Từ khi bước sang tuổi 40, chị Lê Thị Thu Hương (Phú Thọ) thỉnh thoảng xuất hiện cảm giác choáng váng, đầu óc quay cuồng, thậm chí thấy đồ vật xung quanh như đang chuyển động dù thực tế đứng yên. Điều này khiến chị lo lắng: Liệu sức khỏe có đang gặp vấn đề?
Trao đổi về tình trạng này, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng (Hội Y học dưới nước và oxy cao áp Việt Nam) cho biết, chóng mặt không phải là một bệnh độc lập mà là triệu chứng của nhiều rối loạn khác nhau trong cơ thể.
Người bị chóng mặt có thể trải qua nhiều cảm giác như quay cuồng, bồng bềnh, lâng lâng, tối sầm mặt mũi, đi không vững, cảm giác sắp ngã hoặc ngất. Một số trường hợp còn kèm theo buồn nôn, nôn, vã mồ hôi, tim đập nhanh, ù tai, giảm thính lực hoặc đau đầu.
Về mặt phân loại, chóng mặt gồm nhiều dạng như: chóng mặt quay cuồng (vertigo), tiền ngất, mất thăng bằng hoặc cảm giác choáng váng, váng đầu. Nguyên nhân có thể xuất phát từ tai trong (ngoại biên), não (trung ương) hoặc các vấn đề toàn thân.
Những yếu tố làm tăng nguy cơ chóng mặt
Theo bác sĩ Hoàng, nguy cơ chóng mặt có xu hướng tăng lên theo tuổi tác. Khi cơ thể lão hóa, hệ tiền đình, thị lực và cảm giác ở chân suy giảm; đồng thời các bệnh lý xương khớp, tim mạch cũng xuất hiện nhiều hơn, làm tăng nguy cơ té ngã.
Bên cạnh đó, lối sống thiếu lành mạnh như hút thuốc, sử dụng nhiều rượu bia, caffeine, ăn mặn, ít vận động hoặc thức khuya cũng góp phần làm gia tăng các cơn chóng mặt, đặc biệt ở người mắc bệnh Ménière hoặc bệnh lý mạch máu.
Những người có bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh mạch vành hay bệnh mạch máu não cũng dễ bị chóng mặt do thiếu máu não hoặc biến chứng tim mạch.
Ở phụ nữ mang thai, sự thay đổi nội tiết, huyết áp giảm sinh lý hoặc tình trạng tử cung chèn ép mạch máu lớn cũng có thể gây chóng mặt, nhất là trong 3 tháng đầu và 3 tháng cuối thai kỳ.
Đặc biệt, nhân viên văn phòng nhóm đối tượng ít vận động, thường xuyên ngồi lâu với tư thế cổ – vai – gáy không đúng và chịu áp lực công việc cũng dễ gặp tình trạng chóng mặt do rối loạn tiền đình hoặc thiếu máu não nhẹ.
Chóng mặt có luôn nguy hiểm?
Theo bác sĩ Hoàng, không phải mọi trường hợp chóng mặt đều nguy hiểm. Nhiều trường hợp lành tính như migraine tiền đình, chóng mặt do mất nước, hạ đường huyết nhẹ hoặc stress có thể kiểm soát tốt nếu được phát hiện và điều chỉnh sớm.
Tuy nhiên, chóng mặt cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm của các bệnh lý nghiêm trọng như đột quỵ, nhồi máu cơ tim, viêm màng não hoặc u não. Vì vậy, người bệnh không nên chủ quan khi xuất hiện triệu chứng bất thường.
Cần đến cơ sở y tế ngay nếu chóng mặt đi kèm các dấu hiệu nguy hiểm như:
- Đau đầu dữ dội, bất thường, đặc biệt khởi phát đột ngột
- Nhìn đôi, nói khó, méo miệng, yếu hoặc tê tay chân, mất thăng bằng
- Đau ngực, khó thở, tim đập nhanh hoặc loạn nhịp, ngất hoặc suýt ngất
- Sốt cao, cứng cổ, chảy mủ tai, giảm thính lực đột ngột
- Cơn chóng mặt dữ dội, kéo dài hàng giờ, nôn liên tục, không ăn uống được
Đây có thể là dấu hiệu của các bệnh lý tim mạch, đột quỵ hoặc nhiễm trùng nặng, cần được cấp cứu kịp thời.
Ngoài ra, người bệnh cũng nên đi khám sớm nếu tình trạng chóng mặt tái diễn nhiều lần, kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày, ngay cả khi chưa xuất hiện dấu hiệu “cờ đỏ”.
Xử trí và phòng ngừa chóng mặt
Theo bác sĩ Hoàng, khi cơn chóng mặt xảy ra, người bệnh nên dừng ngay mọi hoạt động, ngồi hoặc nằm xuống ở nơi an toàn để tránh té ngã. Không nên lái xe hoặc leo cao. Hít thở sâu, chậm và tập trung nhìn vào một điểm cố định có thể giúp giảm cảm giác quay cuồng.
Cần tránh thay đổi tư thế đột ngột; nếu phải di chuyển, nên thực hiện từ từ. Trong trường hợp nghi do mất nước hoặc hạ đường huyết nhẹ, có thể bổ sung nước hoặc uống nước đường nếu còn tỉnh táo và không nôn nhiều.
Để phòng ngừa, cần duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, tăng cường thực phẩm giàu vitamin nhóm B, vitamin C, các khoáng chất như magiê, kali và chất béo tốt như omega-3. Đồng thời hạn chế ăn mặn, đồ ngọt, rượu bia, cà phê và thuốc lá.
Về lối sống, nên uống đủ nước, ngủ đủ 7–8 giờ mỗi ngày, duy trì giờ giấc sinh hoạt ổn định và tập thể dục thường xuyên như đi bộ, yoga hoặc các bài tập cổ – vai – gáy. Với người làm việc văn phòng, nên đứng dậy vận động nhẹ sau mỗi 1–2 giờ.
Quan trọng hơn, cần kiểm soát tốt các bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu và bệnh tim mạch để giảm nguy cơ chóng mặt và các biến chứng nguy hiểm.
Ngọc Minh
