Phán quyết được đưa ra vào cuối tháng tư tại Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu thuộc tỉnh Chiết Giang (miền đông Trung Quốc) đã ra lệnh cho một công ty fintech phải bồi thường cho cựu nhân viên hơn 260.000 nhân dân tệ (khoảng 1 tỷ đồng sau khi công ty này thay thế vị trí của anh bằng AI.
Cựu nhân viên này - anh Zhou từng làm giám sát kiểm tra chất lượng cho một mô hình AI tại công ty, với nhiệm vụ xem xét, đánh giá và đảm bảo độ chính xác trong phản hồi tương tác người dùng của mô hình.
Đầu năm 2025, trong bối cảnh cơn sốt AI, công ty nơi Zhou làm việc đã đề xuất điều chuyển anh sang vai trò vận hành cấp thấp hơn và giảm lương hàng tháng từ 25.000 nhân dân tệ (khoảng 97 triệu đồng) xuống còn 15.000 nhân dân tệ (khoảng 58 triệu đồng ). Khi Zhou từ chối các điều khoản này, công ty đã chấm dứt hợp đồng lao động của anh.
Sau đó, trong quá trình giải quyết tranh chấp , Zhou mới biết được lý do công ty đưa ra cho việc điều chuyển, giảm lương của anh là vì họ nhận định AI có thể thực hiện các nhiệm vụ kiểm tra chất lượng thay anh.
Tòa án phán quyết rằng hành động của công ty cấu thành việc chấm dứt hợp đồng lao động của Zhou là trái pháp luật. Điều này khiến công ty phải bồi thường cho việc sa thải Zhou và các thiệt hại liên quan.
Chủ tọa phiên tòa, thẩm phán Shi Guoqiang, thuộc tòa án dân sự khu 5 của Hàng Châu, cho biết công ty đã không tuân thủ Luật Hợp đồng Lao động của Trung Quốc, trong đó quy định rằng người sử dụng lao động chỉ có thể chấm dứt hợp đồng của người lao động nếu có “sự thay đổi đáng kể trong các tình huống khách quan làm cơ sở cho hợp đồng lao động khiến hợp đồng không thể thực hiện được”. Thẩm phán Shi xác định việc chấm dứt hợp đồng của Zhou là do lợi thế về chi phí của AI chứ không phải từ các yếu tố được coi là “khách quan”, chẳng hạn như cắt giảm kinh doanh, quản lý kém hoặc giảm thua lỗ.
Jiang Xiaotong, đại diện cho Zhou trong vụ kiện nhận địnhbà coi phán quyết này là tiền lệ trực tiếp bác bỏ lý do “thay thế bằng AI” như một lời biện minh chung chung cho việc sa thải nhân sự.
“Trong tương lai, nếu các công ty sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) làm lý do để cắt giảm việc làm, tòa án sẽ xem xét nghiêm ngặt ba điểm: Liệu có sự thay đổi thực sự có ý nghĩa về mặt pháp lý trong hoàn cảnh khách quan? Liệu có sự đàm phán hợp lý và công bằng, không kèm theo việc giảm lương hoặc giáng chức đáng kể? Công ty đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ cung cấp đào tạo và bố trí lại công việc chưa?”, bà nói.
Ngoài vụ việc này ở Hàng Châu, vào năm 2024, một tòa án ở Quảng Châu (thủ phủ của tỉnh Quảng Đông phía nam) cũng đã phán quyết có lợi cho một nhà thiết kế đồ họa tại công ty công nghệ - người có công việc bị thay thế bởi các chương trình AI
Tình trạng mất việc làm do AI gây ra là một mối lo ngại toàn cầu. Một nghiên cứu năm 2025 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) trực thuộc Liên Hợp Quốc cho thấy ¼ số việc làm trên toàn thế giới có thể bị ảnh hưởng bởi trí tuệ nhân tạo.
Theo một báo cáo được Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu công bố, tại thành phố này - nơi gần đây đã trở thành trung tâm của ngành công nghiệp AI đã xử lý 12.359 vụ tranh chấp lao động vào năm 2025, tăng 61,68% so với năm trước, với số lượng tranh chấp liên quan đến trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn ngày càng tăng.
Trong một bài bình luận về vụ việc, đài truyền hình nhà nước CCTV nhận định Toà án nhân dân Trung cấp Hàng Châu đã đưa ra quyết định tích cực cho người lao động. Khi cần điều chỉnh công việc, các công ty nên ưu tiên đào tạo nhân sự, nâng cao kỹ năng và luân chuyển nội bộ, thay vì có những quyết định không hợp lý như giảm lương hoặc sa thải.
Theo Sixth Tone
Vân Anh
