Năm ngoái, Leopold Aschenbrenner - thanh niên với niềm đam mê đặc biệt với khối Rubik - đã đi dọc đất nước gọi vốn cho quỹ đầu tư mạo hiểm đang lên của mình.
Là một cựu nhà nghiên cứu tại OpenAI, Aschenbrenner lập quỹ đầu tư Situational Awareness vào năm 2024 ở tuổi 22 và ngay lập tức thu hút sự chú ý. Tháng 11 năm đó, anh huy động được 100 triệu USD từ các tên tuổi lớn trong giới công nghệ và ngay lập tức "tất tay" vào các khoản đầu tư AI.
Từ một văn phòng ở khu vực Vịnh San Francisco, anh xả tiền vào các startup mới nhú, các hãng sản xuất chip và công ty trung tâm dữ liệu - về cơ bản là bất kỳ thứ gì dù chỉ dính dáng một chút đến cơn sốt AI. Quỹ này bắt đầu báo cáo mức lợi nhuận cao ngất ngưởng, tăng gấp 4 lần số vốn của nhà đầu tư chỉ trong vài tháng; thậm chí vay mượn những khoản tiền khổng lồ hàng chục tỷ USD từ các ngân hàng Phố Wall để thực hiện cú đặt cược ngày càng lớn.
Tuy nhiên, khi "ngôi sao" của San Francisco đặt chân đến New York trong chuyến đi gọi vốn vào khoảng mùa hè năm ngoái, anh lại nhận được sự đón tiếp khá lạnh nhạt. Họ chỉ coi anh là kẻ "ăn may một lần". Blackstone - gã khổng lồ quản lý tài sản và là nhà đầu tư vào các quỹ rủi ro (hedge fund) lớn nhất thế giới - đã từ chối rót vốn.
Một nhà đầu tư giàu có ở New York - người đồng ý gặp mặt - đã đón Aschenbrenner tại văn phòng ở trung tâm thành phố và tra hỏi dồn dập.
Kế hoạch của Aschenbrenner là gì nếu cuộc cách mạng AI không diễn ra như kỳ vọng? Nhà sáng lập quỹ rủi ro này đã không đưa ra được câu trả lời chi tiết. Aschenbrenner đơn giản là tin tưởng một cách mù quáng rằng mọi chuyện rồi sẽ ổn thôi.
Câu trả lời sau cùng đã xuất hiện vào tuần này. Khi cổ phiếu AI lao dốc không phanh trước những hoài nghi về việc liệu công nghệ này có thực sự mang tính cách mạng như hứa hẹn hay không, Goldman Sachs - một trong những bên cho vay lớn nhất của Situational Awareness - đã yêu cầu hoàn trả một số khoản vay.
Quỹ rủi ro này không thể trả, nếu không thực hiện một đợt bán tháo giải cứu vào phút chót. Trong 30 giờ tiếp theo, mọi thứ thật hỗn loạn.
Lo sợ phải gánh quá nhiều rủi ro, một số bên từ chối mua lại số cổ phiếu được rao bán. Quỹ rủi ro Citadel cuối cùng mua lại phần lớn số cổ phiếu này với giá chiết khấu qua một cuộc điện thoại lúc rạng sáng giữa Aschenbrenner và nhà sáng lập tỷ phú của Citadel, Kenneth Griffin.
Situational Awareness đã thoát chết. Một nguồn tin nắm rõ tình hình cho biết tài sản còn lại của quỹ khoảng 8 tỷ USD, giảm mạnh từ mức khoảng 30 tỷ USD vào đầu tháng 7. Phần lớn trong số đó là cổ phần tư nhân tại các công ty như Anthropic. Một phần nhỏ còn lại nằm ở các cổ phiếu niêm yết công khai.
"Chúng tôi đã làm các bạn thất vọng," Aschenbrenner viết cho các nhà đầu tư vào cuối ngày, theo một bức thư mà tờ The New York Times tiếp cận được. Anh thề sẽ "chiến đấu vào một ngày khác".
Câu chuyện của Situational Awareness ở góc độ nào đó là bài học cũ kỹ trên Phố Wall mà mỗi thế hệ đều phải học rồi lại quên. Các quỹ rủi ro, đặc biệt là những quỹ gắn liền với xu hướng đầu tư thời thượng như AI, thường bùng cháy rực rỡ rồi lụi tàn, trong một số trường hợp còn kéo cả thị trường chung.
