Gần một thập kỷ trước, thiên nhiên hoang dã của vùng bắc Ontario, Canada đã vô tình hé lộ một trong những bí ẩn khảo cổ học đáng kinh ngạc nhất. Một cơn bão lớn đi qua đã làm bật gốc một thân cây đồ sộ, và bên dưới phần rễ cây trơ trọi ấy không phải là lớp đất đá thông thường, mà là một phiến đá khổng lồ mang theo những ký tự cổ đại được chạm khắc vô cùng tỉ mỉ.
Khu vực phát hiện nằm gần thị trấn hẻo lánh Wawa. Phiến đá có kích thước khoảng 1,2 nhân 1,5 mét, được viền quanh bằng những đường đục đẽo cẩn thận. Tâm điểm của bức bích họa bằng đá này là 255 ký hiệu chữ rune của vùng Scandinavia.
Kế bên những dòng chữ là hình ảnh phác họa chi tiết của một con thuyền chở 16 người, cùng với 14 dấu "X" bí ẩn được khắc rải rác xung quanh. Độ sâu của các vết khắc cho thấy tác giả của chúng đã phải bỏ ra nhiều ngày, thậm chí là nhiều tuần lao động miệt mài giữa không gian hoang vu lạnh lẽo.
Ngay khi được phát hiện, hình dáng của các ký tự rune đã lập tức gợi lên những suy đoán về kỷ nguyên Viking. Lịch sử từng ghi nhận các nhà thám hiểm Bắc Âu đã đặt chân tới lãnh thổ Canada ngày nay từ hơn một thiên niên kỷ trước, với minh chứng rõ nét nhất là khu định cư L'Anse aux Meadows tại Newfoundland.
Tuy nhiên, Ryan Primrose - chủ tịch trung tâm giáo dục khảo cổ học Ontario, người đã dành tâm huyết nghiên cứu khu vực này từ năm 2018 - lại giữ một thái độ vô cùng cẩn trọng. Ông khẳng định nhóm nghiên cứu sẽ không công bố bất kỳ thông tin nào cho đến khi quá trình phân tích được thực hiện một cách thấu đáo nhất.
Để đi tìm lời giải, Primrose đã mời tiến sĩ Henrik Williams, một giáo sư danh dự từ đại học Uppsala ở Thụy Điển và là chuyên gia hàng đầu thế giới về chữ rune. Vào một ngày tháng mười giá rét, giữa những cơn gió bấc và mưa lạnh của rừng sâu, Williams đã phải trùm một tấm bạt kín, soi đèn pin suốt ba giờ đồng hồ để đối chiếu từng nét khắc.
Kết quả phân tích đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện của cuộc nghiên cứu. Theo giáo sư Williams, 255 ký tự trên phiến đá không thuộc hệ chữ Elder Futhark của người Viking cổ xưa. Thay vào đó, chúng là một dạng chữ rune phái sinh được học giả Thụy Điển Johannes Bureus phát minh vào đầu những năm 1600.
Đặc biệt hơn, nội dung của đoạn văn bản chính là bài cầu nguyện của Chúa được viết bằng tiếng Thụy Điển hiện đại. Hệ thống chữ viết này từng chìm vào quên lãng trong thế kỷ 18 nhưng đã được tái bản và lưu truyền vào thế kỷ 19.
Chi tiết về ngôn ngữ đã chính thức khép lại giả thuyết về người Viking, nhưng lại mở ra một trang sử mới không kém phần thú vị. Quá trình đối chiếu các tài liệu lịch sử cho thấy vào những năm 1800, công ty Hudson's Bay từng thuê mướn nhiều lao động gốc Thụy Điển để làm việc tại các trạm giao dịch lông thú trải dài trên khắp lãnh thổ Canada. Nổi bật trong số đó là trạm Michipicoten, tọa lạc ở một khoảng cách không xa so với nơi phiến đá được phát hiện.
Các bằng chứng này dẫn đến một kết luận thuyết phục: bản khắc đá đồ sộ này là kiệt tác của một thương nhân hoặc người lao động Thụy Điển xa xứ. Họ đã tự tay tạo ra một không gian thiêng liêng để thực hành tín ngưỡng cá nhân hoặc cộng đồng.
Điều kỳ lạ là ngoài phiến đá với lớp đất có dấu hiệu bị xáo trộn và che lấp có chủ ý, các nhà khảo cổ không hề tìm thấy bất kỳ hiện vật nào khác như thánh giá, nông cụ hay tư trang.
Dù di tích này chỉ mang tuổi đời khoảng hai thế kỷ, giới khoa học vẫn đánh giá cao giá trị vô giá của nó. Theo báo cáo của giáo sư Williams, trong số mười một hiện vật tại Canada được cho là mang chữ rune, chỉ có năm hiện vật là xác thực.
Phiến đá tại Wawa không chỉ là hiện vật chữ rune đầu tiên của tỉnh bang Ontario, mà còn giữ kỷ lục là bản khắc chữ rune dài nhất lục địa Bắc Mỹ. Đáng kinh ngạc hơn, đây là bản khắc duy nhất trên toàn thế giới sử dụng chữ rune để thể hiện bài cầu nguyện của Chúa.
Tuy nguồn gốc đã dần sáng tỏ, hàng loạt câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ. Hình ảnh chiếc thuyền chở 16 người kia tượng trưng cho chuyến vượt đại dương gian nan, một điển tích tôn giáo hay chỉ là ẩn dụ về chuyến đi của linh hồn?
Mười bốn dấu "X" kia mang hàm ý về số đồng đội đã khuất hay là những năm tháng mòn mỏi xa quê? Như Primrose đã nhận định, sự hấp dẫn của bí ẩn này không hề bị lu mờ chỉ vì nó trẻ tuổi hơn so với những gì chúng ta từng kỳ vọng.
Hiện tại, nhóm khảo cổ đang tích cực phối hợp cùng các chủ đất địa phương để hoàn tất thủ tục thuê mướn, kêu gọi quỹ bảo tồn và xây dựng hệ thống mái che nhằm bảo vệ nguyên vẹn phiến đá. Họ mang theo một kỳ vọng lớn lao rằng khu di tích sẽ chính thức mở cửa đón khách tham quan vào cuối mùa hè này.
Nơi đây hứa hẹn sẽ trở thành một điểm đến lịch sử, nơi con người hiện đại có thể đứng dưới những tán cây cổ thụ của vùng Wawa, lặng nghe lời nguyện cầu bằng đá khắc sâu qua hàng trăm năm và cảm nhận một câu chuyện đầy xúc động của một lữ khách vô danh phương xa.
Tham khảo: ZME
Đức Khương
