiệu hóa được mối đe dọa từ phía Nga.
"Các nhà hoạch định chính sách Mỹ và châu Âu đã sống trong ảo tưởng suốt những năm qua khi cố lập luận rằng vũ khí phòng thủ là đủ," chuyên gia Hoffmann kết luận.
Quốc Vinh (Theo WSJ)
