Bình nóng lạnh phát nổ dù không có người dùng: Nguyên nhân từ việc nhiều nhà đang làm hàng ngày

Bình nóng lạnh là thiết bị quen thuộc trong hầu hết các gia đình Việt, đặc biệt trong mùa lạnh. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết rằng cách sử dụng sai có thể biến vật dụng tiện lợi này thành mối nguy hiểm tiềm ẩn. Hồi tháng 12/2023, Báo Quảng Ninh từng đưa tin về vụ nổ bình nóng lạnh xảy ra tại một ngôi nhà ở phường Hồng Gai (TP.Hạ Long cũ).

Chiếc bình bất ngờ phát nổ dù không có người sử dụng, làm phần trần nhà bị hư hỏng nặng, rất may không gây thương vong. Gia chủ cho biết, bình nước nóng trong nhà luôn được bật điện thường xuyên, chỉ tắt khi đi tắm.

Hiện trường nhà vệ sinh của gia đình, nơi chiếc bình nóng lạnh bất ngờ phát nổ dù không có ai sử dụng (Ảnh N.T.Đạt)

Sự cố khiến nhiều người giật mình vì thói quen tưởng chừng vô hại: Bật bình nóng lạnh liên tục suốt ngày đêm tiện cho việc sử dụng. Theo các chuyên gia, chính cách dùng này là nguyên nhân hàng đầu khiến thiết bị nhanh hỏng, tiêu tốn điện năng và tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ.

Vì sao không nên bật bình nóng lạnh liên tục cả ngày?

Về nguyên lý, khi được cắm điện, bình nóng lạnh sẽ làm nước nóng đến mức nhiệt cài đặt rồi rơ-le tự động ngắt. Nhưng khi nước nguội đi, rơ-le lại đóng mạch để làm nóng trở lại, tạo thành chu trình lặp “đun – ngắt – đun lại” liên tục, kể cả khi người dùng không sử dụng nước.

Theo các chuyên gia kỹ thuật điện dân dụng, việc duy trì chế độ này khiến bình phải hoạt động gần như 24/24, dẫn tới quá tải linh kiện, giảm tuổi thọ thiết bị và tăng nguy cơ chập cháy, phát nổ. Các bộ phận như thanh đốt, cảm ứng nhiệt, lớp cách điện đều bị lão hóa nhanh hơn bình thường. Nếu rơ-le mất độ chính xác, nước quá nhiệt hoặc áp suất tăng đột ngột, bình có thể rò điện, nứt vỏ hoặc phát nổ.

Không chỉ gây mất an toàn, thói quen bật liên tục còn khiến hóa đơn tiền điện tăng mạnh. Một thí nghiệm của người tiêu dùng cho thấy, một bình công suất 2.431W nếu bật suốt hai ngày sẽ tiêu thụ tới 13,76 số điện. Nhân theo tháng, chi phí có thể vượt 500.000 đồng – tương đương việc bật điều hòa liên tục nhiều giờ mỗi ngày.

Theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), bình nóng lạnh là thiết bị tiêu thụ điện năng lớn thứ hai trong gia đình, chỉ sau điều hòa. Bộ Năng lượng Hoa Kỳ (U.S. Department of Energy) cũng khẳng định, hệ thống đun nước nóng chiếm trung bình 18% tổng chi phí điện năng hộ gia đình – cao hơn cả tủ lạnh hay máy giặt.

Một nghiên cứu năm 2024 của Liu và cộng sự, công bố trên tạp chí Energy Informatics (SpringerOpen), chỉ ra rằng hơn 50% người dùng vẫn bật chế độ “continuous heating” (đun liên tục) cho bình nóng lạnh, dẫn đến lãng phí năng lượng đáng kể và rút ngắn tuổi thọ thiết bị. Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh rằng, chỉ cần điều chỉnh thời gian bật và giảm nhiệt độ cài đặt, có thể tiết kiệm tới 20–30% điện năng mỗi tháng mà vẫn đáp ứng nhu cầu sinh hoạt.

Trang SF Gate (Mỹ) khuyến cáo: “Một gia đình chỉ nên bật bình nóng lạnh khoảng 3 giờ mỗi ngày. Hãy bật bình 15–30 phút trước khi tắm và tắt ngay sau khi sử dụng”. Trong khi đó, EasyFlow (Anh) gợi ý: “Cài đặt hẹn giờ cho bình bật trước 1 giờ vào buổi sáng hoặc tối – thời điểm nhu cầu nước nóng cao nhất”

Tương tự, nghiên cứu của Ritchie và cộng sự (MDPI, 2021) cho thấy chế độ “always-on” (luôn bật) khiến lượng điện tiêu thụ tăng đáng kể mà không mang lại lợi ích tương ứng. Khi giảm thời gian đun và tăng cách nhiệt cho bình, năng lượng tiêu hao có thể giảm 10–20%.

Với gia đình 2–4 người, các chuyên gia khuyến nghị chỉ nên bật bình tổng cộng 1–2 giờ mỗi ngày, chia đều cho sáng và tối. Trong mùa lạnh, bật bình 30–60 phút trước khi tắm, còn mùa nóng chỉ cần 15–20 phút là đủ.

Để ý cả những dấu hiệu hàng ngày của bình nóng lạnh

Theo các kỹ sư điện dân dụng, hầu hết các vụ rò điện hoặc phát nổ đều không xảy ra đột ngột, mà có dấu hiệu cảnh báo sớm. Người dùng có thể nhận biết qua các biểu hiện như:

- Bình phát ra tiếng ồn lạ hoặc ù đều, cho thấy thanh nhiệt bị đóng cặn, hoạt động không ổn định.

- Nước nóng yếu, thời gian làm nóng kéo dài, có thể do rơ-le hoặc cảm ứng nhiệt bị hỏng.

- Rò rỉ nước ở thân hoặc đáy bình, đặc biệt là sau thời gian dài không bảo dưỡng.

- Mùi khét nhẹ quanh ổ cắm hoặc dây nguồn, cảnh báo nguy cơ chập điện.

Trang MyUtility (Mỹ) từng cảnh báo: “An overheating electric water heater could lead to the unit leaking or breaking down”. (Bình nước nóng quá nhiệt có thể rò rỉ hoặc vỡ thiết bị). Khi phát hiện những dấu hiệu này, người dùng cần ngắt điện ngay lập tức và liên hệ thợ kỹ thuật chuyên nghiệp để kiểm tra, tuyệt đối không tự tháo lắp.

Ngoài ra, việc bảo dưỡng định kỳ là yếu tố bắt buộc để đảm bảo an toàn. Các chuyên gia khuyến cáo nên vệ sinh, bảo dưỡng ít nhất 1 lần/năm, hoặc 6 tháng/lần ở khu vực nước cứng, nhiều cặn. Công việc này giúp làm sạch thanh đốt, kiểm tra van an toàn, dây nối và lớp cách điện – những chi tiết thường bị bỏ quên.

Theo thống kê, các bình sử dụng trên 5 năm mà chưa từng bảo dưỡng có nguy cơ rò điện hoặc cháy nổ cao hơn gấp nhiều lần. Một số hãng sản xuất còn khuyến nghị thay mới sau 7–10 năm sử dụng, đặc biệt khi xuất hiện hiện tượng rỉ sét hoặc nước nóng có mùi kim loại.