Theo bác sĩ Nguyễn Phối Hiền – Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM Cơ sở 3, cùng với sự thay đổi về điều kiện sống và thói quen ẩm thực, mâm cỗ Tết ngày nay không chỉ dừng ở “đủ đầy” mà còn có xu hướng đậm đà hơn, nhiều thịt hơn và giàu chất béo hơn so với nhu cầu thực tế của cơ thể.
Xét về thành phần dinh dưỡng, nhiều món ăn truyền thống ngày Tết vốn đã có hàm lượng muối và chất béo cao. Giò chả, nem, dưa hành, củ kiệu… đều sử dụng lượng muối đáng kể nhằm tạo vị và bảo quản. Các món thịt kho tàu, thịt đông, chả chiên, nem rán lại giàu mỡ động vật và dầu chiên. Bánh chưng, bánh tét là biểu tượng không thể thiếu của Tết cũng chứa lượng tinh bột và chất béo đáng kể từ gạo nếp và thịt mỡ.
Bác sĩ Hiền cho hay, nếu chỉ ăn một bữa, những món này khó gây vấn đề rõ rệt. Tuy nhiên, đặc trưng của Tết là ăn lặp lại trong nhiều ngày, thậm chí kéo dài cả tuần. Khi các món mặn, béo được sử dụng liên tục, lượng muối và chất béo tích lũy có thể dễ dàng vượt mức khuyến nghị cho sức khỏe, đặc biệt trong bối cảnh nhiều người ít vận động hơn dịp nghỉ lễ.
Theo khuyến cáo dinh dưỡng, người trưởng thành nên hạn chế lượng muối dưới 5g/ngày và kiểm soát chất béo bão hòa ở mức hợp lý. Thực tế, chỉ riêng một bữa cơm Tết “đủ món” cũng có thể tiệm cận hoặc vượt ngưỡng này nếu không có sự điều chỉnh.
Hệ lụy sức khỏe không chỉ là chuyện “đầy bụng”
Bác sĩ Hiền khuyến cáo, chế độ ăn quá mặn kéo dài có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, gây giữ nước, phù và tăng gánh nặng cho tim và thận. Với người có bệnh nền như tăng huyết áp, bệnh thận mạn, bệnh tim mạch, việc ăn mặn liên tục trong dịp Tết có thể làm bệnh diễn tiến nặng hơn. Thực tế lâm sàng cho thấy, sau kỳ nghỉ Tết, số bệnh nhân nhập viện vì tăng huyết áp, suy tim, đột quỵ hoặc biến chứng thận không phải là hiếm.
Trong khi đó, việc tiêu thụ nhiều mỡ động vật và món chiên rán dễ gây đầy bụng, khó tiêu, trào ngược dạ dày, nhất là khi ăn kèm rượu bia. Về lâu dài, chế độ ăn giàu chất béo bão hòa có thể làm tăng rối loạn mỡ máu, thúc đẩy gan nhiễm mỡ và làm nặng thêm các bệnh chuyển hóa như đái tháo đường, gout.
Ở người cao tuổi, hệ tiêu hóa vốn kém thích nghi với thay đổi đột ngột trong khẩu phần ăn. Chỉ cần vài ngày “quá tay”, các triệu chứng như chướng bụng, táo bón, mất ngủ, mệt mỏi có thể xuất hiện rõ rệt. Với người trẻ, hậu quả có thể không biểu hiện ngay nhưng việc duy trì thói quen ăn mặn, ăn nhiều mỡ qua nhiều mùa Tết sẽ tích lũy nguy cơ cho sức khỏe tim mạch về sau.
Tết không cần kiêng khem, nhưng cần ăn có chọn lọc
Bác sĩ Hiền cho biết, điều quan trọng là không nên nhìn mâm cỗ Tết như “thủ phạm”, mà cần xem lại cách chúng ta thưởng thức. Tết là dịp sum họp, vì vậy việc ăn uống quá khắt khe có thể làm mất đi niềm vui chung. Tuy nhiên, ăn theo cảm xúc mà thiếu kiểm soát lại khiến cơ thể phải “trả giá” sau đó.
Một số nguyên tắc đơn giản có thể giúp cân bằng:
- Giảm bớt các món quá mặn, không chấm thêm nước mắm hay muối nếu món đã đủ vị.
- Ăn lượng vừa phải giò chả, thịt mỡ, món chiên rán; ưu tiên phần nạc thay vì phần mỡ.
- Tăng cường rau xanh, canh thanh nhẹ, trái cây tươi để bổ sung chất xơ và vitamin, hỗ trợ tiêu hóa.
- Chia nhỏ khẩu phần, tránh ăn dồn quá nhiều món trong một bữa.
- Uống đủ nước, hạn chế rượu bia.
- Duy trì vận động nhẹ mỗi ngày như đi bộ, dọn dẹp nhà cửa, thăm hỏi họ hàng thay vì ngồi lâu trước bàn ăn.
Ngọc Minh
