BS Dương Minh Tuấn (Khoa Nội tiết Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai) kể, cuối tuần ngồi lướt mạng, anh thấy rất nhiều nội dung các bác sĩ tiktok facebook giải thích gần như mọi vấn đề sức khỏe bằng cụm từ "kháng insulin".
Béo bụng là kháng insulin, buồn ngủ sau ăn là kháng insulin, thèm ngọt là kháng insulin, rụng tóc là kháng insulin, nám da là kháng insulin, mệt mỏi là kháng insulin, kinh nguyệt không đều là kháng insulin, tăng cân là kháng insulin. Sau đó kết luận là mấy ông mấy bà bán thực phẩm chức năng giúp giảm đề kháng insulin.
"Insulin là hormone do tụy tiết ra, có vai trò giúp đưa glucose từ máu vào trong tế bào để tạo năng lượng hoặc dự trữ. Kháng insulin nghĩa là các mô trong cơ thể, đặc biệt là gan, cơ và mô mỡ, đáp ứng kém hơn với insulin. Khi đó, cơ thể phải tiết nhiều insulin hơn để giữ đường máu ở mức bình thường. Giai đoạn đầu, đường máu có thể vẫn chưa tăng, nhưng hệ chuyển hóa đã phải làm việc vất vả hơn.
Kháng insulin thường liên quan đến béo bụng, ít vận động, tăng cân, gan nhiễm mỡ chuyển hóa, tiền đái tháo đường, đái tháo đường type 2, rối loạn lipid máu, tăng huyết áp, hội chứng chuyển hóa và một phần các trường hợp hội chứng buồng trứng đa nang.
Nhưng sai lầm nằm ở chỗ: Không phải cứ mệt, buồn ngủ, rụng tóc, nám da, thèm ngọt hay béo bụng là chắc chắn do kháng insulin", BS Dương Minh Tuấn nói.
Theo chuyên gia, mệt mỏi có thể do thiếu ngủ, thiếu máu, suy giáp, stress, trầm cảm, bệnh gan thận, nhiễm trùng kéo dài hoặc rất nhiều nguyên nhân khác. Rụng tóc có thể do thiếu sắt, rối loạn tuyến giáp, sau sinh, stress, bệnh da đầu, thuốc hoặc yếu tố di truyền. Nám da liên quan nhiều đến ánh nắng, nội tiết sinh dục, thai kỳ, thuốc tránh thai, di truyền và chăm sóc da. Buồn ngủ sau ăn có thể do bữa ăn quá nhiều tinh bột, thiếu ngủ, rối loạn giấc ngủ, hoặc dao động đường máu, không thể chỉ nhìn triệu chứng rồi kết luận là kháng insulin.
"Một vấn đề khác là nhiều người cứ biết chút chút xong rủ nhau đi xét nghiệm insulin máu hoặc HOMA-IR rồi thấy bất thường tí thì loạn cả lên. Thực tế trong khám bệnh hằng ngày, để đánh giá nguy cơ đái tháo đường và rối loạn chuyển hóa, bác sĩ thường dựa vào các thông tin có giá trị thực hành hơn như vòng eo, BMI, huyết áp, đường máu đói, HbA1c, nghiệm pháp dung nạp glucose khi cần, mỡ máu, men gan, tiền sử gia đình, tiền sử thai kỳ và các bệnh đi kèm… Insulin máu và HOMA-IR có thể hữu ích trong nghiên cứu hoặc một số bối cảnh chọn lọc, nhưng không phải xét nghiệm thần thánh để tự chẩn đoán mọi vấn đề chuyển hóa", BS Tuấn cho hay.
Những dấu hiệu nên đi kiểm tra gồm: Tăng vòng eo, tăng cân nhanh không rõ nguyên nhân, tiền sử gia đình có đái tháo đường type 2, từng bị đái tháo đường thai kỳ, gan nhiễm mỡ, tăng triglyceride, giảm HDL-C, tăng huyết áp, da vùng cổ/nách/bẹn sạm dày kiểu gai đen, rối loạn kinh nguyệt kèm tăng androgen ở phụ nữ, hoặc xét nghiệm đã có tiền đái tháo đường.
"Nếu thật sự có kháng insulin hoặc nguy cơ chuyển hóa cao, điều trị không bắt đầu bằng việc mua một loại thực phẩm chức năng nào đó. Mấy anh chị bác sĩ mạng toàn tranh thủ kể một loạt triệu chứng ra để lùa mọi người thiếu hiểu biết tự nghĩ rằng mình bị kháng insulin, sau đó các anh chị sẽ đề xuất bán thực phẩm chức năng. Thứ mình thấy thường được rao bán nhiều nhất là Omega-3", BS Tuấn kể.
Omega-3 khẳng định luôn không phải thuốc điều trị kháng insulin. Nói "uống omega-3 giúp giảm đề kháng insulin" là một cách diễn đạt quá đà mà nhiều người bán hàng hay dùng để quảng cáo.
Bằng chứng hiện nay cho thấy, omega-3 có lợi rõ nhất ở giảm triglyceride, nhất là liều cao EPA/DHA trong bối cảnh tăng triglyceride. Một tổng quan 2025 về omega-3 nguồn gốc biển trong hội chứng chuyển hóa kết luận tác dụng giảm triglyceride khá rõ, nhưng đường huyết đói nhìn chung ít thay đổi và LDL-C có thể tăng ở một số nhóm.
Về đề kháng insulin, kết quả không nhất quán. Một tổng quan hệ thống lớn trên BMJ về chất béo không bão hòa đa, bao gồm omega-3, cho thấy tăng omega-3/omega-6/PUFA nói chung có ít hoặc không có tác dụng rõ ràng trong phòng ngừa hoặc điều trị đái tháo đường type 2 và chuyển hóa glucose. Một phân tích ở phụ nữ mắc hội chứng buồng trứng đa nang cũng không chứng minh omega-3 cải thiện đề kháng insulin một cách thuyết phục.
Nền tảng giúp giảm đề kháng insulin vẫn là giảm cân nếu đang thừa cân/béo phì, giảm vòng eo, tăng vận động thể lực, tăng khối cơ, ngủ đủ, hạn chế đồ uống có đường, giảm tinh bột tinh chế, ăn đủ đạm, chất xơ, kiểm soát stress và theo dõi đường máu định kỳ. Một số trường hợp tiền đái tháo đường, đái tháo đường, béo phì, PCOS hoặc gan nhiễm mỡ chuyển hóa có thể cần thuốc, nhưng thuốc phải được cá thể hóa theo từng bệnh nhân.
Bởi vậy, BS Dương Minh Tuấn khuyên, mọi người hãy luôn cẩn trọng với mạng xã hội và những lời chia sẻ tuyên truyền tưởng như đầy chuyên môn nhưng mà mục đích là làm bản thân hoang mang, cuối cùng phải mua thực phẩm chức năng về uống không cần thiết.
(Ảnh minh họa: Internet)
Tuấn Minh
