Mỗi khi miền Bắc bước vào những đợt rét sâu, câu hỏi quen thuộc lại xuất hiện trong nhiều gia đình: Nên bật điều hòa hai chiều ở chế độ nóng hay dùng máy sưởi điện cho nhanh ấm? Không chỉ là cảm giác nhiệt, lựa chọn này còn ảnh hưởng trực tiếp đến tiền điện hàng tháng và mức độ an toàn trong không gian sống.
Theo phân tích của U.S. Department of Energy, điều hòa hai chiều (heat pump) không tạo nhiệt bằng cách đốt nóng điện trở, mà di chuyển nhiệt từ ngoài trời vào trong phòng. Nhờ cơ chế “bơm nhiệt” này, 1 kWh điện có thể tạo ra lượng nhiệt tương đương 3–4 kWh, tức hiệu suất cao hơn nhiều so với thiết bị sưởi điện thông thường.
Trong khi đó, các loại máy sưởi điện (sưởi dầu, sưởi gốm, halogen…) hoạt động bằng cách chuyển đổi trực tiếp điện năng thành nhiệt năng. Điện tiêu thụ bao nhiêu thì nhiệt tạo ra tương ứng bấy nhiêu, không có lợi thế về hiệu suất.
Ảnh minh họa
Sự khác biệt này chính là lý do khiến tiền điện giữa hai thiết bị có thể chênh lệch đáng kể khi dùng trong thời gian dài.
Tiền điện mùa lạnh: Con số không hề nhỏ
Đặt trong bối cảnh giá điện sinh hoạt tại Việt Nam hiện nay, mức trung bình nhiều hộ gia đình đô thị phải trả rơi vào khoảng 2.500 đồng/kWh (tính theo bậc thang). Với thói quen phổ biến là sưởi khoảng 8 giờ mỗi ngày, trong suốt một tháng mùa đông, mức tiêu thụ điện ước tính như sau:
Máy sưởi điện công suất 1.500 W tiêu thụ khoảng 360 kWh/tháng, tương đương gần 900.000 đồng tiền điện. Điều hòa chế độ nóng (loại 9.000–12.000 BTU, điện đầu vào khoảng 1 kW) tiêu thụ khoảng 240 kWh/tháng, chi phí khoảng 600.000 đồng.
Theo các phân tích của Consumer Reports, khi dùng để làm ấm cả căn phòng trong nhiều giờ liên tục, điều hòa chế độ nóng thường tiết kiệm hơn 30–40% chi phí điện so với máy sưởi điện. Khoản chênh lệch vài trăm nghìn mỗi tháng có thể không quá rõ trong vài ngày rét, nhưng sẽ trở nên đáng kể nếu kéo dài cả mùa đông.
Cảm giác ấm nhanh hay ấm bền?
Máy sưởi điện có ưu điểm rất rõ: nóng nhanh, cảm giác nhiệt “gắt”, đặc biệt khi ngồi gần. Đây là lý do nhiều người cảm thấy máy sưởi “ấm hơn” điều hòa.
Tuy nhiên, các chuyên gia của Consumer Reports lưu ý rằng cảm giác này mang tính cục bộ. Nhiệt tập trung ở một góc phòng, trong khi không khí xung quanh có thể vẫn lạnh. Điều hòa chế độ nóng cho cảm giác ấm chậm hơn nhưng đều, duy trì nhiệt độ ổn định trong cả không gian, phù hợp với gia đình có trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi.
Ngoài tiền điện, an toàn là vấn đề được nhiều tổ chức quốc tế cảnh báo, đặc biệt với máy sưởi điện.
Theo thống kê của National Fire Protection Association (NFPA), máy sưởi di động là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây cháy nhà vào mùa lạnh, chủ yếu do đặt quá gần chăn, rèm, sofa hoặc sử dụng liên tục qua đêm. Consumer Reports cũng khuyến cáo không nên để máy sưởi hoạt động khi ngủ nếu không có cơ chế tự ngắt và khoảng cách an toàn.
Ngược lại, điều hòa chế độ nóng không có bộ phận đốt đỏ, được lắp cố định trên cao và ít tiếp xúc với vật liệu dễ cháy. Theo đánh giá của U.S. Department of Energy, nếu hệ thống điện đạt chuẩn và được bảo dưỡng định kỳ, rủi ro cháy nổ của điều hòa thấp hơn đáng kể so với máy sưởi điện trong sử dụng dài hạn.
Tóm lại, không có thiết bị nào là lựa chọn “đúng tuyệt đối” cho mọi gia đình. Tuy nhiên, xét tổng thể cả chi phí tiền điện hàng tháng lẫn mức độ an toàn trong suốt mùa đông, các số liệu và khuyến nghị từ U.S. Department of Energy, Consumer Reports và NFPA đều chỉ ra rằng điều hòa chế độ nóng vẫn là phương án kinh tế và đáng tin cậy hơn đối với phần lớn hộ gia đình đô thị hiện nay.
Việc lựa chọn thiết bị sưởi cho gia đình cũng hông nên chỉ dựa trên cảm giác ấm nhanh hay chậm, mà cần đặt trong bối cảnh sử dụng cụ thể. Máy sưởi điện phù hợp với những tình huống cần làm ấm tức thời trong không gian nhỏ và thời gian ngắn, với điều kiện luôn có người giám sát để hạn chế rủi ro. Ngược lại, khi nhu cầu là giữ ấm ổn định cho cả căn phòng trong nhiều giờ liên tục, điều hòa chế độ nóng cho thấy ưu thế rõ rệt nhờ khả năng tỏa nhiệt đều, tiết kiệm điện hơn và an toàn hơn về mặt cháy nổ.
Thu Phương
