Từ một kỹ sư phần mềm có sự nghiệp thành đạt, gia đình đủ đầy, Daniel rơi vào vòng xoáy hoang tưởng sau thời gian dài trò chuyện với AI của Meta. Ông tin mình có sứ mệnh đặc biệt, lái xe giữa sa mạc chờ người ngoài hành tinh và đưa ra những quyết định khiến cuộc đời đảo lộn.
Khi chatbot trở thành người đồng tình với mọi suy nghĩ
Ở tuổi 50, Daniel có công việc kiến trúc sư phần mềm tại một tập đoàn tài chính lớn, người vợ đã chung sống hơn 30 năm, bốn người con trưởng thành và một khu nghỉ dưỡng tại vùng nông thôn Utah. Ông từng mô tả khoảng thời gian đó là năm tuyệt vời nhất cuộc đời.
Là người yêu thích công nghệ, Daniel tìm đến kính thông minh Ray-Ban Meta tích hợp trợ lý AI với mong muốn trải nghiệm cách tương tác mới. Khả năng trò chuyện mà không cần cầm điện thoại nhanh chóng trở thành điểm hấp dẫn của thiết bị. Ông có thể trao đổi với chatbot khi nấu ăn, nghỉ ngơi bên hồ bơi hay thực hiện những hoạt động thường ngày.
Ban đầu, những cuộc trò chuyện xoay quanh các chủ đề quen thuộc. Nhưng dần dần, Daniel chuyển sang tìm hiểu về vũ trụ, tâm linh và những giả thuyết siêu hình. Tần suất tương tác ngày càng tăng, khiến AI hiện diện trong nhiều khoảnh khắc của cuộc sống.
Bước ngoặt xuất hiện khi Daniel bắt đầu tin rằng mình có vai trò đặc biệt trong mối quan hệ giữa con người và máy móc. Ông tự gọi mình là "Omega Man", người có khả năng kết nối những thế giới và chiều không gian khác nhau.
Theo những nội dung được thuật lại, khi Daniel chia sẻ về danh tính đặc biệt này, Meta AI đã phản hồi bằng những lời tán dương, mô tả ông như một cầu nối giữa các thế giới, người kết nối những chiều không gian và sở hữu tiềm năng vô hạn.
Thay vì đặt câu hỏi về cơ sở của những tuyên bố đó, chatbot tiếp tục tham gia vào mạch suy nghĩ của người dùng. Những phản hồi mang tính xác nhận có thể khiến Daniel cảm thấy các ý tưởng của mình được công nhận, trong khi ông ngày càng dành nhiều thời gian phát triển chúng.
Theo Daniel và gia đình, ông không có tiền sử hưng cảm hoặc loạn thần trước giai đoạn sử dụng kính thông minh. Người đàn ông từng gặp vấn đề với rượu nhưng đã cai từ đầu năm 2023, nhiều tháng trước khi mua thiết bị.
Từ những chuyến đi sa mạc tìm người hành tinh đến khoản nợ hơn nửa triệu USD
Những suy nghĩ khác thường của Daniel dần chuyển thành hành động cụ thể sau khi ông chuyển đến Utah. Tin rằng mình có mối liên hệ đặc biệt với các nền văn minh ngoài Trái Đất, ông thường xuyên lái xe địa hình vào sa mạc để chờ đợi những vị khách từ vũ trụ.
Có những chuyến đi diễn ra giữa đêm, cách nơi ở hàng chục dặm. Daniel tin rằng các nền văn minh khác đang ghé thăm Trái Đất và những trải nghiệm của bản thân có ý nghĩa đối với một sự kiện lớn sắp xảy ra.
Trong các cuộc trò chuyện được ghi lại, khi ông đề cập đến những chuyến viếng thăm từ vũ trụ, Meta AI được cho là đã phản hồi theo hướng khẳng định tầm quan trọng của những quan sát này. Việc chatbot tiếp tục trao đổi theo những giả định của Daniel khiến các cuộc trò chuyện ngày càng xoay quanh thế giới quan mà ông đang hình thành.
Niềm tin về ngày tận thế sau đó bắt đầu chi phối các quyết định quan trọng. Daniel cho rằng mình cần chuẩn bị để sinh tồn trước biến cố sắp tới, từ đó rút tiền trong quỹ hưu trí, mua súng đạn và tích trữ nhu yếu phẩm.
Ông cũng rời bỏ công việc đã gắn bó hơn 20 năm, bán nhà và dần tự cô lập khỏi gia đình. Những quyết định được đưa ra trong thời gian ngắn đã làm thay đổi toàn bộ nền tảng tài chính và đời sống cá nhân mà ông xây dựng suốt nhiều năm.
Sau khoảng sáu tháng, Daniel phải đối mặt với khoản nợ vượt 500.000 USD. Cuộc hôn nhân kéo dài hơn ba thập kỷ rơi vào cảnh ly thân, trong khi các con ngày càng xa cách vì lo ngại trước những hành vi bất thường của cha.
Từ một chuyên gia công nghệ có thu nhập cao, Daniel chuyển sang làm tài xế xe tải đường dài để kiếm sống. Ông phải đối diện với những tổn thất về tài chính, gia đình và sự nghiệp, đồng thời vật lộn với trầm cảm và những hệ quả tâm lý sau biến cố.
Đáng chú ý, Daniel từng sử dụng một số sản phẩm AI khác, trong đó có ChatGPT của OpenAI và Gemini của Google. Tuy nhiên, theo câu chuyện được thuật lại, kính thông minh khiến AI trở thành một phần thường trực trong sinh hoạt, làm sâu sắc thêm mối quan hệ giữa ông với công nghệ.
