Vai trò của chỗ ngồi thứ hai là gì?
Sau chuyến bay đầu tiên của Su-57D – mẫu tiêm kích thế hệ thứ năm hai chỗ ngồi đầu tiên của Nga, ông Sergey Bogdan, Phi công thử nghiệm trưởng của Cục thiết kế Sukhoi (đơn vị phát triển dòng máy bay này), đã cung cấp thêm những thông tin chi tiết mới về vai trò tiềm năng của mẫu máy bay mới trong tương lai.
Máy bay đã thực hiện chuyến bay mở màn vào ngày 19/5, chỉ một ngày sau khi chính thức lộ diện. Đây cũng là mẫu tiêm kích thế hệ thứ năm cấu hình hai chỗ ngồi đầu tiên bước vào giai đoạn thử nghiệm bay bên ngoài lãnh thổ Trung Quốc.
Ông Bogdan nhận định rằng biến thể này có thể được sử dụng để bố trí một sĩ quan chỉ huy ngay sát tiền tuyến, đóng vai trò như một sở chỉ huy trên không để trực tiếp điều hành các hoạt động tác chiến.
"Về vai trò của phi công thứ hai trên Su-57D, tôi tin chắc rằng trong một số đội hình chiến đấu nhất định, đặc biệt là trong một chiến dịch quy mô lớn, việc có một người dẫn đầu nhóm để đưa ra quyết định trực tiếp ngay trên không là điều vô cùng thiết yếu", ông khẳng định.
Ông Bogdan giải thích thêm rằng, việc có một chỉ huy dày dặn kinh nghiệm trong tổ bay sẽ giúp các hoạt động tác chiến đạt hiệu quả cao hơn nếu hệ thống liên lạc bị nhiễu, đồng thời giúp phản ứng nhanh nhạy hơn trước các diễn biến của môi trường xung quanh.
"Chỉ huy từ mặt đất khi người ta có thể ở cách xa hàng nghìn km là một chuyện hoàn toàn khác. Trong trường hợp đó, nhiễu sóng vô tuyến có thể xảy ra, đòi hỏi phải chuyển đổi liên tục giữa các kênh liên lạc. Nhưng nếu một đơn vị đang bay và trong số các phi công có một người sở hữu kinh nghiệm dày dạn, họ có thể đảm nhiệm những chức năng nhất định, hỗ trợ phi công ở buồng lái phía trước, đồng thời đưa ra quyết định dựa trên tình huống thực tế mà họ nhìn thấy", ông nhận xét.
Ông Bogdan giữ cương vị phi công thử nghiệm trưởng của Sukhoi từ năm 2000. Trước khi trực tiếp điều khiển chiếc Su-57D trong chuyến bay đầu tiên, ông đã từng cầm lái nhiều mẫu thử nghiệm cũng như các phiên bản thương mại trong hàng loạt buổi bay biểu diễn.
Hai chỗ ngồi là xu thế
Trước khi chiếc Su-57D cất cánh chuyến đầu tiên, giới chức Nga đã liên tục ẩn ý về quá trình phát triển dòng máy bay này trong suốt hơn nửa thập kỷ qua, đặc biệt nhấn mạnh đến các yêu cầu từ những khách hàng nước ngoài tiềm năng đối với một biến thể hai chỗ ngồi.
Tuy nhiên, những bình luận của ông Bogdan cho thấy mẫu tiêm kích này cũng có thể mang lại giá trị thực tế rất lớn khi biên chế trong Lực lượng Không quân Vũ trụ Nga.
Trong quá khứ, vị trí ghế thứ hai từng đảm nhận nhiều vai trò khác nhau, bao gồm cả vị trí của sĩ quan điều khiển hệ thống vũ khí; trong đó, khả năng chỉ huy và kiểm soát các máy bay không người lái được coi là yếu tố cốt lõi thúc đẩy sự quan tâm đối với các dòng máy bay hai chỗ ngồi trong tương lai.
Trước khi Su-57 xuất hiện, mẫu phản lực chiến đấu chiến thuật uy lực nhất của Nga là tiêm kích đánh chặn MiG-31 vốn được phát triển với cấu hình tiêu chuẩn hai chỗ ngồi nhằm bố trí một sĩ quan cấp cao ở ghế sau.
Quyết định này một phần xuất phát từ tính chất nhạy cảm của các nhiệm vụ cũng như việc dòng máy bay này có khả năng mang vũ khí hạt nhân. Tầm bay rất xa cùng hệ thống điện tử hàng không phức tạp của chiếc tiêm kích cũng đặt ra nhu cầu chia sẻ khối lượng công việc để tránh gây kiệt sức cho phi hành đoàn.
Mẫu tiêm kích thế hệ thứ sáu đầu tiên của Mỹ, F-47, dự kiến cũng sẽ được phát triển dưới cấu hình hai chỗ ngồi nhằm thực hiện nhiệm vụ chỉ huy và kiểm soát các máy bay chiến đấu không người lái yểm trợ.
Bản thân dòng F-35 dù đã được tối ưu hóa nhờ mức độ tự động hóa cao – giúp chuyển đổi nhiệm vụ cốt lõi của phi công từ việc lái máy bay thuần túy sang quản lý dữ liệu – nhưng dự kiến nhiều khách hàng, đặc biệt là Ấn Độ, vẫn sẽ chủ yếu hoặc chỉ mua các biến thể hai chỗ ngồi nhằm phù hợp với học thuyết quân sự lâu đời của họ.
Đối với Su-57, khả năng cơ động cực cao của nó đòi hỏi phi công phải tập trung tối đa vào hệ thống điều khiển bay. Do đó, sự hiện diện của chiếc ghế thứ hai sẽ là lợi thế lớn, cho phép sĩ quan điều khiển hệ thống vũ khí tập trung vận hành các khí tài không đối không trong lúc máy bay thực hiện các pha nhào lộn phức tạp. Điều này tương tự như trường hợp của Su-30MKI – mẫu tiêm kích đầu tiên tiên phong áp dụng công nghệ siêu cơ động nhờ hệ thống kiểm soát véc-tơ lực đẩy.
Quốc Vinh (Theo Military Watch)
