Ung thư phổi là một trong những căn bệnh ung thư nguy hiểm và là nguyên nhân gây tử vong do ung thư hàng đầu trên thế giới. Bệnh từ lâu được biết đến với mối liên hệ chặt chẽ với thuốc lá. Tuy nhiên, không hút thuốc không đồng nghĩa với việc hoàn toàn không có nguy cơ mắc ung thư phổi. Theo Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), hút thuốc vẫn là nguyên nhân chủ yếu, liên quan đến khoảng 85% trường hợp ung thư phổi. Tuy nhiên, khoảng 5-20% ca bệnh được ước tính xảy ra ở những người chưa từng hút thuốc.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2022, thế giới ghi nhận khoảng 2,5 triệu ca ung thư phổi mới và 1,8 triệu trường hợp tử vong do căn bệnh này. Ung thư phổi có thể xuất hiện ở cả nam và nữ, trong đó một số nhóm phụ nữ và người châu Á được ghi nhận có gánh nặng bệnh đáng lưu ý.
Trao đổi về các yếu tố nguy cơ ở người không hút thuốc, PGS.TS. Phạm Cẩm Phương, Viện trưởng Viện Y học hạt nhân và Ung bướu Bạch Mai, lưu ý 4 nhóm yếu tố mà nhiều người có thể vô tình tiếp xúc trong cuộc sống hằng ngày.
1. Khói thuốc thụ động
Không hút thuốc nhưng thường xuyên sống hoặc làm việc trong môi trường có khói thuốc vẫn có thể làm tăng nguy cơ ung thư phổi. Bởi trong khói thuốc thụ động chứa nhiều chất độc hại và chất gây ung thư. Người không hút thuốc có thể phơi nhiễm khi ở gần người hút thuốc trong nhà, nơi làm việc hoặc những không gian kín.
Theo các cơ quan y tế, không có mức phơi nhiễm khói thuốc thụ động nào được xem là hoàn toàn an toàn. Vì vậy, việc không hút thuốc cần đi kèm với hạn chế tiếp xúc với khói thuốc từ người khác.
2. Ô nhiễm không khí, radon và phơi nhiễm nghề nghiệp
Ô nhiễm không khí và phơi nhiễm nghề nghiệp cũng là những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ ung thư phổi, bất kể một người có hút thuốc hay không. Việc tiếp xúc trong thời gian dài với bụi mịn và một số chất ô nhiễm trong không khí có thể gây hại cho hệ hô hấp.
Bên cạnh đó, radon - một loại khí phóng xạ tự nhiên không màu, không mùi cũng được công nhận là tác nhân gây ung thư phổi. Nguy cơ phụ thuộc vào nồng độ radon cũng như thời gian con người tiếp xúc với loại khí này.
Ngoài ra, một số công việc cũng có thể khiến người lao động tiếp xúc với các tác nhân gây hại cho phổi, chẳng hạn amiăng, silica và khí thải diesel. Vì vậy, việc tuân thủ quy định an toàn lao động, sử dụng đầy đủ phương tiện bảo hộ và hạn chế tiếp xúc với các chất này có ý nghĩa quan trọng trong giảm nguy cơ.
3. Ô nhiễm không khí trong nhà từ khói bếp
Khói sinh ra từ việc đốt than, củi, sinh khối hoặc dầu hỏa để nấu nướng, sưởi ấm trong không gian thông khí kém có thể làm tăng mức độ phơi nhiễm với các chất ô nhiễm, từ đó ảnh hưởng đến sức khỏe hô hấp.
Bên cạnh đó, khói sinh ra trong quá trình chiên, rán thực phẩm cũng có thể chứa các hợp chất gây hại. Một số nghiên cứu dịch tễ ghi nhận mối liên quan giữa việc tiếp xúc thường xuyên với khói dầu khi nấu ăn và nguy cơ ung thư phổi trong một số nhóm dân số. Tuy nhiên, nguy cơ còn phụ thuộc vào mức độ, tần suất và thời gian phơi nhiễm cũng như nhiều yếu tố khác.
Tăng cường thông khí, sử dụng máy hút mùi phù hợp và hạn chế đốt nhiên liệu rắn trong không gian kín là những cách giúp giảm lượng chất ô nhiễm trong nhà và hạn chế phơi nhiễm.
4. Bệnh phổi mạn tính, tiền sử gia đình và yếu tố di truyền
Một số bệnh phổi mạn tính, tiền sử gia đình mắc ung thư phổi và tính nhạy cảm di truyền cũng có thể liên quan đến nguy cơ mắc bệnh. Tuy nhiên, đây là các yếu tố làm tăng nguy cơ chứ không đồng nghĩa người có tiền sử bệnh phổi hoặc gia đình có người mắc ung thư sẽ chắc chắn phát triển ung thư phổi.
Đáng chú ý, ung thư phổi giai đoạn sớm có thể không gây ra triệu chứng rõ ràng hoặc biểu hiện khá giống các bệnh hô hấp thông thường. Người bệnh cần chú ý nếu xuất hiện ho kéo dài, ho ngày càng nặng, ho ra máu, đau ngực, khó thở, khàn tiếng, mệt mỏi, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc viêm phổi tái diễn.
Các triệu chứng trên không đặc hiệu cho ung thư phổi. Tuy nhiên, nếu kéo dài hoặc tiến triển, người bệnh nên đi khám thay vì tự điều trị trong thời gian dài. Đặc biệt, ho ra máu, khó thở tăng nhanh hoặc đau ngực dữ dội cần được đánh giá y tế sớm.
Hân Ly
