Ở Trung Quốc từng có một vụ việc như này: Một ông bố họ Chu đã mua pháo hoa để ăn mừng cho con trai… vì bài kiểm tra chỉ được 7 điểm. Lý do rất đơn giản: trước đó, con ông thường xuyên thi 0 điểm. Lần này đạt 7 điểm, với ông, đã là một bước tiến đáng kể nên chi tiền để mua pháo hoa chỉ để khích lệ con.
Điều đáng nói là, chính nhờ cách khuyến khích ấy, hiện nay cậu bé đã có thể đạt 57 điểm. Phải thừa nhận rằng, phụ huynh này không chỉ có tâm lý rất vững, mà còn hiểu cách giáo dục con. Nếu là nhiều gia đình khác, có lẽ đứa trẻ đã phải nhận một trận mắng mỏ nặng nề. Ông bố thẳng thắn chia sẻ: con trai giờ đây có động lực học tập rõ rệt, tiến bộ từng ngày.
Đọc xong câu chuyện ấy, nhiều người nhận ra: Một đứa trẻ có động lực nội tại, thật sự có thể tạo nên điều kỳ diệu.
01. Động lực nội tại quan trọng đến mức nào?
Theo các nhà tâm lý học Thụy Sĩ, động lực nội tại là một nguồn lực tự phát sinh trong quá trình con người tương tác với môi trường, có khả năng thúc đẩy mạnh mẽ hành vi, từ đó làm tăng xác suất thành công trong học tập và sự nghiệp.
Xét từ góc độ phát triển trẻ em, 6 năm đầu đời là giai đoạn then chốt để tiếp nhận kích thích bên ngoài và phát triển trí tuệ. Tuy nhiên, từ khoảng 3 tuổi, ý thức bản thân bắt đầu hình thành mạnh mẽ. Trẻ không còn chỉ dựa vào lời khen hay sự công nhận của người khác để xây dựng lòng tự trọng, mà bắt đầu đánh giá bản thân thông qua cảm nhận giá trị của chính mình.
Nếu được nuôi dưỡng đúng cách ở giai đoạn này, động lực nội tại sẽ giúp trẻ chủ động làm những việc thể hiện giá trị bản thân, từ đó liên tục nhận được sự công nhận từ chính mình, ngày càng tự tin và vững vàng hơn.
Nghiên cứu nổi tiếng của hai nhà tâm lý học Yerkes – Dodson cũng chỉ ra: hiệu suất làm việc và mức độ động lực có mối quan hệ hình chữ U ngược. Khi động lực nội tại đủ mạnh, hiệu quả làm việc sẽ đạt mức cao nhất.
Điều này cho thấy: động lực nội tại không chỉ giúp trẻ làm tốt, mà còn giúp trẻ kiên trì lâu dài, đặc biệt quan trọng với những đứa trẻ thiếu kiên nhẫn, dễ bị tác động bởi môi trường bên ngoài.
Không dừng lại ở đó, động lực nội tại còn nâng cao nhu cầu tìm hiểu thế giới, ham học hỏi và chủ động tiếp thu kiến thức của trẻ.
02. Ba câu nói đánh thức động lực nội tại của trẻ
Tỷ phú Elon Musk từng nói: “Điều đáng sợ nhất trên đời chính là không có động lực nội tại". Điều may mắn là, giống như khả năng tự kiểm soát, động lực nội tại hoàn toàn có thể được bồi dưỡng thông qua giáo dục.
Một bà mẹ có con học giỏi chia sẻ: để nuôi dạy con trở thành “học bá”, chị thực ra chỉ dùng đúng ba câu nói. Hiện nay, con chị đã học cấp hai và vẫn duy trì thành tích top đầu lớp.
Câu thứ nhất: “Con nhận ra điểm yếu của mình, đó đã là một sự tiến bộ rồi"
Ban đầu, con trai chị học tập khá bình thường, đặc biệt hay sai ở các phép tính. Có lần, cậu bé nói với mẹ rằng mình thường xuyên quên mượn – trả trong toán. Người mẹ chỉ nhẹ nhàng đáp: “Con nhận ra điểm yếu của mình, như vậy đã là tiến bộ rồi". Cậu bé cười và nói: “Con thấy mẹ khác các bà mẹ khác, người ta hay mắng con, còn mẹ lại động viên con".
Nhà giáo dục Xô-viết Sukhomlinsky từng nói: “Giáo dục tốt nhất là giúp trẻ học cách tự giáo dục". Khi trẻ đã tự nhận ra vấn đề của mình, điều trẻ cần không phải là trách mắng, mà là sự công nhận. Chính sự khích lệ ấy sẽ mang lại niềm tin và động lực để trẻ tự sửa sai – đó chính là lúc động lực nội tại được kích hoạt.
Câu thứ hai: “Việc này con làm được, thì những việc khác mẹ tin con cũng sẽ làm được"
Khi thành tích học tập của con tiến bộ rõ rệt, chỉ còn môn tiếng Anh là yếu, người mẹ không tạo áp lực mà tiếp tục khẳng định năng lực của con, đồng thời cùng con đọc tiếng Anh mỗi sáng. Hai tháng sau, điểm tiếng Anh của cậu bé vượt mốc 90 điểm, trong khi trước đó cao nhất chỉ hơn 60. Thực chất, người mẹ đã vận dụng hiệu ứng Rosenthal: thông qua những phản hồi tích cực và niềm tin chân thành, giúp trẻ trở nên tự tin hơn và chủ động hơn trong học tập.
Câu thứ ba: "Ngày xưa mẹ cũng từng như vậy, mẹ hiểu con đang khổ thế nào"
Khi trẻ gặp khó khăn trong học tập hay cuộc sống, việc được cha mẹ thấu hiểu và công nhận sẽ khiến trẻ có động lực mạnh mẽ hơn. Cậu bé từng tâm sự rằng áp lực học tập rất lớn, nhiều lúc không làm xong bài tập, thậm chí còn mơ thấy việc học vào ban đêm.
Người mẹ nói với con: “Học tập đôi khi rất vất vả, vì con muốn làm tốt hơn. Ngày xưa mẹ cũng từng như vậy, mẹ hiểu con". Sự thấu hiểu ấy giúp trẻ thật sự tin tưởng cha mẹ, sẵn sàng chia sẻ và chủ động hơn trong việc học.
Động lực nội tại ảnh hưởng sâu sắc đến giá trị bản thân, hiệu quả hành động và thái độ sống của trẻ. Theo nghiên cứu tâm lý học, đây là một yếu tố hoàn toàn có thể được nuôi dưỡng thông qua phương pháp giáo dục khoa học và phù hợp và điều đó phụ thuộc rất lớn vào cha mẹ.
Hiểu Đan (Theo QQ)
