Một nghiên cứu chấn động vừa được thực hiện bởi các nhà di truyền học tại Đại học California, Berkeley (Mỹ) đã làm rung chuyển những hiểu biết truyền thống về lịch sử tiến hóa loài người.
Bằng việc phân tích dữ liệu di truyền diện rộng, các nhà khoa học phát hiện ra rằng mọi quần thể dân cư trên thế giới hiện nay - từ châu Âu, Đông Á, Nam Á cho đến châu Phi - đều đang mang trong mình từ 0,49% đến 1,1% DNA đến từ một dòng máu cổ xưa huyền bí.
Trong một thời gian dài, giới khoa học từng tin vào một kịch bản khá đơn giản: loài Homo sapiens hình thành tại châu Phi, sau đó tỏa đi khắp các châu lục và thay thế hoàn toàn các loài người cổ xưa bản địa. Tuy nhiên, sự phát triển của di truyền học hiện đại đã dần đập tan góc nhìn phẳng lặng đó.
Việc phát hiện ra các đoạn gen của người Neanderthal và Denisovan trong cơ thể người hiện đại cho thấy tổ tiên chúng ta đã nhiều lần giao phối liên loài. Mặc dù vậy, với các loài đã biết, giới khoa học có trong tay các bộ gen tham chiếu trích xuất từ hóa thạch xương cổ đại để đối chiếu.
Thách thức lớn nhất đối với quần thể "bóng ma" mới phát hiện này là các nhà khoa học hoàn toàn không có bất kỳ mẫu hóa thạch hay bộ gen tham chiếu nào. Không ai biết họ trông như thế nào, sinh sống chính xác ở đâu hay đã tuyệt chủng ra sao.
Để giải mã bài toán tưởng chừng bất khả thi này, nhóm nghiên cứu đã phát triển một công cụ thuật toán đột phá có tên gọi TRACE (Tracking Archaic Contributions via ARG Estimation).
Thay vì đi tìm các đoạn DNA trùng khớp với một mẫu hóa thạch có sẵn, TRACE hoạt động bằng cách quét qua biểu đồ tái tổ hợp tổ tiên (ARG) - về bản chất là một tập hợp các cây gia đình trải dài trên bộ gen - để tìm kiếm các nhánh gen có độ tuổi cổ xưa bất thường và độ dài đủ lớn để khẳng định đó là kết quả của sự giao phối liên loài.
Khi áp dụng TRACE lên 503 bộ gen đại diện cho nhiều chủng tộc trên thế giới thuộc Dự án 1000 Genomes, thuật toán không chỉ tái dựng chính xác bản đồ di truyền Neanderthal và Denisovan đã biết, mà còn làm lộ diện một dòng máu hoàn toàn mới. Đoạn gen này thể hiện mức độ tương đồng di truyền ngang nhau đối với cả người Neanderthal lẫn Denisovan, chứng minh nó thuộc về một nhánh người cổ xưa riêng biệt chưa từng được giải mã.
Đáng chú ý, các đoạn gen "bóng ma" này xuất hiện ở tất cả các quần thể người hiện đại. Người dân ở khu vực cận Sahara duy trì độ đa dạng biến thể gen cao nhất, đúng như kịch bản một nhóm nhỏ người châu Phi mang theo bộ gen này di cư ra khắp thế giới.
Không dừng lại ở đó, nghiên cứu còn phát hiện ra một dòng máu "siêu cổ xưa" khác ở người dân vùng châu Đại Dương - một nhánh người đã phân tách khỏi dòng máu chính tới 1,8 triệu năm trước, từng giao phối với người Denisovan trước khi để lại dấu vết trong cơ thể người hiện đại.
Mặc dù việc thiếu hụt hóa thạch do điều kiện thời tiết nhiệt đới phá hủy DNA khiến chúng ta có thể sẽ không bao giờ được chiêm ngưỡng diện mạo của loài người ẩn số này, nhưng nghiên cứu đã chứng minh một thực tế không thể tranh cãi: lịch sử nhân loại phức tạp và ly kỳ hơn rất nhiều so với những gì chúng ta từng tưởng tượng. Loài người "bóng ma" ấy có thể đã vĩnh viễn biến mất, nhưng một phần hình bóng của họ vẫn đang sống tiếp bên trong từng tế bào của mỗi chúng ta.
Tham khảo: ZME
Đức Khương
