Một cuộc điều tra đa dạng sinh học quy mô lớn vừa được Tổ chức Bảo tồn Động thực vật Quốc tế (Fauna & Flora International – FFI) phối hợp với Vườn quốc gia Pù Mát (Nghệ An) thực hiện đã hé lộ bức tranh sinh thái phong phú ẩn sâu trong những cánh rừng nguyên sinh nơi đây. Đáng chú ý, trong số 40 loài động vật được ghi nhận, có sự xuất hiện của lửng lợn Đông Dương – loài thú quý hiếm đang bị đe dọa ở cấp độ toàn cầu.
Trong số các hình ảnh thu được, sự xuất hiện của lửng lợn Đông Dương (Arctonyx collaris dictator) gây nhiều chú ý. Đây là một phân loài của lửng lợn phân bố tại bán đảo Đông Dương và từng có mặt rộng rãi ở Việt Nam, từ Bắc Bộ đến Đông Nam Bộ.
Tại Việt Nam, lửng lợn còn được biết đến với nhiều tên gọi dân gian như chồn hoang, con cúi hay gấu lợn. Tên "lửng lợn" xuất phát từ đặc điểm chiếc mõm dài, nhô ra giống mũi lợn rừng. Với bộ móng vuốt khỏe và khả năng đào bới linh hoạt, chúng là những "thợ săn" côn trùng hiệu quả, đồng thời góp phần làm tơi xốp đất rừng.
Không chỉ đóng vai trò kiểm soát quần thể côn trùng, lửng lợn còn được xem như những "kỹ sư sinh thái" thầm lặng. Hoạt động đào bới kiếm ăn của chúng giúp cải tạo cấu trúc đất, tạo điều kiện cho hạt giống nảy mầm và duy trì độ phì nhiêu tự nhiên của hệ sinh thái rừng.
Tuy nhiên, theo Sách đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), từ năm 2008 lửng lợn xếp vào nhóm loài bị đe dọa. Dù từng phân bố rộng khắp, hiện nay quần thể của chúng suy giảm mạnh và ngày càng hiếm gặp ngoài tự nhiên.
Nguy cơ biến mất giữa rừng già
Sự suy giảm của lửng lợn xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Nạn săn bắt trái phép vẫn diễn ra, trong khi môi trường sống bị thu hẹp do phá rừng và các hoạt động khai thác tài nguyên. Đáng lo ngại, nhiều cá thể bị mắc vào các loại bẫy tự chế đặt tràn lan trong rừng.
Khả năng sinh sản chậm cũng khiến loài này khó phục hồi. Mỗi lứa, lửng lợn thường chỉ sinh từ 1–2 con, khiến tốc độ tăng trưởng quần thể rất thấp. Vì vậy, mỗi cá thể còn tồn tại trong tự nhiên đều có ý nghĩa đặc biệt đối với sự duy trì giống loài.
Những hình ảnh thu được từ bẫy ảnh tại Pù Mát hiện là bằng chứng rõ ràng cho thấy loài lửng lợn Đông Dương vẫn còn hiện diện. Song, việc chỉ ghi nhận chúng qua thiết bị giám sát cũng phản ánh thực tế rằng chúng đã trở nên vô cùng kín đáo và hiếm gặp.
Việc săn bắt, tiêu thụ thịt động vật hoang dã không chỉ đẩy loài lửng lợn đến gần hơn với nguy cơ tuyệt chủng, mà còn làm đứt gãy các mắt xích trong chuỗi thức ăn tự nhiên. Khi một loài biến mất, hệ sinh thái sẽ phải đối mặt với những xáo trộn khó lường.
Kết quả điều tra tại Vườn quốc gia Pù Mát một lần nữa cho thấy giá trị to lớn của các khu rừng đặc dụng và sự cần thiết của công tác bảo tồn dựa trên bằng chứng khoa học. Việc tăng cường giám sát, loại bỏ bẫy trái phép, nâng cao nhận thức cộng đồng và thực thi nghiêm các quy định bảo vệ động vật hoang dã là những giải pháp cấp thiết.
Minh Khang
