Câu chuyện bắt đầu khi Graham vào một buổi phỏng vấn trực tuyến và nhận ra mình đang nói chuyện với AI avatar. Nhà tuyển dụng của công ty Brightwell Home có tên Pat, giọng nói nhịp nhàng và biểu cảm gương mặt chỉ vừa đủ để không bị gọi là rô-bốt, nhưng cũng không đủ để trông như con người thật.
Graham quyết định không tiếp tục một mình. Anh giới thiệu với Pat người đại diện của mình tên Victor, một AI avatar khác mà anh đã chuẩn bị sẵn. "Victor hiểu hồ sơ của tôi còn hơn cả tôi," anh giải thích, "nên cứ để anh ấy đảm nhận để đảm bảo không có gì bị hiểu sai." Rồi anh ngồi ra một góc, khoanh tay, và xem.
Những gì diễn ra sau đó là 6 phút không thể dự đoán được.
Victor mở đầu bằng cách gọi Graham là một "cỗ máy tuyệt vời" trong lĩnh vực marketing, nắm giữ vị trí quản lý cấp cao với bốn nhân viên trực thuộc và hai cộng tác viên. Vấn đề là Graham chỉ là một nhân viên điều phối marketing, chủ yếu sắp xếp lịch trình và không quản lý bất kỳ ai cả.
Anh cắt ngang để sửa, kéo Victor ra "nói chuyện riêng" và giải thích rõ ràng: nâng tầm kinh nghiệm lên khoảng mười phần trăm là ổn, nhưng bịa hoàn toàn thì không được. Victor gật đầu tiếp nhận. Vài giây sau, anh thông báo với Pat rằng Graham vừa dẫn dắt một dự án tái định vị thương hiệu quy mô lớn từ đầu đến cuối. Graham nhắm mắt lại.
Tuy nhiên, lời nhắc dường như không có nhiều tác dụng. Ngay sau đó, Victor tiếp tục khẳng định Graham từng dẫn dắt một dự án tái định vị thương hiệu từ đầu đến cuối. Pat tỏ ra hài lòng với thành tích này rồi chuyển sang bàn chuyện tiền lương.
Đây là lúc cuộc phỏng vấn trở nên trớ trêu hơn. Trong khi Graham kỳ vọng mức lương 140.000-150.000 USD, Victor lại chủ động đề nghị nhận việc với mức 60.000 USD. Nhà tuyển dụng AI chỉ đưa ra khung lương 85.000-95.000 USD và không chấp nhận nâng lên mức mà Graham mong muốn.
Graham yêu cầu AI đại diện thương lượng ít nhất 120.000 USD, nhưng mọi nỗ lực đều không thành và cuộc đàm phán cứ xoay vòng không đi đến đâu. Quá chán nản, anh quyết định rời khỏi cuộc gọi, để hai hệ thống tự giải quyết với nhau.
Khi không còn người thật can thiệp, Pat và Victor tiếp tục trao đổi, thậm chí tự thống nhất lịch phỏng vấn vòng tiếp theo vào thứ Năm. Đến lúc chào tạm biệt, cả hai lại liên tục đáp lời nhau, không thể kết thúc cuộc gọi. Graham quay lại và phát hiện cuộc phỏng vấn vẫn chưa dừng, còn mức lương vẫn nằm trong khoảng 85.000-95.000 USD. Cuối cùng, anh tuyên bố rút khỏi quy trình tuyển dụng.
Điều hài hước nhất, và cũng là đoạn được trích lại nhiều nhất, là màn tạm biệt. Cả Pat lẫn Victor đều không được lập trình để chủ động kết thúc cuộc gọi. Vì vậy hai giọng AI cứ lịch sự chào nhau vòng vòng hơn một phút, mỗi bên nhường lời cho bên kia rồi lại lên tiếng, như hai người không ai chịu bước ra khỏi cửa trước. Graham phải tự cúp máy và tuyên bố rút lui khỏi vòng tuyển dụng.
Tương lai của ngành tuyển dụng sẽ đi về đâu
Video của Graham được dàn dựng để châm biếm, không phải một cuộc phỏng vấn tuyển dụng thực tế. Tuy nhiên, tình huống này phản ánh một thay đổi đang diễn ra trên thị trường lao động: doanh nghiệp ngày càng sử dụng AI để sàng lọc và phỏng vấn ứng viên, trong khi người tìm việc cũng bắt đầu dùng AI để tương tác với những hệ thống đó.
WIRED từng đưa tin về một ứng viên tên Christopher, người đã trải qua năm cuộc phỏng vấn với Riley, một AI tuyển dụng của công ty công nghệ Everforth Apex Systems, nhưng vẫn chưa có cơ hội trò chuyện với nhà tuyển dụng thật. Cuối cùng, anh đưa ChatGPT Voice vào cuộc gọi để hai AI tự trao đổi với nhau. Cuộc trò chuyện kéo dài 10 phút, nhưng sau đó vẫn không có nhân viên tuyển dụng nào liên hệ.
Christopher tiếp tục thử nghiệm bằng một hồ sơ ứng viên hư cấu có thành tích nổi bật. Cuộc đối thoại lần này kéo dài 23 phút, kết thúc bằng lời hứa quen thuộc rằng nhà tuyển dụng có thể sẽ liên hệ lại. Điều đó cũng không xảy ra.
Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp có những lý do thực tế để triển khai công nghệ này. Zapier cho biết chương trình thử nghiệm AI tuyển dụng giúp rút thời gian từ lúc xem hồ sơ đến khi hoàn tất vòng sàng lọc từ 8 ngày xuống còn 2,75 ngày, đồng thời tăng số ứng viên được sàng lọc trên mỗi vị trí lên gấp 5 lần. Công ty marketing ô tô Steer cũng tiết kiệm hơn 35 giờ sau khi dùng AI thực hiện 110 cuộc phỏng vấn vòng đầu.
Dù vậy, hiệu quả về thời gian không đồng nghĩa trải nghiệm của ứng viên được cải thiện. Khi một bên dùng AI để xử lý hàng loạt hồ sơ, còn bên kia dùng AI để trả lời câu hỏi, quá trình tuyển dụng có nguy cơ biến thành cuộc trao đổi giữa hai hệ thống tự động, trong khi con người ngày càng ít có cơ hội tương tác trực tiếp.
Nguyễn Hải
