Mới đây, Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Hoàng Quốc Lân, thành viên Hội Tâm lý Trị liệu Việt Nam, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông tiếp nhận một trường hợp “đặc biệt”: “Một cháu gái 13 tuổi tự đến khám tâm lý một mình, không có người giám hộ đi cùng. Điều khiến tôi trăn trở không chỉ là những biểu hiện lo âu, trầm cảm của cháu, mà là việc một đứa trẻ ở độ tuổi này phải tự đi tìm sự giúp đỡ trong khi lại cảm thấy ngay cả người thân gần gũi nhất cũng không sẵn sàng lắng nghe mình”.
Khi bước vào phòng khám, cô bé 13 tuổi ngồi thu mình ở một góc ghế, hạn chế giao tiếp, ánh mắt né tránh và biểu hiện khí sắc trầm rõ rệt. Khi bắt đầu chia sẻ, giọng nói của em nhỏ, run và nhiều lần ngắt quãng như cố kìm nén cảm xúc.
Qua trao đổi, em cho biết mình đã bị cô lập tại trường trong một thời gian dài. Em hầu như không có bạn thân, thường xuyên cảm thấy bị bỏ rơi trong các hoạt động nhóm và dần mất cảm giác thuộc về tập thể.
Điều đáng chú ý là em từng cố gắng tâm sự với bố mẹ nhưng không nhận được sự thấu hiểu như mong muốn. Theo lời kể của em, mỗi khi chia sẻ khó khăn, phản ứng thường nhận được là những câu trách móc như: "Con phải xem lại bản thân", hay "Con phải thế nào thì mới bị như vậy". Sau nhiều lần như thế, em quyết định không nói thêm nữa.
"Đó là điều chúng tôi gặp không ít trong thực hành lâm sàng. Nhiều phụ huynh nghĩ rằng mình đang góp ý hoặc giúp con mạnh mẽ hơn, nhưng với trẻ đang tổn thương, những phản hồi mang tính phán xét dễ khiến các em cảm thấy mình là nguyên nhân của mọi vấn đề", ThS Hoàng Quốc Lân nhận định.
Không chỉ gặp khó khăn trong các mối quan hệ xã hội, cô bé còn xuất hiện hàng loạt dấu hiệu suy giảm sức khỏe tâm thần. Em thường xuyên buồn bã, không còn hứng thú với việc học tập hay những hoạt động từng yêu thích. Việc ăn uống giảm sút rõ rệt, có những ngày bỏ bữa sáng liên tục.
Điều khiến chuyên gia bất ngờ là một phần lý do em nhịn ăn để tiết kiệm tiền tự đi khám tâm lý.
Khi được khai thác sâu hơn, em cho biết thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, khó tập trung, hay tự trách bản thân và tin rằng mình là người "không có giá trị".
Song song với đó là các biểu hiện lo âu kéo dài. Mỗi khi nghĩ đến việc đến trường, em cảm thấy căng thẳng và hồi hộp. Em luôn lo lắng về cách người khác đánh giá mình, thường xuyên mất ngủ, dễ giật mình và đôi lúc bật khóc mà không rõ nguyên nhân.
Trong suốt buổi thăm khám, cô bé liên tục đan chặt hai tay, người co lại, giọng run và nhiều lần phải dừng cuộc trò chuyện để ổn định cảm xúc.
Lời từ chối của bệnh nhân và câu nói đầy xót xa
Qua đánh giá ban đầu, ThS Hoàng Quốc Lân ghi nhận các biểu hiện khí sắc trầm, giảm năng lượng, giảm khả năng tập trung, kèm theo nhiều suy nghĩ tiêu cực về bản thân và tình trạng lo âu kéo dài. Trường hợp này được định hướng theo dõi rối loạn hỗn hợp lo âu và trầm cảm, đồng thời cần được hỗ trợ tâm lý sát sao.
Đáng chú ý, khi chuyên gia đề xuất trao đổi thêm với gia đình nhằm xây dựng mạng lưới hỗ trợ cho em, cô bé đã từ chối.
"Lúc đó cháu nói với tôi rằng: 'Bố mẹ cháu không quan tâm đâu, nói cũng không tin đâu'. Câu nói ấy khiến tôi suy nghĩ rất nhiều", ThS Hoàng Quốc Lân chia sẻ.
Theo các chuyên gia tâm lý, gia đình luôn là nguồn hỗ trợ quan trọng nhất đối với trẻ vị thành niên. Tuy nhiên, không phải đứa trẻ nào cũng cảm nhận được sự an toàn về mặt cảm xúc trong chính ngôi nhà của mình.
Nhiều trẻ không cần ngay lập tức được đưa ra lời khuyên hay giải pháp. Điều các em cần trước tiên là được lắng nghe, được công nhận cảm xúc và được tin tưởng khi nói về những khó khăn đang trải qua.
Các chuyên gia cảnh báo, khi trẻ liên tục cảm thấy mình không được thấu hiểu, nguy cơ thu mình, cô lập xã hội, lo âu và trầm cảm có thể gia tăng. Đáng lo hơn, nhiều trường hợp trẻ sẽ ngừng tìm kiếm sự hỗ trợ từ gia đình và phải tự xoay xở với những khủng hoảng tâm lý của chính mình.
"Có lẽ điều đáng lo nhất trong câu chuyện này không phải là việc cháu bị cô lập ở trường. Điều đáng lo là cháu đã dần tin rằng không có ai thực sự lắng nghe mình. Một đứa trẻ 13 tuổi vẫn đủ can đảm để tự đi tìm sự giúp đỡ là tín hiệu đáng mừng. Nhưng sẽ tốt hơn rất nhiều nếu trên hành trình đó, các em không phải bước đi một mình", ThS Hoàng Quốc Lân nhấn mạnh.
Ngọc Minh
