Ngày 14/1, Ban Quản lý rừng phòng hộ Tây Hòa (Đắk Lắk) cho biết, đơn vị vừa phối hợp với Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn thiên nhiên (thuộc Hội Khoa học Kỹ thuật Lâm nghiệp Việt Nam) tổ chức đợt khảo sát thực địa tại các khu rừng tự nhiên do đơn vị quản lý, kết quả khảo sát đã ghi nhận sự xuất hiện của rùa hộp trán vàng miền Nam (Cuora picturata), loài rùa đặc hữu cực kỳ quý hiếm của Việt Nam.
Cá thể rùa được phát hiện tại khu vực Tây Hòa, địa bàn trước đây thuộc huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên cũ, nay là tỉnh Đắk Lắk.
Theo các chuyên gia, đây là ghi nhận khoa học có giá trị đặc biệt, bởi trong nhiều năm qua, loài rùa này hầu như rất hiếm khi được bắt gặp ngoài tự nhiên.
Theo Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn thiên nhiên, rùa hộp trán vàng miền Nam hiện được Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) xếp hạng ở mức CR – Cực kỳ nguy cấp, và nằm trong nhóm 40 loài rùa nguy cấp nhất, được cả thế giới bảo vệ. Việt Nam là một trong số rất ít quốc gia còn ghi nhận sự tồn tại của loài rùa đặc hữu này trong tự nhiên.
Theo Hiệp hội Bảo tồn động vật hoang dã Việt Nam (WCS Việt Nam), Đông Nam Á là khu vực có mức độ đa dạng rùa cạn và rùa nước ngọt cao nhất thế giới, với hơn 90 loài, chiếm trên 25% tổng số loài đã được ghi nhận. Riêng Việt Nam có 25 loài rùa, trong đó có hai loài đặc hữu vô cùng quý hiếm là rùa hộp trán vàng miền Nam và rùa Trung Bộ (Mauremys annamensis).
Theo Sách đỏ IUCN năm 2023, số lượng rùa hộp trán vàng miền Nam ngoài tự nhiên hiện chỉ còn khoảng 3.000–10.000 cá thể và đang tiếp tục suy giảm nhanh do mất môi trường sống và nạn săn bắt trái phép. Ước tính khoảng 50% quần thể loài này đã biến mất trong vài thập kỷ qua, đẩy nguy cơ tuyệt chủng ngày càng cận kề.
Loài rùa này hiện thuộc nhóm IB theo Nghị định 84/2021/NĐ-CP, nghiêm cấm mọi hành vi khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại. Tuy nhiên, tình trạng buôn bán động vật hoang dã trái phép vẫn còn diễn biến phức tạp, đặt ra thách thức lớn cho công tác bảo tồn.
Không chỉ phát hiện rùa hộp trán vàng miền Nam, đoàn khảo sát còn ghi nhận sự hiện diện của nhiều loài động vật hoang dã có giá trị bảo tồn cao khác như vượn đen má vàng, voọc chà vá chân đen… Điều này cho thấy hệ sinh thái rừng tại khu vực Tây Hòa vẫn còn duy trì được tính đa dạng và tương đối nguyên vẹn.
Từ những phát hiện này, các cơ quan chuyên môn đề xuất nghiên cứu nâng cấp khu vực rừng Tây Hòa và vùng lân cận thành khu bảo tồn thiên nhiên, nhằm tăng cường mức độ quản lý, bảo vệ và giám sát lâu dài đối với các loài nguy cấp.
Việc phát hiện rùa hộp trán vàng miền Nam tại khu vực Phú Yên cũ không chỉ khẳng định giá trị đa dạng sinh học đặc biệt của rừng tự nhiên Tây Hòa, mà còn là lời cảnh báo về trách nhiệm bảo vệ những "báu vật rừng xanh". Nếu không có những hành động bảo tồn quyết liệt và đồng bộ, loài rùa đặc hữu này có thể biến mất vĩnh viễn khỏi tự nhiên Việt Nam, để lại khoảng trống không thể bù đắp trong di sản thiên nhiên của đất nước.
Ngọc Minh
