Ngoại hình nhỏ bé nhưng dễ nhận diện
Rắn lục Trường Sơn có kích thước khá nhỏ so với nhiều loài rắn lục khác. Cá thể đực trưởng thành có chiều dài từ mút mõm đến lỗ huyệt tối đa khoảng 521 mm, đuôi dài khoảng 121 mm; con cái thường dài hơn, có thể đạt tới 65 cm. Thân rắn mảnh, tròn, phủ bởi 21 hàng vảy lưng hình thoi, có gờ rõ, trong đó hàng vảy đầu tiên nổi bật hơn cả.
Phần đầu rắn có hình tam giác đặc trưng, phân biệt rõ với cổ, được phủ bởi các vảy nhỏ, nổi hột ở mặt trên. Vảy trên mắt rất lớn, vảy dưới mắt dài và mảnh. Cũng như nhiều loài rắn lục khác, phía trước mũi của rắn lục Trường Sơn có hốc cảm biến nhiệt – cơ quan đặc biệt giúp chúng phát hiện con mồi trong điều kiện ánh sáng yếu.
Màu sắc của loài rắn này khá độc đáo. Con đực thường có lưng và đầu màu xanh lam pha xanh lục, trong khi con cái mang sắc nâu nhạt. Dọc thân và đuôi xuất hiện từ 66 đến 70 vằn nâu đỏ, tạo nên hoa văn dạng khảm trai trên đầu. Phần bụng có màu xám xanh hoặc xanh lam, giúp rắn dễ dàng ngụy trang trong môi trường rừng núi đá vôi.
Môi trường sống hẹp và khó tiếp cận
Rắn lục Trường Sơn sinh sống chủ yếu ở độ cao từ 500 đến 800 m so với mực nước biển, trong các khối núi đá vôi được bao phủ bởi rừng mưa nhiệt đới gió mùa thường xanh. Tại Việt Nam, loài này mới chỉ được ghi nhận chắc chắn ở Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng (Quảng Bình nay là Quảng Trị). Một số nhà khoa học cho rằng rắn lục Trường Sơn có thể phân bố rộng hơn về phía nam, tới tỉnh Quảng Trị, thậm chí sang một số khu vực giáp Lào, tuy nhiên đến nay vẫn chưa có bằng chứng khoa học xác thực.
Đây là loài rắn kiếm ăn về đêm, chủ yếu sống trên mặt đất nhưng cũng có khả năng leo cây. Thức ăn chính của chúng là các loài gặm nhấm nhỏ, góp phần kiểm soát quần thể động vật này trong hệ sinh thái rừng.
Dù sở hữu vẻ ngoài bắt mắt với màu sắc và hoa văn độc đáo, rắn lục Trường Sơn lại là loài có nọc độc tế bào khá mạnh. Vết cắn của chúng có thể gây tổn thương nghiêm trọng tại chỗ, hoại tử mô và thậm chí dẫn đến tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời. Tuy vậy, rắn lục Trường Sơn được đánh giá là loài khá nhút nhát, thường tìm cách lẩn trốn khi bị quấy rầy và hiếm khi chủ động tấn công con người.
Loài rắn hiếm cần được bảo vệ
Trong tự nhiên, rắn lục Trường Sơn rất khó bắt gặp. Nguyên nhân không chỉ do số lượng cá thể ít ỏi mà còn bởi khả năng ngụy trang hiệu quả của chúng trong môi trường rừng rậm. Trước thực trạng suy giảm sinh cảnh và nguy cơ bị con người săn bắt, Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) đã xếp rắn lục Trường Sơn vào nhóm các loài động vật nguy cấp, cần được bảo vệ nghiêm ngặt.
Việc phát hiện và nghiên cứu rắn lục Trường Sơn không chỉ góp phần làm rõ hơn bức tranh đa dạng sinh học của dãy Trường Sơn mà còn nhấn mạnh tầm quan trọng của công tác bảo tồn rừng và các loài động vật đặc hữu. Bảo vệ loài rắn này cũng chính là bảo vệ sự cân bằng mong manh của hệ sinh thái rừng nhiệt đới miền Trung Việt Nam.
Minh Khang (t/h)
