Trong kỷ nguyên số, ranh giới giữa quá khứ và hiện tại đang dần bị xóa nhòa nhờ sự tiến bộ của công nghệ. Mới đây, một nhóm các nhà khảo cổ học tại Đại học Copenhagen đã công bố một dự án tiên phong, chứng minh cách trí tuệ nhân tạo (AI) và các công cụ làm game hiện đại có thể biến những di chỉ khảo cổ khô khan thành những trải nghiệm tương tác sống động.
Dự án này không chỉ là một trò chơi, mà còn là một lời khẳng định về hướng đi mới cho công tác bảo tồn và truyền thông di sản văn hóa.
Đối thoại không kịch bản với người xưa
Trò chơi được phát triển trong khuôn khổ dự án nghiên cứu "Lịch sử sâu sắc của sự di cư", lấy bối cảnh tại vùng cảnh quan thời Đồ đá mới ở Bắc Âu. Cụ thể, nhóm nghiên cứu đã tái hiện chi tiết khu vực mộ đá dài (long dolmens) tại Lindeskov Hestehave trên đảo Funen, Đan Mạch.
Điểm đặc biệt nhất của tựa game này nằm ở cơ chế tương tác. Thay vì chỉ đi lại và quan sát như trong các mô hình bảo tàng ảo truyền thống, người chơi sẽ được gặp gỡ và trò chuyện với hai nhân vật: một nhà khảo cổ học thời hiện đại và một người phụ nữ sống ở thời kỳ Đồ đá.
Khác với các nhân vật trong game thông thường (NPC) vốn chỉ nói những câu thoại được lập trình sẵn, hai nhân vật này sử dụng công nghệ AI tạo sinh để giao tiếp. Họ không có kịch bản cố định. Thay vào đó, họ phản hồi các câu hỏi của người chơi một cách tự nhiên, linh hoạt dựa trên ngân hàng dữ liệu kiến thức khảo cổ học mà các nhà nghiên cứu đã biên soạn.
Mikkel Nørtoft, tác giả chính của nghiên cứu, chia sẻ: "Chúng tôi không phải viết các bản thảo chi tiết. Các nhân vật tự diễn đạt dựa trên các gợi ý và kiến thức chuyên môn của chúng tôi. Điều này cho phép chúng tôi dễ dàng cập nhật câu chuyện nền của nhân vật ngay khi có những phát hiện khảo cổ mới, đảm bảo tính chính xác khoa học tuyệt đối".
Cách mạng hóa quy trình bằng công cụ miễn phí
Một trong những thông điệp quan trọng nhất mà nhóm nghiên cứu muốn gửi gắm là tính khả thi và chi phí thấp của dự án. Để xây dựng trò chơi này, họ hầu như chỉ sử dụng các phần mềm miễn phí hoặc dễ tiếp cận.
Môi trường 3D chân thực được xây dựng trên nền tảng Unreal Engine - công cụ phát triển game hàng đầu thế giới. Các nhân vật con người được tạo hình tỉ mỉ nhờ MetaHuman Creator, trong khi phần đối thoại thông minh được xử lý bởi Convai, một dịch vụ đám mây có tùy chọn dùng thử miễn phí.
"Các công cụ miễn phí hiện có sẵn cho mọi người đang nắm giữ tiềm năng cách mạng hóa việc truyền thông di sản văn hóa kỹ thuật số", ông Nørtoft nhấn mạnh. Mục tiêu của nhóm là cung cấp một "công thức" rõ ràng để các nhà sử học, khảo cổ học và chuyên gia bảo tàng có thể tự mình tạo ra các sản phẩm kỹ thuật số mà không cần phụ thuộc vào các công ty phát triển game đắt đỏ.
Tương lai của giáo dục di sản
Dù hiện tại trò chơi chỉ được xem là một bản "bằng chứng về khái niệm" (proof of concept) chứ chưa phải là sản phẩm thương mại hoàn chỉnh, nhưng nó đã mở ra một cánh cửa lớn cho ngành bảo tàng và giáo dục.
Dự án này trao quyền kiểm soát lại cho các chuyên gia. Giờ đây, chính những người am hiểu lịch sử nhất sẽ là người trực tiếp kiến tạo cách mà quá khứ được tái hiện và kể lại. Với sự hỗ trợ của AI, việc phổ biến kiến thức lịch sử không còn là những bài giảng một chiều, mà trở thành những cuộc đối thoại hai chiều đầy thú vị xuyên qua hàng ngàn năm lịch sử.
Toàn bộ dự án hiện đã được công khai mã nguồn mở, cho phép bất kỳ ai quan tâm cũng có thể tải xuống thông qua Unreal Engine Editor để nghiên cứu và phát triển thêm. Đây hứa hẹn là bước khởi đầu cho làn sóng các ứng dụng di sản số thông minh trong tương lai gần.
Đức Khương