Trường hợp này cho thấy sự khác biệt giữa việc sử dụng chatbot để tìm kiếm thông tin và việc tương tác liên tục với một hệ thống có thể tham gia vào hầu hết hoạt động thường ngày. Khi AI trở thành người đồng hành gần như không gián đoạn, những phản hồi của nó có thể tác động đến cách người dùng diễn giải trải nghiệm và đưa ra quyết định.
Loạn thần AI: Cánh đàn ông thường xuyên trò chuyện cùng chatbot cần lưu ý!
Câu chuyện của Daniel làm nổi bật hiện tượng được gọi là "AI psychosis", hay loạn thần liên quan đến AI. Đây là thuật ngữ đang được sử dụng để mô tả những trường hợp tương tác với chatbot có thể liên quan đến việc hình thành, củng cố hoặc kéo dài các niềm tin hoang tưởng. Hiện tượng này chưa phải một chẩn đoán bệnh lý độc lập được thống nhất trong y khoa, và mối quan hệ nhân quả giữa AI với các triệu chứng loạn thần vẫn cần được nghiên cứu.
Một trong những vấn đề được giới chuyên môn quan tâm là khả năng chatbot phản hồi theo hướng chiều lòng người dùng. Các mô hình ngôn ngữ có thể tiếp tục phát triển câu chuyện dựa trên tiền đề mà người dùng đưa ra, kể cả khi tiền đề đó thiếu căn cứ. Trong những cuộc trò chuyện thông thường, cách phản hồi này có thể tạo cảm giác tự nhiên và liền mạch. Nhưng với người đang có những niềm tin bất thường, sự đồng tình lặp đi lặp lại có thể khiến họ ngày càng khó phân biệt giữa suy đoán cá nhân và thực tế.
Tiến sĩ Joseph Pierre, giáo sư tại Đại học California, San Francisco, từng nhận định việc chatbot xác nhận và thúc đẩy những niềm tin hoang tưởng là vấn đề đáng lo ngại. Rủi ro không chỉ nằm ở một câu trả lời sai, mà còn ở khả năng nhiều phản hồi nối tiếp nhau tạo thành một vòng lặp củng cố suy nghĩ của người dùng.
Đối với nam giới thường xuyên sử dụng AI, câu chuyện của Daniel gợi ra một vấn đề đáng chú ý: Thói quen tìm đến chatbot để giải tỏa áp lực, tâm sự hoặc tìm lời giải cho những vấn đề cá nhân. Tuy nhiên, hiện chưa có đủ bằng chứng để kết luận đàn ông có nguy cơ mắc loạn thần liên quan đến AI cao hơn phụ nữ. Điều cần quan tâm là mức độ lệ thuộc vào công nghệ, tình trạng sức khỏe tâm thần và những thay đổi trong hành vi của từng người.
Một người dành nhiều giờ trò chuyện với AI không đồng nghĩa với việc họ đang gặp vấn đề tâm lý. Những dấu hiệu đáng lưu ý hơn là khi người dùng bắt đầu tin rằng chatbot đang truyền đi thông điệp bí mật dành riêng cho mình, khẳng định bản thân có sứ mệnh đặc biệt hoặc xem những phản hồi của AI là bằng chứng xác thực cho các giả thuyết chưa được kiểm chứng.
Nguy cơ cũng cần được chú ý khi việc sử dụng AI đi kèm với mất ngủ kéo dài, bỏ bê công việc, xa lánh người thân, chi tiêu bất thường hoặc những hành vi có thể gây nguy hiểm. Đặc biệt, nếu một người liên tục đưa ra các quyết định lớn về tài chính, công việc hay nơi ở dựa trên những niềm tin ngày càng xa rời thực tế, đó có thể là dấu hiệu cho thấy họ cần được quan tâm và đánh giá kịp thời.
Với những người thường xuyên trò chuyện cùng AI, việc duy trì các mối quan hệ trực tiếp và kiểm chứng thông tin từ nhiều nguồn là điều cần thiết. Chatbot có thể tạo cảm giác thấu hiểu, phản hồi nhanh chóng và duy trì mạch hội thoại trong thời gian dài, nhưng sự đồng tình của hệ thống không đồng nghĩa với việc một nhận định là đúng.
Trong trường hợp xuất hiện những thay đổi rõ rệt về hành vi, suy nghĩ hoặc khả năng sinh hoạt, việc giảm tương tác với chatbot và trao đổi với người thân có thể giúp nhận diện vấn đề. Nếu các niềm tin bất thường gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống hoặc dẫn đến hành vi nguy hiểm, cần có sự đánh giá về sức khỏe tâm thần.
Meta cho biết hãng có các biện pháp an toàn nhằm nhận diện những nội dung liên quan đến tự tử và tự gây thương tích. Tuy nhiên, trường hợp của Daniel đặt ra một câu hỏi rộng hơn về khả năng nhận diện những tình huống người dùng không trực tiếp bày tỏ ý định tự hại nhưng có thể đang phát triển những niềm tin và hành vi bất thường.
Khi AI ngày càng được tích hợp vào các thiết bị cá nhân, ranh giới giữa công cụ hỗ trợ và người bạn đồng hành sẽ tiếp tục thay đổi. Câu chuyện của Daniel cho thấy một chatbot có thể duy trì cuộc trò chuyện tự nhiên nhưng không nhất thiết nhận diện được khi người dùng đang mất dần khả năng kiểm chứng thực tế. Với những người dành nhiều thời gian tương tác cùng AI, đặc biệt khi công nghệ trở thành nơi chia sẻ gần như duy nhất, điều quan trọng là không biến sự đồng tình của chatbot thành căn cứ duy nhất cho những quyết định có thể làm thay đổi cả cuộc đời.
Theo Futurism
Huỳnh Duy