Quả thực, điều đó dường như đã đè nặng lên tâm trí của nhiều người trên Phố Wall khi tin tức về những khó khăn của công ty bùng nổ. Nhà đầu tư Daniel Loeb đã đăng lên mạng xã hội X một đường link mua cuốn sách "When Genius Failed" (Khi thiên tài thất bại) nói về sự sụp đổ nhanh chóng của Long Term Capital Management - một quỹ rủi ro tai tiếng trong lịch sử.
Quay trở lại với Aschenbrenner.
Sinh ra tại Berlin, Aschenbrenner nhập học Đại học Columbia khi mới 15 tuổi, chuyên ngành kinh tế và thống kê. Anh tốt nghiệp 4 năm sau đó với tư cách thủ khoa và đã từ chối một suất tại Trường Luật Yale, chọn làm việc tại sàn giao dịch tiền mã hóa FTX.
Sau đó, Aschenbrenner gia nhập OpenAI trong một thời gian ngắn. Anh nổi bật giữa dàn nhân sự mọt sách điển hình nhờ ngoại hình gây ấn tượng: cao, gầy, chải tóc bồng bềnh với phong cách thời trang áo nỉ.
OpenAI đã sa thải anh vào tháng 4/2024 với cáo buộc làm rò rỉ bí mật công ty, theo lời anh kể. Sau đó, anh thừa nhận đã chia sẻ một tài liệu với một số nhà nghiên cứu bên ngoài, nhưng khẳng định tài liệu đó không chứa thông tin bảo mật. Anh cũng phủ nhận đây là lý do mình bị sa thải, cho rằng nó liên quan đến một bản ghi nhớ riêng mà anh đã gửi cho HĐQT OpenAI vào năm 2023 nhằm cảnh báo về các lỗ hổng bảo mật của công ty.
Hai tháng sau, anh viết một bài luận có tiêu đề "Situational Awareness" (Nhận thức Tình huống) gây sốt khắp Thung lũng Silicon. Bài viết dự báo rằng các phòng thí nghiệm nghiên cứu sẽ phát triển một hình thái siêu trí tuệ AI vào năm 2027, và đề xuất thành lập một quỹ đầu tư để đón đầu sự phát triển tiềm năng này. Những người xa lạ đã chủ động liên hệ để gửi tiền đầu tư, thôi thúc anh thành lập một quỹ rủi ro.
Aschenbrenner đặt văn phòng tại một tòa nhà thấp tầng ở San Francisco, không hề có bàn bảo vệ ở tầng dưới. Khách đến thăm chỉ cần bấm chuông là vào thẳng sàn giao dịch.
Khi được hỏi trong một cuộc phỏng vấn podcast vào năm 2024 với Dwarkesh Patel về mục tiêu của mình, anh trả lời: "Cuối cùng thì bạn sẽ vươn tới các vì sao, bạn sẽ vươn tới các dải ngân hà." Anh nói thêm: "Nếu làm đúng cách, có rất nhiều tiền để kiếm."
Điều đó đã đúng trong một thời gian, ít nhất là khi quỹ này nằm ở trung tâm của thương vụ đầu tư "hot" nhất hành tinh. Quỹ đã đạt mức lợi nhuận hơn 200% vào năm 2025, khi bất kỳ thứ gì dính dáng đến AI đều tăng vọt..
Tuy nhiên, công ty của Aschenbrenner phụ thuộc nặng nề vào đòn bẩy tài chính. Điều này làm tăng thêm rủi ro nếu thị trường đảo chiều. Trong thư gửi nhà đầu tư hôm thứ Năm, Aschenbrenner cho biết anh đã ngừng sử dụng tiền vay, dù không hứa hẹn sẽ không lặp lại điều đó.
"Có một lời chỉ trích thỏa đáng, đó là họ đã quá hung hăng với đòn bẩy tài chính và sử dụng nó đến mức có thể đe dọa đến sự tồn tại của chính mình," John Pfeffer, một nhà đầu tư vào Situational Awareness ngay từ ngày đầu, nhận xét.
Vũ Anh
Theo: The New York Times
