Trong vài tháng gần đây, nhiều người Hà Nội bỗng nhận ra những địa điểm quen thuộc từ thời học sinh đã lặng lẽ biến mất. Gaming X trên phố Cầu Giấy đóng cửa. Nhiều cái tên đình đám khác phát thông báo tạm đóng cửa để sửa chữa. Không phải một cơ sở mà toàn bộ các chi nhánh của những chuỗi này đều đồng loạt đóng cửa trong thời gian ngắn, tạo ra làn sóng hoài niệm và câu hỏi lớn trên mạng xã hội.
Chủ đề này vừa được nhóm Vật Vờ Studio, kênh công nghệ với hơn 2,34 triệu người đăng ký, mang ra thảo luận trong tập VVPodcast số 56. Buổi podcast này đã thu hút hàng trăm bình luận, trong đó nhiều người từng là chủ quán hoặc làm trong ngành chia sẻ góc nhìn từ bên trong. Bức tranh hiện ra không chỉ có một nguyên nhân mà là nhiều áp lực dồn lên cùng lúc.
Áp lực đầu tiên và dễ thấy nhất là quy định cấm mở cửa sau 22 giờ. Thực ra lệnh cấm này đã tồn tại từ năm 2020 với mức phạt 5 đến 10 triệu đồng cho chủ quán, nhưng nhiều quán vẫn tìm cách lách luật khi buổi đêm mới là khung giờ lý tưởng nhất của quán net. Đó là vì nguồn thu thực sự của quán không đến từ tiền giờ máy mà đến từ đồ ăn đêm dành cho người chơi. Tiền máy chỉ là vé vào cửa, đồ ăn mới là lãi.
Đến thời điểm gần đây, khi mức phạt được nâng lên 10 đến 15 triệu đồng cho chủ quán và từ 600.000 đến 1 triệu đồng cho cả người chơi, cùng với việc lực lượng chức năng thực thi nghiêm hơn, tình thế đã thay đổi.
Tuy nhiên, nếu chỉ có cấm mở đêm thì nhiều quán vẫn có thể cầm cự bằng doanh thu ban ngày. Thứ thực sự làm lung lay nền tảng tài chính là yêu cầu bản quyền phần mềm.
Một quán net quy mô 200 máy sẽ cần bỏ ra khoảng 400 triệu đồng chỉ riêng cho bản quyền Windows, chưa kể các phần mềm khác và đặc biệt là bộ hồ sơ pháp lý đi kèm. Không phải cứ có key bản quyền là đủ, mà còn cần hóa đơn chứng từ, giấy phép kinh doanh phần mềm và nhiều thủ tục liên quan.
Ngoài ra, cộng đồng trong ngành cũng chỉ ra một vấn đề kỹ thuật ít được nhắc đến: phần lớn quán net hiện đại đang dùng hệ thống Diskless Server, tức các máy trạm không có ổ cứng mà boot qua mạng nội bộ từ một máy chủ trung tâm.
Các hệ thống này phần lớn đến từ Trung Quốc và từ năm 2019 không còn được hỗ trợ chính thức tại Việt Nam, buộc các chủ quán phải dùng hàng không rõ nguồn gốc. Cách quản lý bản quyền Windows trên mô hình này vốn đã mơ hồ từ trước, nay càng trở thành điểm yếu pháp lý nghiêm trọng khi cơ quan chức năng thắt chặt kiểm tra.
Áp lực thứ ba ít được nhắc đến hơn nhưng đang ngày càng rõ: tiêu chuẩn phòng cháy chữa cháy và vệ sinh an toàn thực phẩm. Những quán net mở rộng sang dịch vụ đồ ăn để tăng doanh thu phải đáp ứng bộ tiêu chuẩn của cơ sở kinh doanh ăn uống.
Những quán có diện tích lớn, nhiều máy móc phải đảm bảo hệ thống phòng cháy đạt chuẩn. Đây là tình huống tương tự với làn sóng đóng cửa karaoke cách đây vài năm, khi nhiều cơ sở phải tạm ngừng hoạt động để cải tạo đủ điều kiện rồi mới được phép mở lại.
Chồng lên tất cả những áp lực đó là một thực tế không thể phủ nhận: lượng khách đang giảm đi trông thấy so với thời hoàng kim. Ngày xưa, anh em ra quán phải chờ đợi nhiều tiếng mới có máy. Giờ vào quán không cần chờ.
Điện thoại thông minh đã thay thế một phần lớn nhu cầu chơi game giải trí, và những tựa game được ưa chuộng nhất của thế hệ mới như Liên Quân hay các game mobile khác đều chạy tốt trên điện thoại, không cần phải ra quán. Thiết bị chơi game cá nhân như tay cầm, handheld gaming và màn hình gaming gia đình cũng ngày càng dễ tiếp cận hơn về giá.
Điều đó không có nghĩa là quán net sẽ biến mất hoàn toàn. Ở các quốc gia phát triển như Mỹ hay các nước châu Âu, dịch vụ internet công cộng và gaming center vẫn tồn tại song song với thiết bị cá nhân vì nó đáp ứng một nhu cầu xã hội khác: chơi cùng nhau, cảm giác ngồi cạnh bạn bè mà hô hào vẫn vui vẻ và sôi động hơn.
Cái cảm giác đó không thể thay thế bằng chat voice hay Discord. Nhiều khả năng mô hình kinh doanh sẽ phải thay đổi, chuyển hướng sang dạng homestay gaming theo kiểu Nhật Bản, vừa cho thuê phòng nghỉ vừa tích hợp thiết bị chơi game, hoạt động hợp pháp 24/24 theo hình thức lưu trú thay vì dịch vụ internet.
Nhưng cho đến lúc đó, thế hệ 8x 9x sẽ phải quen dần với việc những địa điểm gắn liền với ký ức tuổi học trò đang lần lượt tắt đèn, và giá thuê máy khi các quán còn sót lại đã hoàn thiện đủ điều kiện để mở cửa lại nhiều khả năng sẽ không còn rẻ như trước nữa.
Nguyễn Hải
