Theo thông tin ghi nhận, vào ngày 19/12, người dân sinh sống quanh khu vực hồ Trước Đông phát hiện khoảng 3 cá thể cá có kích thước lớn chết nổi trên mặt nước. Trong số này, hai cá thể đã được người dân vớt lên và đưa đi khỏi hiện trường, một cá thể còn lại đang trong quá trình phân hủy, bốc mùi hôi nồng nặc, sau đó đã được cơ quan chức năng trục vớt để xử lý.
Qua hình ảnh và mô tả từ người dân, các cá thể cá "lạ" có chiều dài khoảng 1 mét, trọng lượng ước tính hơn 20 kg mỗi con. Đáng chú ý, phần vảy cá rất lớn, dày và cứng, trông tương tự như lớp vỏ sò, khác biệt hoàn toàn so với các loài cá nước ngọt quen thuộc tại địa phương.
Một số người dân địa phương cho rằng, những cá thể cá này có thể do người từ nơi khác mang đến thả phóng sinh. Tuy nhiên, do không thích nghi được với điều kiện môi trường nước tại hồ Trước Đông nên đã chết sau một thời gian ngắn sinh sống.
Theo tìm hiểu ban đầu, loài cá "lạ" nói trên nhiều khả năng là cá hải tượng, còn gọi là cá hải tượng long, tên khoa học Arapaima gigas. Đây là một trong những loài cá nước ngọt lớn nhất thế giới, có nguồn gốc từ lưu vực sông Amazon (Nam Mỹ) và không phải loài bản địa của Việt Nam.
Trong môi trường tự nhiên, cá hải tượng trưởng thành có thể đạt chiều dài hơn 2 mét, trọng lượng trung bình từ 100–200 kg. Loài cá này có thân dài, khỏe, vảy lớn và dày, giúp bảo vệ cơ thể trước các loài săn mồi. Ngoại hình đồ sộ cùng kích thước vượt trội khiến cá hải tượng được mệnh danh là "quái vật sông Amazon".
Một đặc điểm sinh học đáng chú ý của cá hải tượng là khả năng hô hấp bằng không khí. Do sinh sống trong môi trường nước Amazon thường thiếu oxy, cá hải tượng đã tiến hóa bong bóng khí hoạt động tương tự như "lá phổi", buộc chúng phải ngoi lên mặt nước để thở sau mỗi 10–20 phút. Chính tập tính này khiến loài cá này dễ bị phát hiện khi xuất hiện ở các vùng nước lạ.
Những năm gần đây, cá hải tượng được nhập về Việt Nam chủ yếu để nuôi làm cá cảnh cỡ lớn hoặc trưng bày tại các khu du lịch sinh thái, thủy cung. Tuy nhiên, việc nuôi loài cá này đòi hỏi điều kiện rất khắt khe. Cá lớn nhanh, cần không gian rộng, mực nước sâu, chất lượng nước ổn định và nguồn thức ăn dồi dào. Nếu nuôi trong môi trường chật hẹp hoặc không phù hợp, cá dễ bị stress, suy kiệt và chết.
Các chuyên gia cảnh báo, việc thả phóng sinh hoặc nuôi tự phát các loài cá ngoại lai như cá hải tượng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Nếu cá thích nghi được và sinh trưởng ngoài tự nhiên, chúng có thể cạnh tranh thức ăn, gây mất cân bằng sinh thái, đe dọa các loài bản địa. Ngược lại, nếu không thích nghi được, xác cá phân hủy cũng gây ô nhiễm nguồn nước, ảnh hưởng đến môi trường và đời sống người dân xung quanh.
Sự việc cá "lạ" chết nổi tại hồ Trước Đông thêm một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về việc thả sinh vật ngoại lai thiếu kiểm soát. Việc phóng sinh, nếu không đúng cách và đúng loài, không chỉ không mang ý nghĩa nhân văn mà còn có thể gây ra những hệ lụy khó lường đối với môi trường tự nhiên.
Minh Khang
