"Quái ngư" nặng 300 kg dưới dòng Mekong
"Quái ngư" được nhắc tới là cá đuối nước ngọt khổng lồ dài hơn 3 m, nặng 300 kg được phát hiện trên sông Mekong tại Campuchia, đã trở thành con cá nước ngọt lớn nhất từng được ghi nhận.
Con cá cái được ngư dân Kon Sophol, 41 tuổi, ở đảo Koh Preah, phía bắc Campuchia, tình cờ bắt được. Khi nhìn thấy kích thước bất thường của con cá, Sophol biết ngay đây là con cá lớn nhất mình từng gặp.
Tuy nhiên, ông không thể ngờ rằng phát hiện này sẽ trở thành một cột mốc trong cuộc tìm kiếm những loài cá nước ngọt khổng lồ kéo dài gần hai thập kỷ.
Ngay sau khi nhận được thông tin, nhóm nghiên cứu Wonders of the Mekong do nhà sinh vật học về cá Zeb Hogan dẫn đầu đã tới Koh Preah.
Con cá được xác định là một cá đuối nước ngọt khổng lồ cái, thuộc loài thường sinh sống ở sông Mekong. Điều khiến các nhà nghiên cứu kinh ngạc là kích thước của nó: Dài hơn 3 m và nặng khoảng 300 kg.
Để cân con cá khổng lồ, nhóm nghiên cứu phải đặt nó lên ba chiếc cân cùng lúc. Sau khi hoàn tất quá trình đo đạc, các nhà khoa học thả nó trở lại sông Mekong.
Kỷ lục sau đó được Guinness World Records xác nhận vào ngày 24/6/2022. Cá đuối nước ngọt khổng lồ tại Koh Preah được công nhận là loài cá nước ngọt lớn nhất từng được ghi nhận, vượt qua kỷ lục trước đó của cá trê khổng lồ sông Mekong.
Điều kinh ngạc hơn nữa là sau khi đo các chỉ số cơ thể con cá, Kon Sophol đã thả nó trở lại tự nhiên.
Con cá đuối nặng 300 kg được thả trở lại dòng Mekong vì thế không chỉ mang theo một kỷ lục thế giới, nó còn là bằng chứng cho thấy giữa những dòng sông đang chịu sức ép ngày càng lớn, những "quái ngư" khổng lồ vẫn có thể tồn tại.
Cuộc săn tìm những "quái ngư" kéo dài gần 20 năm
Hogan bắt đầu Dự án Cá Khổng lồ (Megafishes Project) từ năm 2005, với mục tiêu tìm kiếm, nghiên cứu và bảo vệ những loài cá nước ngọt lớn nhất hành tinh.
Cuộc tìm kiếm bắt đầu sau khi ngư dân ở miền Bắc Thái Lan bắt được một con cá trê khổng lồ nặng khoảng 292 kg trên sông Mekong. Hogan, người đã dành nhiều năm nghiên cứu các loài cá ở Đông Nam Á, khi đó cho rằng đây là con cá nước ngọt lớn nhất từng được ghi nhận.
Nhưng một câu hỏi nhanh chóng xuất hiện: Liệu còn những con cá khổng lồ nào lớn hơn đang ẩn mình trong các dòng sông trên thế giới?
Hogan bắt đầu tìm kiếm câu trả lời tại nhiều lưu vực sông. Ông cũng tham gia chương trình truyền hình Monster Fish của National Geographic để truy tìm những loài cá có kích thước đặc biệt lớn.
Hành trình này không hề dễ dàng. Nhiều câu chuyện về cá khổng lồ chỉ dựa trên lời kể của ngư dân, trong khi số liệu khoa học rất hạn chế. Những bằng chứng cũ đôi khi chỉ là ảnh chụp hoặc hình vẽ, khiến việc xác minh kích thước thực sự của cá gặp nhiều khó khăn.
Trong quá trình nghiên cứu, Hogan từng tìm thấy nhiều loài cá khổng lồ như cá arapaima ở Amazon hay cá trê wels ở châu Âu. Tuy nhiên, trong nhiều năm, chưa có bằng chứng khoa học nào cho thấy một loài cá nước ngọt khác vượt qua kỷ lục cá trê khổng lồ sông Mekong.
Cho đến khi nhóm nghiên cứu nhận được cuộc gọi từ Moul Thun, người đứng đầu cộng đồng ngư dân ở Koh Preah.
Ông thông báo rằng một con cá đuối nước ngọt khổng lồ vừa bị bắt, lớn hơn rất nhiều so với những con từng được người dân nhìn thấy. Thậm chí, có người còn nghi ngờ đó có thể là một loài cá khác.
Khi tới nơi, nhóm nghiên cứu nhanh chóng xác định đây vẫn là cá đuối nước ngọt khổng lồ. Nhưng kích thước của nó khiến tất cả bất ngờ.
Những "người khổng lồ" đang biến mất
Dự án Cá Khổng lồ ban đầu tập trung vào khoảng 30 loài cá nước ngọt có khả năng dài ít nhất 1,8 m hoặc nặng hơn 90 kg.
Đây là những sinh vật rất khó nghiên cứu. Chúng thường sống ở những khu vực xa xôi, dưới những dòng nước đục và sâu. Không ít loài thậm chí còn ít được giới khoa học biết đến.
Trong khi đó, số lượng các loài cá nước ngọt khổng lồ đang suy giảm mạnh.
Đánh bắt quá mức, ô nhiễm nguồn nước, các loài xâm lấn và đặc biệt là những con đập trên sông có thể cản trở đường di cư của cá, khiến chúng khó hoàn thành vòng đời.
Các nghiên cứu cho thấy động vật nước ngọt cỡ lớn đang chịu sự suy giảm nghiêm trọng trên toàn cầu. Một số loài từng được xem là ứng viên cho danh hiệu cá nước ngọt lớn nhất thế giới đã biến mất. Cá tầm Trung Quốc là một ví dụ.
Vì vậy, với Hogan, việc tìm thấy cá đuối khổng lồ ở Mekong không chỉ đơn thuần là xác lập một kỷ lục.
"Mục tiêu không chỉ là tìm kiếm con cá lớn nhất, mà là tìm cách bảo vệ những loài động vật phi thường này", Hogan nói.
Theo ông, một số loài cá khổng lồ đã tồn tại trên Trái đất hàng trăm triệu năm, nhưng hiện đang đứng trước nguy cơ biến mất.
Ngọc Minh (Theo Nationalgeographic)
