Sáng 1/12, Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và khoáng sản; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 15 luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường.
Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia đối với khoáng sản
Giải trình và làm rõ ý kiến của các đại biểu, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cho biết, Luật Địa chất và Khoáng sản dù mới được ban hành năm 2024 và có hiệu lực từ tháng 7/2025, song nội dung sửa đổi lần này tập trung xử lý ngay các vướng mắc cấp bách liên quan đến dự án trọng điểm quốc gia và chiến lược quản lý đất hiếm.
Đối với các vấn đề khác ngoài phạm vi điều chỉnh hiện tại, cơ quan chủ trì sẽ phối hợp với cơ quan thẩm tra rà soát để tiếp thu, bổ sung.
Tương tự, dự án luật sửa đổi các luật trong lĩnh vực nông nghiệp môi trường chỉ tập trung vào ba nhóm nội dung chính gồm sắp xếp tổ chức bộ máy, cải cách thủ tục hành chính và tháo gỡ các điểm nghẽn thực tiễn đã có cơ sở chính trị rõ ràng.
Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng (Ảnh: Media Quốc hội).
Các vấn đề phức tạp hơn cần thời gian đánh giá tác động kỹ lưỡng sẽ được xem xét sửa đổi trong giai đoạn 2026-2030, trong đó Luật Bảo vệ môi trường và Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo dự kiến trình Quốc hội ngay trong năm 2026.
Về cơ chế cấp phép khai thác khoáng sản phục vụ công trình công cộng và các dự án trọng điểm, Bộ trưởng khẳng định việc cho phép khai thác mở rộng xuống sâu mà không cần bổ sung quy hoạch chỉ áp dụng đối với các mỏ đang hoạt động; riêng các dự án mới bắt buộc phải có quy hoạch đầy đủ.
Đối với khoáng sản nhóm 3 làm vật liệu xây dựng thông thường, dù việc cấp phép không cần căn cứ phương án quản lý trong quy hoạch tỉnh, nhưng vị trí mỏ vẫn phải phù hợp với các quy hoạch khác về quốc phòng, an ninh, xây dựng hạ tầng.
Đồng thời, các yêu cầu về thăm dò, đánh giá trữ lượng khoáng sản và an toàn kỹ thuật vẫn được duy trì chặt chẽ nhằm tránh lãng phí tài nguyên, khoáng sản.
"Có ý kiến của đại biểu Quốc hội cần phải xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia đối với khoáng sản. Bộ Nông nghiệp và Môi trường được Chính phủ giao chủ trì làm việc này, chúng tôi sẽ hoàn thành xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia đối với khoáng sản trong quý II năm 2026", Bộ trưởng Thắng thông tin.
Mưa lũ quá lớn, ngoài khả năng chịu đựng
Trong phần tiếp thu, giải trình ý kiến, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng làm rõ những ý kiến của ĐBQH quan tâm tác động của biến đổi khí hậu ảnh hưởng bão lũ, mưa bão thời gian qua và việc đầu tư xây dựng, vận hành các hồ thủy lợi, vận hành hồ thủy điện.
Bộ trưởng chia sẻ, dư địa để phát triển các hồ chứa đa mục tiêu hiện nay không còn nhiều.
"Cơ bản những khu vực có thể đầu tư xây dựng hồ để vừa phát triển nông nghiệp, sinh thái, vừa góp phần cắt lũ thì chúng ta đã đầu tư gần như hết. Những nơi nào có thể làm được thì đều đã làm", Bộ trưởng Trần Đức Thắng thông tin.
Theo Bộ trưởng, dù các hồ đều có quy trình vận hành chặt chẽ, song các đợt mưa lũ diễn ra liên tiếp với cường độ cao trong năm 2025 đã vượt quá khả năng hỗ trợ và chống chịu của hệ thống hồ đập.
"Chúng tôi đã tiến hành rà soát, kiểm tra và thấy rằng việc thực hiện như vậy vẫn đúng quy trình nhưng hậu quả vẫn xảy ra do mưa lũ quá lớn, ngoài khả năng chịu đựng của hạ tầng", Bộ trưởng nói.
Trước thực tế này, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu phải rà soát lại quy trình vận hành, đặc biệt là cơ chế vận hành liên hồ chứa. Đáng chú ý, đối với các hồ thủy điện, quan điểm chỉ đạo là không chỉ dừng lại ở mục tiêu phát điện mà cần tính đến các phương án can thiệp mạnh mẽ hơn khi xảy ra sự cố.
Bộ trưởng khẳng định trong những tình huống khẩn cấp "có thể áp dụng các quy định pháp luật như trưng mua, trưng dụng tài sản để thực hiện góp phần hạn chế hậu quả của thiên tai".
Quang cảnh phiên họp (Ảnh: Media Quốc hội).
Liên quan đến quản lý đất hiếm, Bộ trưởng cho biết Việt Nam có trữ lượng đất hiếm thuộc top đầu thế giới, phân bố tại 21 tỉnh, thành.
"Chúng tôi đã khoanh định cơ bản đầy đủ các khu vực mỏ có khoáng sản và tổ chức quản lý chặt chẽ và đang chủ trì cùng với các bộ, ngành để xây dựng chiến lược quốc gia về đất hiếm trình Chính phủ và cấp có thẩm quyền ban hành đầu năm 2026", Bộ trưởng cho hay.
Theo Bộ trưởng, sau khi hoàn thành việc khoanh định các vị trí gỡ bỏ, việc rất quan trọng là làm sao để đưa vào khai thác, chế biến sâu để mang lại lợi ích cho đất nước.
Dự thảo luật tách đất hiếm thành một chương riêng, đồng thời có những chế tài quy định để Chính phủ sẽ ban hành các văn bản dưới luật.
"Chúng tôi tin rằng đất hiếm sẽ thực sự trở thành một tài nguyên quan trọng để chúng ta khai thác, phát triển đất nước trong thời gian tới trên tinh thần hình thành chuỗi giá trị khép kín và hạn chế tối đa xuất khẩu nguyên liệu thô", Bộ trưởng Thắng nói.
